Pali Canon Commentaries7. Commentary on the Great Congregation Discourse
7. Chú giải Kinh Đại hội
7. Mahāsamayasuttavaṇṇanā
Explanation of the Introduction
Chú giải về phần mở đầu
Nidānavaṇṇanā
331. Thus have I heard: the Great Congregation Discourse. Herein is the explanation of the words, starting from the beginning: In the Sakyan country: This refers to a single inhabited region of the royal princes who were given the name Sakyan following the exclamation, “Indeed, young men, they are capable!” as described with the account of its origin in the Ambaṭṭha Sutta. By the established convention, it is called "Sakyans." In that Sakyan country. In the Great Forest: In a large, naturally grown forest connected with the Himalayas, it is called “Great Forest.” All of them were perfected ones: On the very day this discourse was delivered, they had attained the state of perfected ones.
331. "Tôi nghe như vầy" là phần mở đầu của Kinh Đại hội. Ở đây, có phần giải thích các từ ngữ trước như sau – *trong xứ Sakka*: trong Kinh Ambaṭṭha, với cách giải thích về nguồn gốc đã được nói đến, "Thật vậy, này các Khổng tử, các vị là Sakya (Thích-ca)", dựa trên lời cảm thán này, tên gọi *Sakya* được đặt cho các vương tử, một quốc độ duy nhất là nơi cư trú của họ, do chữ thông dụng được gọi là "Sakka". Ở trong quốc độ Sakka đó. *Đại Lâm*: khu rừng lớn tự nhiên mọc lên, nối liền với Hy Mã Lạp Sơn. *Với tất cả các vị A-la-hán*: với những vị đã chứng đắc A-la-hán ngay trong ngày mà bài kinh này được thuyết.
331.Evaṃme sutanti mahāsamayasuttaṃ. Tatrāyamapubbapadavaṇṇanā – sakkesūti ambaṭṭhasutte vuttena uppattinayena ‘‘sakyā vata, bho kumārā’’ti udānaṃ paṭicca sakkāti laddhanāmānaṃ rājakumārānaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhīsaddena ‘‘sakkā’’ti vuccati, tasmiṃ sakkesu janapade. Mahāvaneti sayaṃjāte aropite himavantena saddhiṃ ekābaddhe mahati vane. Sabbeheva arahantehīti imaṃ suttaṃ kathitadivaseyeva pattaarahattehi.
Here is the sequential narrative: The Sakyans and Koliyans, between the city of Kapilavatthu and the city of Koliya, dammed the river named Rohini with a single barrier and cultivated crops. Then, in the month of Jeṭṭhamūla (May-June), when the crops were withering, the workers of both cities assembled. There, the inhabitants of Koliya city said: "If this water is diverted to both sides, it will not be sufficient for you or for us. But our crops will flourish with just one watering. Give us this water." The inhabitants of Kapilavatthu city said: "When you have filled your storehouses, we, holding gold, jewels, black coins, and carrying baskets and bags, will not be able to wander at your doorsteps. Our crops will also flourish with just one watering. Give us this water." "We will not give it," they said. "Nor will we give it," the others replied. Thus, escalating the quarrel, one arose and struck another. He, in turn, struck another. Thus, striking one another, they escalated the quarrel by disparaging the lineage of the royal families.
Ở đây, câu chuyện trước sau là như sau – Nghe nói, người dân Sakya (Thích-ca) và Koliya (Câu-lợi) cùng đắp một con đập trên sông Rohiṇī, nằm giữa thành Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ) và thành Koliya, để làm ruộng. Rồi vào tháng Jeṭṭhamūla (tháng 5-6), khi lúa bắt đầu héo, những người làm công từ cả hai thành phố tụ tập lại. Những người dân thành Koliya nói – "Nước này, nếu dẫn về cả hai phía, sẽ không đủ cho cả các ông lẫn chúng tôi, nhưng mùa màng của chúng tôi sẽ được thu hoạch chỉ với một lần tưới nước, hãy nhường nước này cho chúng tôi." Người dân thành Kapilavatthu nói – "Khi các ông đã đổ đầy kho thóc, chúng tôi, với những đồng tiền vàng đỏ, ngọc xanh và đồng kāḷakahāpaṇa (tiền đen) trong tay, túi rỗng, tay không, sẽ không thể đi lại trước cửa nhà các ông, mùa màng của chúng tôi cũng sẽ được thu hoạch chỉ với một lần tưới nước, hãy nhường nước này cho chúng tôi." "Chúng tôi sẽ không nhường." "Chúng tôi cũng sẽ không nhường." Cứ như vậy, sau khi làm tăng thêm sự tranh cãi, một người đứng dậy đánh một người, người đó lại đánh người khác, cứ thế đánh nhau, làm nhục dòng dõi hoàng tộc, và làm tăng thêm sự tranh cãi.
Tatrāyaṃ anupubbikathā – sākiyakoliyā kira kapilavatthunagarassa ca koliyanagarassa ca antare rohiṇiṃ nāma nadiṃ ekeneva āvaraṇena bandhāpetvā sassāni karonti, atha jeṭṭhamūlamāse sassesu milāyantesu ubhayanagaravāsikānampi kammakarā sannipatiṃsu. Tattha koliyanagaravāsino āhaṃsu – ‘‘idaṃ udakaṃ ubhato hariyamānaṃ na tumhākaṃ na amhākaṃ pahossati, amhākaṃ pana sassaṃ ekena udakeneva nipphajjissati, idaṃ udakaṃ amhākaṃ dethā’’ti. Kapilavatthunagaravāsino āhaṃsu – ‘‘tumhesu koṭṭhe pūretvā ṭhitesu mayaṃ rattasuvaṇṇanīlamaṇikāḷakahāpaṇe ca gahetvā pacchipasibbakādihatthā na sakkhissāma tumhākaṃ gharadvāre vicarituṃ, amhākampi sassaṃ ekeneva udakena nipphajjissati, idaṃ udakaṃ amhākaṃ dethā’’ti. ‘‘Na mayaṃ dassāmā’’ti. ‘‘Mayampi na dassāmā’’ti. Evaṃ kalahaṃ vaḍḍhetvā eko uṭṭhāya ekassa pahāraṃ adāsi, sopi aññassāti evaṃ aññamaññaṃ paharitvā rājakulānaṃ jātiṃ ghaṭṭetvā kalahaṃ vaḍḍhayiṃsu.
The Koliyan workers said: "Seize and bind those who dwell in Kapilavatthu, who like dogs and jackals cohabited with their own sisters. What will their elephants, horses, and wooden weapons do to us?" The Sakyan workers also said: "Now, seize and bind those children of lepers, who, like destitute and miserable animals, dwelled in the hollows of fig trees. What will their elephants, horses, and wooden weapons do to us?" They went and reported this to the ministers assigned to that task. The ministers reported it to the royal families. Then the Sakyans, thinking, "We will show the strength and power of those who cohabited with their sisters," marched out ready for battle. The Koliyans also, thinking, "We will show the strength and power of those who dwelt in fig tree hollows," marched out ready for battle.
Những người làm công của Koliya nói – "Hãy bắt và đánh những người dân Kapilavatthu các ông, những người đã chung sống với chị em ruột của mình như chó rừng và chó sói. Voi, ngựa, khiên và vũ khí của họ sẽ làm gì được chúng tôi?" Những người làm công của Sakya cũng nói – "Bây giờ, hãy bắt và đánh những đứa trẻ hủi các ông, những kẻ vô gia cư, khốn khổ, sống trên cây Kola như thú vật, voi, ngựa, khiên và vũ khí của họ sẽ làm gì được chúng tôi?" Họ đi và kể lại điều đó cho các quan đại thần phụ trách công việc, các quan đại thần kể lại cho các gia đình hoàng tộc, sau đó, người Sakya – "Chúng ta sẽ cho thấy sức mạnh và lực lượng của những kẻ đã chung sống với chị em ruột," và họ ra đi chuẩn bị cho chiến tranh. Người Koliya cũng – "Chúng ta sẽ cho thấy sức mạnh và lực lượng của những kẻ sống trên cây Kola," và họ ra đi chuẩn bị cho chiến tranh.
Koliyakammakarā vadanti – ‘‘tumhe kapilavatthuvāsike gahetvā gajjatha, ye soṇasiṅgālādayo viya attano bhaginīhi saddhiṃ saṃvasiṃsu. Etesaṃ hatthino ca assā ca phalakāvudhāni ca amhākaṃ kiṃ karissantī’’ti? Sākiyakammakarāpi vadanti – ‘‘tumhe dāni kuṭṭhino dārake gahetvā gajjatha, ye anāthā niggatikā tiracchānā viya kolarukkhe vasiṃsu, etesaṃ hatthino ca assā ca phalakāvudhāni ca amhākaṃ kiṃ karissantī’’ti? Te gantvā tasmiṃ kamme niyuttaamaccānaṃ kathesuṃ, amaccā rājakulānaṃ kathesuṃ, tato sākiyā – ‘‘bhaginīhi saddhiṃ saṃvāsikānaṃ thāmañca balañca dassessāmā’’ti yuddhasajjā nikkhamiṃsu. Koliyāpi – ‘‘kolarukkhavāsīnaṃ thāmañca balañca dassessāmā’’ti yuddhasajjā nikkhamiṃsu.
The Blessed One, just at dawn, arising from the attainment of great compassion, surveyed the world and saw them marching out thus prepared for battle. Seeing this, he considered, "If I go, will this quarrel be quelled or not?" Reflecting thus, he thought, "I will go there and relate three Jataka tales to quell the quarrel. Then the quarrel will be quelled. Then, to illustrate the harmony, I will tell two Jataka tales and preach the Attadaṇḍa Sutta. Hearing the teaching, the inhabitants of both cities will each give two hundred and fifty princes. I will ordain them. Then there will be a great assembly." Therefore, as they marched out ready for battle, without informing anyone, he took his bowl and robe and, going to the space between the two armies, sat cross-legged in the air, emitting six-colored rays.
Đức Thế Tôn, ngay khi vừa rạng đông, ra khỏi Đại Bi Định, nhìn khắp thế gian, thấy những người này ra đi chuẩn bị chiến tranh như vậy. Thấy vậy, Ngài quán xét – "Khi ta đến đó, liệu cuộc tranh cãi này có được dập tắt hay không" – "Ta sẽ đến đó và kể ba câu chuyện Jātaka (Bổn sanh) để dập tắt cuộc tranh cãi, sau đó cuộc tranh cãi sẽ được dập tắt. Rồi để làm rõ sự hòa hợp, ta sẽ kể hai câu chuyện Jātaka và thuyết kinh Attadaṇḍa (Tự trách). Sau khi nghe bài thuyết pháp, người dân của cả hai thành phố sẽ cúng dường ba trăm vương tôn mỗi bên, ta sẽ cho họ xuất gia, khi đó sẽ có một đại hội," Ngài quyết định như vậy. Do đó, trong khi những người này ra đi chuẩn bị chiến tranh, không thông báo cho ai, Ngài tự mình lấy y bát, đi đến giữa hai đạo quân, trên không trung, Ngài ngồi kiết già, phóng ra sáu loại hào quang.
Bhagavāpi rattiyā paccūsasamayeva mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento ime evaṃ yuddhasajje nikkhamante addasa. Disvā – ‘‘mayi gate ayaṃ kalaho vūpasamissati nu kho udāhu no’’ti upadhārento – ‘‘ahamettha gantvā kalahavūpasamanatthaṃ tīṇi jātakāni kathessāmi, tato kalaho vūpasamissati. Atha sāmaggidīpanatthāya dve jātakāni kathetvā attadaṇḍasuttaṃ desessāmi. Desanaṃ sutvā ubhayanagaravāsinopi aḍḍhatiyāni aḍḍhatiyāni kumārasatāni dassanti, ahaṃ te pabbajissāmi, tadā mahāsamāgamo bhavissatī’’ti sanniṭṭhānamakāsi. Tasmā imesu yuddhasajjesu nikkhamantesu kassaci anārocetvā sayameva pattacīvaramādāya gantvā dvinnaṃ senānaṃ antare ākāse pallaṅkaṃ ābhujitvā chabbaṇṇarasmiyo vissajjetvā nisīdi.
As soon as the inhabitants of Kapilavatthu saw the Blessed One, they thought: "Our Teacher, the foremost of our kin, has come. Has he seen the cause of our quarrel?" And they thought, "It is not possible for us, while the Blessed One is present, to strike a weapon upon the body of another. Let the inhabitants of Koliya city kill us or burn us." Throwing down their weapons, they paid homage to the Blessed One and sat down. The inhabitants of Koliya city also, thinking the same, threw down their weapons, paid homage to the Blessed One, and sat down.
Ngay khi thấy Đức Thế Tôn, người dân Kapilavatthu liền nghĩ – "Bậc Đạo Sư, vị tôn quý nhất trong dòng họ của chúng ta đã đến, Ngài có thấy được nguyên nhân tranh cãi của chúng ta không?" – "Nhưng khi Đức Thế Tôn đã đến, chúng ta không thể nào giáng vũ khí lên thân thể người khác, người dân thành Koliya có thể giết hoặc thiêu chúng ta," họ vứt bỏ vũ khí, đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống. Người dân thành Koliya cũng nghĩ như vậy, vứt bỏ vũ khí, đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống.
Kapilavatthuvāsino bhagavantaṃ disvāva – ‘‘amhākaṃ ñātiseṭṭho satthā āgato, diṭṭho nu kho tena amhākaṃ kalahakāraṇabhāvo’’ti cintetvā – ‘‘na kho pana sakkā bhagavati āgate amhehi parassa sarīre satthaṃ pātetuṃ, koliyanagaravāsino amhe hanantu vā pacantu vā’’ti āvudhāni chaḍḍetvā bhagavantaṃ vanditvā nisīdiṃsu. Koliyanagaravāsinopi tatheva cintetvā āvudhāni chaḍḍetvā bhagavantaṃ vanditvā nisīdiṃsu.
The Blessed One, though knowing, asked, "For what reason have you come, great kings?" Great King, not for water sports, not for mountain sports, not for river sports, not for the purpose of seeing mountains. In this place, we have come prepared for battle. "Based on what is your quarrel, great kings?" "Water, Blessed One." "What is the value of water, great kings?" "Of little value, Blessed One." "What is the value of the earth, great kings?" "It is priceless, Blessed One." "What is the value of the warrior class, great kings?" "The warrior class is priceless, Blessed One." "For the sake of water, of little value, why do you destroy priceless warriors, great kings?" "There is no delight in quarreling. By way of quarreling, great kings, making enemies in the wrong place, like a certain tree deity having a conflict with Kāḷasīha, has not been released for this entire eon," he said, and related the Phandana Jataka. Then he said, "Great kings, one should not rely on others. For, relying on others, due to the word of a single hare, the four-footed creatures in the Himalayas, extending for three thousand yojanas, rushed into the great ocean. Therefore, one should not rely on others," and he told the Earthworm Jataka. Then he said: "Sometimes, great kings, even the weak see the opening, the vulnerability of the very strong, and sometimes the very strong see it of the weak. For even a quail killed an elephant," and he related the Laṭukika Jataka. Thus, having related three Jataka tales for the purpose of quelling the quarrel, he related two Jataka tales to illustrate concord. How? He said, "No one, great kings, is able to see a fault in those who are harmonious," and he related the Rukkhadhamma Jataka. Then he said, "No one, great kings, was able to see a fault in those who were harmonious. But when they quarreled amongst themselves, the son of a hunter, having deprived them of life, took them away. There is no delight in dispute," and he told the Vaṭṭaka Jataka. Thus, having related these five Jataka tales, at the end, he preached the Attadaṇḍa Sutta.
Dù biết, Đức Thế Tôn vẫn hỏi – "Vì sao các ông đến đây, thưa Đại vương?" Bạch Thế Tôn, không phải để vui chơi ở bến nước, không phải để vui chơi trên núi, không phải để vui chơi ở sông, không phải để ngắm cảnh núi, mà ở nơi này, chúng con đến để chuẩn bị chiến tranh. "Vì điều gì mà các ông tranh cãi, thưa Đại vương?" Bạch Thế Tôn, vì nước. "Nước đáng giá bao nhiêu, thưa Đại vương?" Bạch Thế Tôn, không đáng giá bao nhiêu. "Đất đáng giá bao nhiêu, thưa Đại vương?" Bạch Thế Tôn, vô giá. "Các Sát-đế-lợi đáng giá bao nhiêu, thưa Đại vương?" Bạch Thế Tôn, các Sát-đế-lợi là vô giá. "Vì sao vì nước không đáng giá bao nhiêu mà các ông lại hủy diệt các Sát-đế-lợi vô giá, thưa Đại vương?" "Trong tranh cãi không có lợi ích gì, thưa Đại vương, do tranh cãi mà gây ra thù hận không đáng có, giống như vị thiên ở cây kia, vì thù hận với sư tử Kāḷa (Hắc), đã trải qua trọn kiếp này mà không thành tựu," và Ngài kể Phandanajātaka (Chuyện cây Kiền-trắc). Sau đó, "Thưa Đại vương, không nên tin theo người khác. Vì tin theo người khác mà một nhóm thú bốn chân trong khu rừng Hy Mã Lạp rộng ba ngàn do-tuần đã nhảy xuống biển cả vì lời nói của một con thỏ. Do đó, không nên tin theo người khác," và Ngài kể Pathavīundriyajātaka (Chuyện con thỏ). Sau đó – "Thưa Đại vương, đôi khi, kẻ yếu cũng thấy được lỗ hổng, sơ hở của kẻ mạnh, đôi khi kẻ mạnh thấy được của kẻ yếu. Chim Laṭukikā (chim đa đa) cũng đã giết được voi chúa," và Ngài kể Laṭukikajātaka (Chuyện chim đa đa). Như vậy, Ngài đã kể ba câu chuyện Jātaka để dập tắt cuộc tranh cãi và kể hai câu chuyện Jātaka để làm rõ sự hòa hợp. Như thế nào? "Thưa Đại vương, không ai có thể thấy được sơ hở của những người hòa hợp," và Ngài kể Rukkhadhammajātaka (Chuyện Pháp của cây). Sau đó, "Thưa Đại vương, không ai có thể thấy được sơ hở của những người hòa hợp. Nhưng khi họ tranh cãi với nhau, thì người con trai của người bắt chim đã giết chết chúng và mang đi. Trong tranh cãi không có lợi ích gì," và Ngài kể Vaṭṭakajātaka (Chuyện chim cun cút). Như vậy, sau khi kể năm câu chuyện Jātaka này, cuối cùng Ngài thuyết kinh Attadaṇḍa (Tự trách).
Bhagavā jānantova – ‘‘kasmā āgatattha mahārājā’’ti pucchi. Bhagavā, na titthakīḷāya na pabbatakīḷāya na nadīkīḷāya na giridassanatthaṃ, imasmiṃ pana ṭhāne saṅgāmaṃ paccupaṭṭhapetvā āgatamhāti. Kiṃ nissāya vo kalaho mahārājāti? Udakaṃ, bhanteti. Udakaṃ kiṃ agghati mahārājāti? Appagghaṃ, bhanteti. Pathavī nāma kiṃ agghati mahārājāti? Anagghā, bhanteti. Khattiyā kiṃ agghanti mahārājāti? Khattiyā nāma anagghā bhanteti. Appamūlakaṃ udakaṃ nissāya kimatthaṃ anagghe khattiye nāsetha, mahārājāti? ‘‘Kalahe assādo nāma natthi, kalahavasena mahārājā aṭṭhāne veraṃ katvā ekāya rukkhadevatāya kāḷasīhena saddhiṃ baddhāghāto sakalampi imaṃ kappaṃ anuppattoyevā’’ti vatvā phandanajātakaṃ kathesi. Tato ‘‘parapattiyena nāma mahārājā na bhavitabbaṃ. Parapattiyā hutvā hi ekassa sasakassa kathāya tiyojanasahassavitthate himavante catuppadagaṇā mahāsamuddaṃ pakkhandino ahesuṃ. Tasmā parapattiyena na bhavitabba’’nti vatvā pathavīundriyajātakaṃ kathesi. Tato – ‘‘kadāci, mahārājā, dubbalopi mahabbalassa randhaṃ vivaraṃ passati, kadāci mahabbalo dubbalassa. Laṭukikāpi hi sakuṇikā hatthināgaṃ ghātesī’’ti vatvā laṭukikajātakaṃ kathesi. Evaṃ kalahavūpasamatthāya tīṇi jātakāni kathetvā sāmaggiparidīpanatthāya dve jātakāni kathesi. Kathaṃ? Samaggānañhi mahārājā koci otāraṃ nāma passituṃ na sakkotīti vatvā rukkhadhammajātakaṃ kathesi. Tato ‘‘samaggānaṃ mahārājā koci vivaraṃ passituṃ nāsakkhi. Yadā pana aññamaññaṃ vivādamakaṃsu, atha te nesādaputto jīvitā voropetvā ādāya gato. Vivāde assādo nāma natthī’’ti vatvā vaṭṭakajātakaṃ kathesi. Evaṃ imāni pañca jātakāni kathetvā avasāne attadaṇḍasuttaṃ kathesi.
The kings, being pleased, thought: "If the Teacher had not come, we would have killed one another with our own hands and caused a river of blood to flow. We would not have seen our sons and brothers at the door of our houses, nor would there have been anyone to bring us counsel and guidance. Because of the Teacher, we have gained our lives. If the Teacher had remained in the household life, he would have had sovereignty over the four great continents with their two thousand surrounding islands; over a thousand sons he would have had. Then he would have continued to dwell only with a retinue of warriors. But he, abandoning that prosperity, went forth and attained enlightenment. Even now, let him dwell only with a retinue of warriors." So, the inhabitants of both cities each gave two hundred and fifty princes. The Blessed One ordained them and went to the Great Forest. Because of their respect and reverence, those who had not ordained of their own volition became discontented. Their former wives also sent them messages, saying, "Noble sons, you are weary. Household life is unstable," and so forth. They became even more weary.
Các vị vua hoan hỷ – "Nếu Đạo Sư không đến, chúng ta đã tự tay giết hại lẫn nhau, tạo thành một dòng sông máu, chúng ta sẽ không thấy con trai và anh em của mình ở cửa nhà, cũng không có ai mang đến giáo pháp và lời dạy cho chúng ta. Nhờ Đạo Sư mà chúng ta có được mạng sống. Nhưng nếu Đạo Sư sống đời sống gia đình, Ngài đã có được vương quyền trên bốn đại châu, bao quanh bởi hai ngàn hòn đảo nhỏ, và Ngài đã có hơn một ngàn người con, khi đó, Ngài đã sống với đoàn tùy tùng Sát-đế-lợi. Nhưng Ngài đã từ bỏ sự giàu có đó, ra đi và chứng đắc Chánh Đẳng Giác, ngay cả bây giờ, Ngài cũng nên sống với đoàn tùy tùng Sát-đế-lợi," và người dân của cả hai thành phố đã cúng dường ba trăm vương tôn mỗi bên. Đức Thế Tôn cho họ xuất gia và đi đến Đại Lâm. Vì tôn kính các bậc trưởng thượng mà họ xuất gia, không phải do ý muốn của mình, nên sự không hoan hỷ khởi lên. Các người vợ cũ của họ cũng gửi tin nhắn, nói rằng, "Các ngài nên chán nản, sống ở nhà không có gì tốt đẹp," và vân vân. Họ càng chán nản hơn.
Rājāno pasannā – ‘‘sace satthā nāgamissa, mayaṃ sahatthā aññamaññaṃyeva vadhitvā lohitanadiṃ pavattayissāma, amhākaṃ puttabhātaro gehadvāre na passeyyāma, sāsanapaṭisāsanampi no āharaṇako na bhavissati. Satthāraṃ nissāya no jīvitaṃ laddhaṃ. Sace pana satthā agāraṃ ajjhāvasissa, dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu rajjamassa hatthagataṃ abhavissa, atirekasahassaṃ kho panassa puttā abhavissaṃsu, tato khattiyaparivārova avicarissa. Taṃ kho panesa sampattiṃ pahāya nikkhamitvā sambodhiṃ patto, idānipi khattiyaparivāroyeva vicaratū’’ti ubhayanagaravāsino aḍḍhatiyāni aḍḍhatiyāni kumārasatāni adaṃsu. Bhagavā te pabbājetvā mahāvanaṃ agamāsi. Tesaṃ garugāravavasena na attano ruciyā pabbajitānaṃ anabhirati uppajji. Purāṇadutiyikāyopi nesaṃ ‘‘ayyaputtā ukkaṇṭhantu, gharāvāso na saṇṭhātī’’tiādīni vatvā sāsanaṃ pesenti. Te atirekataraṃ ukkaṇṭhiṃsu.
The Blessed One, considering their discontent, thought, "These monks, while dwelling together with a Buddha like me, are weary. Now, I will describe to them the beauty of Lake Kuṇāla, take them there, and dispel their discontent." He described the beauty of Lake Kuṇāla. They became desirous of seeing it. "Monks, are you desirous of seeing Lake Kuṇāla?" "Yes, Blessed One." "If so, come, let us go." The Blessed One possesses psychic power. How can we go there? "If you wish to go, I will take you with my power." "Good, Blessed One." Then the Blessed One, taking the five hundred monks, rose up into the air, established himself at Lake Kuṇāla, and said to the monks: "Monks, in this Lake Kuṇāla, ask the names of those fish whose names you do not know."
Đức Thế Tôn, khi quán xét, biết được sự không hoan hỷ của họ, "Những Tỳ-kheo này, sống cùng một chỗ với một vị Phật như ta mà lại chán nản, thôi được, ta sẽ kể về vẻ đẹp của hồ Kuṇāla (Hồ Côn-lôn) và đưa họ đến đó, làm tiêu tan sự không hoan hỷ," Ngài kể về vẻ đẹp của hồ Kuṇāla. Họ muốn được nhìn thấy nó. "Này các Tỳ-kheo, các ông có muốn nhìn thấy hồ Kuṇāla không?" "Thưa vâng, bạch Thế Tôn." "Nếu vậy, hãy đi, chúng ta sẽ đi." "Bạch Thế Tôn, Ngài có thần thông, còn chúng con làm sao đi đến nơi đó được?" "Các ông có muốn đi không, ta sẽ dùng thần thông của ta mà đưa đi." "Lành thay, bạch Thế Tôn." Rồi Đức Thế Tôn, đưa năm trăm Tỳ-kheo, bay lên không trung, đến hồ Kuṇāla, và nói với các Tỳ-kheo – "Này các Tỳ-kheo, ở hồ Kuṇāla này, các ông không biết tên của những loài cá nào, hãy hỏi tên của chúng."
Bhagavā āvajjanto tesaṃ anabhiratabhāvaṃ ñatvā ‘‘ime bhikkhū mādisena buddhena saddhiṃ ekato vasantā ukkaṇṭhanti, handa nesaṃ kuṇāladahassa vaṇṇaṃ kathetvā tattha netvā anabhiratiṃ vinodessāmī’’ti kuṇāladahassa vaṇṇaṃ kathesi. Te taṃ daṭṭhukāmā ahesuṃ. Daṭṭhukāmattha, bhikkhave, kuṇāladahanti? Āma bhagavāti. Yadi evaṃ, etha, gacchāmāti. Iddhimantānaṃ bhagavā gamanaṭṭhānaṃ mayaṃ kathaṃ gamissāmāti? Tumhe gantukāmā hotha, ahaṃ mamānubhāvena gahetvā gamissāmīti. Sādhu, bhanteti. Atha bhagavā pañca bhikkhusatāni gahetvā ākāse uppatitvā kuṇāladahe patiṭṭhāya te bhikkhū āha – ‘‘bhikkhave, imasmiṃ kuṇāladahe yesaṃ macchānaṃ nāmaṃ na jānātha, tesaṃ nāmaṃ pucchathā’’ti.
They questioned him, and the Blessed One explained each question asked. He explained, after prompting, not only the names of the fishes, but also of the trees in that forest, the beings at the foot of the mountain, the bipeds, quadrupeds, and birds. Then, a kingfisher, seated on a perch grasped by two birds who bit it with their beaks, approached, surrounded by a flock of birds on all sides, in front and behind. Seeing this, the monks thought, "Venerable Sir, this must be the king of these birds, and these are his retinue." In the same way, monks, this is my lineage, my tradition. "Now, Venerable Sir, we see these birds. But, Venerable Sir, we wish to hear what the Blessed One means by 'this is my lineage, my tradition.'" "Do you wish to hear, monks?" "Yes, Blessed One." "Then listen," he said, and he dispelled their discontent by relating the Kunala Jataka, adorned with three hundred verses. At the conclusion of the teaching, all attained the fruit of stream-entry, and psychic powers arrived for them along with the path. The Blessed One, thinking, "Let this much be for these monks for now," rose up into the sky and went to the great forest. Those monks, too, went with the power of the Ten-Powered One when going, and, when returning, with their own power, surrounded the Blessed One and landed in the great forest.
Họ đã hỏi, Đức Thế Tôn đã trả lời từng câu hỏi một. Không chỉ tên của các loài cá, mà Ngài còn cho hỏi và nói tên của các loài cây trong khu rừng đó, các loài vật ở chân núi, các loài đi bằng hai chân, bốn chân và các loài chim. Rồi có một con chim chúa Kunala (Câu-na-la), ngậm một cái gậy bị hai con chim khác dùng mỏ quắp vào, bay đến, được các bầy chim bao quanh trước sau và hai bên. Các vị Tỳ-kheo thấy vậy liền nghĩ: "Bạch Thế Tôn, đây chắc hẳn là vua của các loài chim này, còn kia là tùy tùng của nó." "Đúng vậy, này các Tỳ-kheo, đây cũng là dòng dõi của Ta, gia tộc của Ta." "Bạch Thế Tôn, hiện tại chúng con thấy các loài chim này. Nhưng điều mà Thế Tôn nói 'Đây cũng là dòng dõi của Ta, gia tộc của Ta', chúng con muốn được nghe." "Này các Tỳ-kheo, các ông có muốn nghe không?" "Thưa vâng, bạch Thế Tôn." "Vậy hãy lắng nghe." Rồi Ngài kể chuyện tiền thân Kunala (Câu-na-la), trang hoàng bằng ba trăm bài kệ, để xua tan sự không hoan hỷ. Cuối thời thuyết pháp, tất cả đều chứng quả Dự lưu, và thần thông cũng đến với họ nhờ đạo quả. Đức Thế Tôn nghĩ: "Tạm thời các Tỳ-kheo này chỉ cần như vậy thôi" rồi Ngài bay lên không trung, đi đến khu rừng lớn. Vào lúc đi, các vị Tỳ-kheo ấy đi nhờ oai lực của Đức Phật, còn lúc trở về, họ đi bằng thần thông của chính mình, bao quanh Đức Thế Tôn và đáp xuống khu rừng lớn.
Te pucchiṃsu, bhagavā pucchitapucchitaṃ kathesi. Na kevalaṃ macchānaṃyeva, tasmiṃ vanasaṇḍe rukkhānampi pabbatapāde dvipadacatuppadasakuṇānampi nāmāni pucchāpetvā kathesi. Atha dvīhi sakuṇehi mukhatuṇḍakena ḍaṃsitvā gahitadaṇḍake nisinno kuṇālasakuṇarājā purato pacchato ubhosu passesu sakuṇasaṅghaparivuto āgacchati. Bhikkhū taṃ disvā – ‘‘esa, bhante, imesaṃ sakuṇānaṃ rājā bhavissati, parivārā ete etassā’’ti maññāmāti. Evameva, bhikkhave, ayampi mama vaṃso mama paveṇīti. Idāni tāva mayaṃ, bhante, ete sakuṇe passāma. Yaṃ pana bhagavā ‘‘ayampi mama vaṃso mama paveṇī’’ti āha, taṃ sotukāmamhāti. Sotukāmattha bhikkhaveti? Āma, bhagavāti. Tena hi suṇāthāti tīhi gāthāsatehi maṇḍetvā kuṇālajātakaṃ kathento anabhiratiṃ vinodesi. Desanāpariyosāne sabbepi sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu, maggeneva ca nesaṃ iddhipi āgatā. Bhagavā – ‘‘hotu tāva ettakaṃ etesaṃ bhikkhūna’’nti ākāse uppatitvā mahāvanameva agamāsi. Tepi bhikkhū gamanakāle dasabalassa ānubhāvena gantvā āgamanakāle attano ānubhāvena bhagavantaṃ parivāretvā mahāvane otariṃsu.
The Blessed One, having sat down on the prepared seat, addressed those monks, "Come, monks, sit down. I will teach you the foundation of practice for the abandonment of defilements that are to be abandoned by means of the three higher paths." The monks thought, "The Blessed One, knowing our state of discontent, took us to Lake Kunala and dispelled our discontent. There, having attained the fruit of stream-entry, we have now been given the foundation of practice for the three paths here. It is not proper for us to pass the time thinking, 'We are stream-enterers.' We should become like those who have attained the highest." So they, having venerated the feet of the Ten-Powered One, rose, shook off their seats, and sat down separately at the roots of various mountain cliffs and trees.
Đức Thế Tôn ngồi trên pháp tọa đã được chuẩn bị, gọi các vị Tỳ-kheo và nói: "Này các Tỳ-kheo, hãy đến đây, ngồi xuống, Ta sẽ giảng về đề mục tu tập để đoạn trừ các phiền não chướng ngại ba thánh đạo cao hơn." Các vị Tỳ-kheo suy nghĩ: "Đức Thế Tôn biết chúng ta không hoan hỷ nên đã đưa đến hồ Kunala (Câu-na-la) để xua tan sự không hoan hỷ, rồi ở đó, khi chúng ta chứng quả Dự lưu, Ngài lại ban cho đề mục tu tập của ba thánh đạo ở đây. Chúng ta không nên dừng lại ở việc 'chúng ta là những người Dự lưu', mà phải trở thành những người giống như bậc tối thượng." Rồi họ đảnh lễ dưới chân Đức Thế Tôn, đứng dậy, phủi chỗ ngồi, rồi tản ra ngồi ở các hang động và gốc cây riêng biệt.
Bhagavā paññattāsane nisīditvā te bhikkhū āmantetvā – ‘‘etha, bhikkhave, nisīdatha, uparimaggattayavajjhānaṃ vo kilesānaṃ pahānāya kammaṭṭhānaṃ kathessāmī’’ti kammaṭṭhānaṃ kathesi. Bhikkhū cintesuṃ – ‘‘bhagavā amhākaṃ anabhiratabhāvaṃ ñatvā kuṇāladahaṃ netvā anabhiratiṃ vinodesi, tattha sotāpattiphalappattānaṃ no idāni idha tiṇṇaṃ maggānaṃ kammaṭṭhānaṃ adāsi, na kho panamhehi ‘sotāpannā maya’nti vītināmetuṃ vaṭṭati, uttamapurisasadisehi no bhavituṃ vaṭṭatī’’ti te dasabalassa pāde vanditvā uṭṭhāya nisīdanaṃ papphoṭetvā visuṃ visuṃ pabbhārarukkhamūlesu nisīdiṃsu.
The Blessed One thought, "These monks are naturally unattached to stations of exertion. For a monk who has obtained the means, there is no reason for weariness. Going along, developing insight, they will attain arahantship and come to me, thinking, 'We will declare the qualities attained by ourselves.' When they come, the deities of ten thousand world-systems will assemble in one world-system. There will be a great assembly. It is proper for me to sit in a secluded place." Then, having arranged the Buddha-seat in a secluded place, he sat down.
Đức Thế Tôn suy nghĩ: "Các Tỳ-kheo này vốn đã không xao lãng đề mục tu tập, và đối với vị Tỳ-kheo đã có phương pháp thì không có lý do gì để mệt mỏi. Trong khi đi, họ sẽ tăng trưởng tuệ quán, chứng quả A-la-hán, rồi đến chỗ Ta để 'báo cáo về công đức đã tự mình chứng đắc'. Khi họ đến, chư thiên trong mười ngàn thế giới sẽ tụ hội về một thế giới, sẽ có một đại hội lớn, Ta nên ngồi ở một nơi thanh vắng." Rồi Ngài cho chuẩn bị pháp tọa của Phật ở một nơi thanh vắng và ngồi xuống.
Bhagavā cintesi – ‘‘ime bhikkhū pakatiyāpi avissaṭṭhakammaṭṭhānā, laddhupāyassa pana bhikkhuno kilamanakāraṇaṃ nāma natthi. Gacchantā gacchantā ca vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā – ‘‘attanā attanā paṭiladdhaguṇaṃ ārocessāmā’ti mama santikaṃ āgamissanti. Etesu āgatesu dasasahassacakkavāḷe devatā ekacakkavāḷe sannipatissanti, mahāsamayo bhavissati, vivitte okāse mayā nisīdituṃ vaṭṭatī’’ti. Tato vivitte okāse buddhāsanaṃ paññapetvā nisīdi.
The elder who had first undertaken the practice attained arahantship along with the analytical insights. Then another, and then another, all five hundred blossomed like lotuses in a lotus pond. The monk who had first attained arahantship, thinking, "I will inform the Blessed One," unfolded his legs from the cross-legged posture, shook off his seat, arose, and faced the Ten-Powered One. In the same way, another and another, all five hundred came in sequence, like those entering a dining hall. The first to arrive, having venerated, arranged his seat, sat down to one side, and, wishing to declare the qualities attained, looked back along the path of arrival, wondering, "Is there anyone else, or not?" He saw another, and then another. Thus, all of them, having come and sat down to one side, did not speak, each being shy of the other. It is said that those with exhausted influxes have two aspects: a thought arises, "Oh, may the world, together with the devas, quickly realize the qualities attained by me!" But like a man who has found treasure, they do not wish to announce their attainment to others.
Vị Trưởng lão tu tập đề mục đầu tiên đã chứng quả A-la-hán cùng với các Tuệ phân tích. Rồi vị khác, rồi vị khác nữa, cả năm trăm vị đều khai mở như hoa sen trong hồ sen. Vị Tỳ-kheo chứng A-la-hán đầu tiên nghĩ: "Ta sẽ báo cáo với Đức Thế Tôn," liền xếp bằng lại, phủi chỗ ngồi, đứng dậy, hướng về Đức Thế Tôn. Tương tự như vậy, vị khác, vị khác nữa, cả năm trăm vị tuần tự đến như khi đi vào nhà ăn. Vị đến đầu tiên đảnh lễ, chuẩn bị chỗ ngồi, ngồi xuống một bên, muốn trình bày về công đức đã chứng đắc, liền nhìn lại con đường đến xem "có ai khác nữa không, hay không có", rồi thấy vị khác, lại thấy vị khác nữa. Cứ như vậy, tất cả họ đều đến, ngồi xuống một bên, vị này e ngại vị kia không nói, vị kia e ngại vị này không nói. Nghe nói các vị A-la-hán có hai thái độ: "Mong sao thế giới cùng chư thiên mau chóng liễu tri được công đức mà ta đã chứng đắc" - tâm khởi lên như vậy. Nhưng lại không muốn báo cáo với người khác về việc mình đã chứng đắc, giống như người tìm thấy kho báu.
Sabbapaṭhamaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā gatathero saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tato aparo tato aparoti pañcasatāpi paduminiyaṃ padumāni viya vikasiṃsu. Sabbapaṭhamaṃ arahattappattabhikkhu – ‘‘bhagavato ārocessāmī’’ti pallaṅkaṃ vinibbhujitvā nisīdanaṃ papphoṭetvā uṭṭhāya dasabalābhimukho ahosi. Evaṃ aparopi aparopīti pañcasatāpi bhattasālaṃ pavisantā viya paṭipāṭiyāva āgamaṃsu. Paṭhamaṃ āgato vanditvā nisīdanaṃ paññapetvā ekamantaṃ nisīditvā paṭiladdhaguṇaṃ ārocetukāmo – ‘‘atthi nu kho añño koci, natthī’’ti nivattitvā āgamanamaggaṃ olokento aparampi addasa aparampi addasa. Iti sabbepi te āgantvā ekamantaṃ nisīditvā ayaṃ imassa harāyamāno na kathesi, ayaṃ imassa harāyamāno na kathesīti. Khīṇāsavānaṃ kira dve ākārā honti – ‘‘aho vata mayā paṭiladdhaguṇaṃ sadevako loko khippameva paṭivijjheyyā’’ti cittaṃ uppajjati. Paṭiladdhabhāvaṃ pana nidhiladdhapuriso viya na aññassa ārocetukāmo hoti.
While that noble assembly was thus settling, the full moon, to reveal the loveliness of the world, adorned with the arising of a Buddha, and freed from these hindrances – clouds, mist, smoke, dust, and Rahu – began its course along the path of the wind, rising over the eastern Yugandhara range, like a great mirror of uplifted silver, like the silver wheel revolving with a rim, in the eastern direction. Thus, at such a moment, instant, and time, the Blessed One was dwelling among the Sakyans, in Kapilavatthu, in the great forest, together with a great community of monks, with five hundred monks, all of them arahants.
Trong khi hội chúng A-la-hán đang lắng xuống như vậy, để cho thấy vẻ đẹp của thế giới được trang hoàng bởi sự xuất hiện của Đức Phật, thoát khỏi các cấu uế như mây, sương, khói, bụi, và La-hầu (Rahu), từ hướng đông, vầng trăng tròn đầy, như tấm gương lớn bằng bạc được giương lên, như bánh xe bằng bạc lộng lẫy được quay trên vành bánh xe, vượt lên trên đường đi của gió, đã xuất hiện. Vào khoảnh khắc, sát-na, và phút giây như vậy, Đức Thế Tôn đang trú tại nước Sakka (Thích-ca), ở Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ), trong khu rừng lớn, cùng với đại chúng Tỳ-kheo, năm trăm vị, tất cả đều là bậc A-la-hán.
Evaṃ osīdamatte pana tasmiṃ ariyamaṇḍale pācīnayugandharaparikkhepato abbhā, mahikā, dhūmo, rajo, rāhūti imehi upakkilesehi vippamuttaṃ buddhuppādapaṭimaṇḍitassa lokassa rāmaṇeyyakadassanatthaṃ pācīnadisāya ukkhittarajatamayamahāādāsamaṇḍalaṃ viya, nemivaṭṭiyaṃ gahetvā parivattiyamānarajatacakkasassirikaṃ puṇṇacandamaṇḍalaṃ ullaṅghitvā anilapathaṃ paṭipajjittha. Iti evarūpe khaṇe laye muhutte bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ mahāvane mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi.
There, the Blessed One was born in the lineage of Maha-Sammata, and those five hundred monks were also born in the clan of Maha-Sammata. The Blessed One was born in a Khattiya womb, and they too were born in a Khattiya womb. The Blessed One went forth from a royal family, and they too went forth from a royal family. The Blessed One renounced the white umbrella, having abandoned the wheel-turning kingship that had come into his hands, and went forth, and they too renounced the white umbrella, having abandoned the kingdoms that had come into their hands, and went forth. Thus, the Blessed One, in a pure place, in a pure part of the night, himself pure, with a pure retinue, free from lust, with a retinue free from lust, free from aversion, with a retinue free from aversion, free from delusion, with a retinue free from delusion, without craving, with a retinue without craving, without defilements, with a retinue without defilements, peaceful, with a peaceful retinue, tamed, with a tamed retinue, liberated, with a liberated retinue, shone exceedingly. This is a foundation of praise; whatever is possible should be said. Thus, referring to these monks, it is said, "with five hundred monks, all of them arahants."
Ở đó, Đức Thế Tôn sinh ra trong dòng dõi Mahāsammatā (Đại Chúng Nhất Trí), năm trăm vị Tỳ-kheo ấy cũng sinh ra trong dòng họ Mahāsammatā (Đại Chúng Nhất Trí). Đức Thế Tôn sinh ra trong thai tạng Sát-đế-lỵ, họ cũng sinh ra trong thai tạng Sát-đế-lỵ. Đức Thế Tôn xuất gia từ địa vị vua chúa, họ cũng xuất gia từ địa vị vua chúa. Đức Thế Tôn từ bỏ lọng trắng, buông bỏ ngôi Chuyển luân vương đã đến tay, và xuất gia, họ cũng từ bỏ lọng trắng, buông bỏ các vương quốc đã đến tay, và xuất gia. Như vậy, Đức Thế Tôn, trong một nơi thanh tịnh, vào một đêm thanh tịnh, bản thân thanh tịnh, được tùy tùng thanh tịnh vây quanh, đã hết tham, được tùy tùng hết tham vây quanh, đã hết sân, được tùy tùng hết sân vây quanh, đã hết si, được tùy tùng hết si vây quanh, đã hết khát ái, được tùy tùng hết khát ái vây quanh, đã hết phiền não, được tùy tùng hết phiền não vây quanh, đã tịch tịnh, được tùy tùng tịch tịnh vây quanh, đã điều phục, được tùy tùng điều phục vây quanh, đã giải thoát, được tùy tùng giải thoát vây quanh, vô cùng rực rỡ. Đây gọi là nền tảng tán dương, có thể nói bao nhiêu thì nên nói bấy nhiêu. Vì vậy, liên quan đến các vị Tỳ-kheo này, có nói: "Với năm trăm vị Tỳ-kheo, tất cả đều là bậc A-la-hán."
Tattha bhagavāpi mahāsammatassa vaṃse uppanno, tepi pañcasatā bhikkhū mahāsammatassa kule uppannā. Bhagavāpi khattiyagabbhe jāto, tepi khattiyagabbhe jātā. Bhagavāpi rājapabbajito, tepi rājapabbajitā. Bhagavāpi setacchattaṃ pahāya hatthagataṃ cakkavattirajjaṃ nissajjetvā pabbajito, tepi setacchattaṃ pahāya hatthagatāni rajjāni nissajjetvā pabbajitā. Iti bhagavā parisuddhe okāse parisuddhe rattibhāge sayaṃ parisuddho parisuddhaparivāro vītarāgo vītarāgaparivāro vītadoso vītadosaparivāro vītamoho vītamohaparivāro nittaṇho nittaṇhaparivāro nikkileso nikkilesaparivāro santo santaparivāro danto dantaparivāro mutto muttaparivāro ativiya virocatīti. Vaṇṇabhūmi nāmesā, yattakaṃ sakkoti, tattakaṃ vattabbaṃ. Iti ime bhikkhū sandhāya vuttaṃ – ‘‘pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehī’’ti.
"For the most part," means that many more assembled; fewer did not assemble, that is, the unconscious and immaterial-sphere deities, and the deities in meditative attainments. Here is the order of that assembly: The deities around the great forest, it is said, were agitated. "Come, friends, the sight of a Buddha is very beneficial, listening to the Dhamma is very beneficial, the sight of the community of monks is very beneficial. Come, let us go!" Making a great sound, they came and venerated the Blessed One and the instantly-attained-arahantship-with-exhausted-influxes and stood to one side. In the same way, having heard their sound, in the Himavant region, extending for three thousand leagues, in sixty-three thousand cities each mentioned three times, in ninety-nine hundred thousand river mouths, in ninety-six hundred thousand million seaports, in fifty-six hundred thousand treasure troves, thus in the entire Jambudipa, in Pubbavideha, Aparagoyana, Uttarakuru, in the two thousand minor continents, thus in the entire world-system, then in the second and third world-systems, thus the deities in ten thousand world-systems assembled, it should be understood. Here "ten thousand world-systems" are intended as ten world-spheres. Therefore, it is said, "From ten world-spheres, deities for the most part had assembled."
Phần lớn chư thiên đã tụ hội, các vị A-sắc-giới và chư thiên đang nhập định không có mặt. Trình tự tụ hội như sau: Các vị chư thiên xung quanh khu rừng lớn, nghe nói, đã xôn xao: "Chúng ta hãy đi, ôi chư vị, việc thấy Đức Phật là rất lợi ích, việc nghe pháp là rất lợi ích, việc thấy Tăng chúng là rất lợi ích, chúng ta hãy đi, chúng ta hãy đi," nói lớn tiếng rồi đến, đảnh lễ Đức Thế Tôn và các vị A-la-hán vừa chứng quả trong khoảnh khắc đó, rồi đứng sang một bên. Cũng theo cách này, nghe tiếng của chư thiên, từ khoảng cách nửa do-tuần, một do-tuần, một do-tuần rưỡi, rồi từ trên núi Tuyết Sơn rộng ba ngàn do-tuần, từ sáu mươi ba ngàn thành phố ba lần, từ chín mươi chín ngàn cửa sông, từ chín mươi sáu trăm ngàn hải cảng, từ năm mươi sáu mỏ châu báu, tức là trong toàn cõi Diêm-phù-đề, ở Pubbavideha (Đông Thắng Thân Châu), Aparagoyāna (Tây Ngưu Hóa Châu), Uttarakuru (Bắc Câu-lô Châu), trong hai ngàn tiểu châu, tức là trong toàn thế giới, rồi từ thế giới thứ hai, thứ ba, như vậy chư thiên trong mười ngàn thế giới tụ hội. Ở đây, mười ngàn thế giới được hiểu là mười cõi. Vì vậy, có nói: "Chư thiên từ mười cõi đã tụ hội phần lớn."
Yebhuyyenāti bahutarā sannipatitā, mandā na sannipatitā asaññā arūpāvacaradevatā samāpannadevatā ca. Tatrāyaṃ sannipātakkamo mahāvanassa kira sāmantā devatā caliṃsu – ‘‘āyāma, bho buddhadassanaṃ nāma bahūpakāraṃ, dhammassavanaṃ bahūpakāraṃ, bhikkhusaṅghadassanaṃ bahūpakāraṃ, āyāma āyāmā’’ti mahāsaddaṃ kurumānā āgantvā bhagavantañca taṃmuhuttaṃ arahattappattakhīṇāsave ca vanditvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Eteneva upāyena tāsaṃ tāsaṃ saddaṃ sutvā saddantaraaḍḍhagāvutagāvutaaḍḍhayojanayojanādivasena tiyojanasahassavitthate himavante, tikkhattuṃ tesaṭṭhiyā nagarasahassesu, navanavutiyā doṇamukhasatasahassesu, channavutiyā paṭṭanakoṭisatasahassesu, chapaṇṇāsāya ratanākaresūti sakalajambudīpe, pubbavidehe, aparagoyāne, uttarakurumhi, dvīsu parittadīpasahassesūti sakalacakkavāḷe, tato dutiyatatiyacakkavāḷeti evaṃ dasasahassacakkavāḷesu devatā sannipatitāti veditabbā. Dasasahassacakkavāḷañhi idha dasalokadhātuyoti adhippetā. Tena vuttaṃ – ‘‘dasahi ca lokadhātūhi devatā yebhuyyena sannipatitā hontī’’ti.
With the deities thus assembled, the entire world-system up to the Brahma-world was filled, like a needle case completely filled with needles inserted continuously. Here, the height of the Brahma-world should be understood thus: A stone the size of the seven-peaked palace in the Lohapasada, placed in the Brahma-world and dropped down, would reach the earth in four months. In such a great space, just as flowers or smoke thrown upwards from below, or mustard seeds thrown downwards from above, do not find space in between to go up or down, thus the deities were continuous. Just as the place where the wheel-turning king sits is uncrowded, and the powerful Khattiyas who come and go find space, but further and further away it is very crowded, in the same way, the place where the Blessed One sat was uncrowded, and the powerful deities and great Brahmas who came and went found space. Furthermore, in the very near vicinity of the Blessed One, as described in the Maha-Parinibbana, in a space the size of a pinprick, ten or twenty, or thirty deities on all sides created subtle bodies and stood. Sixty or sixty deities stood.
Chư thiên tụ hội như vậy, trong lòng thế giới cho đến cõi Phạm thiên đều đầy ắp như những cây kim được nhét đầy khít trong ống đựng kim. Cần biết độ cao của cõi Phạm thiên như sau: Nghe nói, một tảng đá bằng cỡ bảy ngôi nhà có mái chóp ở Lầu đồng, nếu thả từ cõi Phạm thiên xuống, phải mất bốn tháng mới chạm đất. Trong một khoảng không rộng lớn như vậy, giống như hoa hay khói được thả từ dưới lên, hoặc hạt cải được thả từ trên xuống, không có khoảng trống để đi lên hay đi xuống, chư thiên đã tụ hội dày đặc. Nhưng giống như chỗ ngồi của vua Chuyển luân vương không chật chội, các vị vua Sát-đế-lỵ có đại oai lực đến trước hay đến sau đều có chỗ, nhưng càng về sau càng chật chội, thì chỗ ngồi của Đức Thế Tôn cũng không chật chội, chư thiên và các vị Đại Phạm thiên có đại oai lực đến trước hay đến sau đều có chỗ. Hơn nữa, ở chỗ gần Đức Thế Tôn, như đã nói trong kinh Đại Bát Niết Bàn, trên một khoảng đất nhỏ bằng đầu mũi kim châm, mười, hai mươi, thậm chí ba mươi chư thiên, đã hóa hiện thân vi tế và đứng. Sáu mươi, sáu mươi chư thiên đã đứng.
Evaṃ sannipatitāhi devatāhi sakalacakkavāḷagabbhaṃ yāva brahmalokā sūcighare nirantaraṃ pakkhittasūcīhi viya paripuṇṇaṃ hoti. Tatra brahmalokassa evaṃ uccattanaṃ veditabbaṃ. Lohapāsāde kira sattakūṭāgārasamo pāsāṇo brahmaloke ṭhatvā adho khitto catūhi māsehi pathaviṃ pāpuṇāti. Evaṃ mahante okāse yathā heṭṭhā ṭhatvā khittāni pupphāni vā dhūmo vā upari gantuṃ, upari vā ṭhatvā khittasāsapā heṭṭhā otarituṃ antaraṃ na labhanti, evaṃ nirantaraṃ devatā ahesuṃ. Yathā kho pana cakkavattirañño nisinnaṭṭhānaṃ asambādhaṃ hoti, āgatāgatā mahesakkhā khattiyā okāsaṃ labhantiyeva, parato parato pana atisambādhaṃ hoti, evameva bhagavato nisinnaṭṭhānaṃ asambādhaṃ, āgatāgatā mahesakkhā devatā ca mahābrahmāno ca okāsaṃ labhantiyeva. Apisudaṃ bhagavato āsannāsannaṭṭhāne mahāparinibbāne vuttanayeneva vālaggakoṭinitudanamatte padese dasapi vīsampi sabbaparato tiṃsampi devatā sukhume sukhume attabhāve māpetvā aṭṭhaṃsu. Saṭṭhi saṭṭhi devatā aṭṭhaṃsu.
Those who dwelt in the Pure Abodes. The Pure Abodes are five Brahma-worlds, the dwellings of pure non-returners and arahants. It occurred to them, why did this occur? Those Brahmas, having attained absorption and emerged according to their determination, looked at the Brahma-abode and saw it empty, like a dining hall after a meal. Then, reflecting "Where have the Brahmas gone?" and learning of the great assembly, they thought, "This is a great assembly, we are left behind. The opportunity for those left behind is rare, therefore, when we go, we should not go empty-handed, but each compose a verse. By this, we shall make known our arrival at the great assembly, and we shall praise the glory of the Ten-Powered One." Thus, because they reflected upon emerging from absorption, this occurred to them.
Suddhāvāsakāyikānanti (chư thiên) trú ở các cõi Tịnh cư. Suddhāvāsā (Tịnh cư) là năm cõi trời Phạm thiên, trú xứ của các bậc Thánh Bất Lai A-na-hàm và bậc A-la-hán đã đoạn tận các lậu hoặc. Etadahosīti (suy nghĩ này đã khởi lên) vì sao đã khởi lên? Các vị Phạm thiên ấy sau khi nhập định, xuất định theo thời gian đã định, quan sát Phạm thiên giới thấy trống vắng như nhà ăn sau bữa ăn. Sau đó, suy tư "Các Phạm thiên đã đi đâu?", họ biết được đại hội, và nghĩ: "Đại hội này thật lớn, chúng ta bị bỏ lại, cơ hội cho những người bị bỏ lại thật khó có, vì vậy, khi đi đến, chúng ta sẽ không đi tay không mà sẽ soạn ra mỗi người một bài kệ. Như vậy, chúng ta sẽ cho đại hội biết sự có mặt của mình, và chúng ta sẽ tán dương đức Thế Tôn." Như vậy, suy nghĩ này đã khởi lên do họ xuất định và suy tư.
Suddhāvāsakāyikānanti suddhāvāsavāsīnaṃ. Suddhāvāsā nāma suddhānaṃ anāgāmikhīṇāsavānaṃ āvāsā pañca brahmalokā. Etadahosīti kasmā ahosi? Te kira brahmāno samāpattiṃ samāpajjitvā yathāparicchedena vuṭṭhitā brahmabhavanaṃ olokentā pacchābhatte bhattagehaṃ viya suññataṃ addasaṃsu. Tato ‘‘kuhiṃ brahmāno gatā’’ti āvajjantā mahāsamāgamaṃ ñatvā – ‘‘ayaṃ samāgamo mahā, mayaṃ ohīnā, ohīnakānaṃ okāso dullabho hoti, tasmā gacchantā atucchahatthā hutvā ekekaṃ gāthaṃ abhisaṅkharitvā gacchāma. Tāya mahāsamāgame ca attano āgatabhāvaṃ jānāpessāma, dasabalassa ca vaṇṇaṃ bhāsissāmā’’ti. Iti tesaṃ samāpattito vuṭṭhāya āvajjitattā etadahosi.
332. In the text, it is stated they appeared in front of the Blessed One as though they had descended in a place facing the Blessed One. However, the meaning should not be understood in this way. They, remaining in the Brahma-world, each composed a verse, one descended at the rim of the eastern world-system, one at the rim of the southern world-system, one at the rim of the western world-system, and one at the rim of the northern world-system. Then, the Brahma who had descended at the rim of the eastern world-system, having attained the blue kasina, emitting blue rays as if placing a jeweled leather on the ten-thousand world-system deities, made known his arrival. No one can obstruct the Buddha-path, so coming by the unhindered Buddha-path, he paid homage to the Blessed One and stood to one side. Standing to one side, he recited the verse he had composed.
332. Bhagavato purato pāturahesunti (hiện ra trước đức Thế Tôn) trong bản kinh, nói rằng như thể họ hạ xuống ngay trước mặt, ngay tại chỗ đối diện với đức Thế Tôn, nhưng ở đây ý nghĩa không phải như vậy. Các Phạm thiên ấy, vẫn đứng tại Phạm thiên giới, soạn các bài kệ, rồi một vị hạ xuống tại biên giới phía đông của thế giới, một vị hạ xuống tại biên giới phía nam của thế giới, một vị hạ xuống tại biên giới phía tây của thế giới, một vị hạ xuống tại biên giới phía bắc của thế giới. Rồi vị Phạm thiên hạ xuống tại biên giới phía đông của thế giới, nhập định biến xứ màu xanh, phát ra ánh sáng xanh, làm cho chư thiên của mười ngàn thế giới biết sự có mặt của mình, như thể choàng lên tấm thảm bằng ngọc; không ai có thể che khuất con đường của chư Phật (Phật đạo), vì thế, ngài đi đến bằng con đường rộng mở của chư Phật, đảnh lễ đức Thế Tôn, và đứng sang một bên. Đứng sang một bên, ngài đọc bài kệ do mình soạn.
332.Bhagavato purato pāturahesunti pāḷiyaṃ bhagavato santike abhimukhaṭṭhāneyeva otiṇṇā viya katvā vuttā, na kho panettha evaṃ attho veditabbo. Te pana brahmaloke ṭhitāyeva gāthā abhisaṅkharitvā eko puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otari, eko dakkhiṇacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ, eko pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ, eko uttaracakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otari. Tato puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmā nīlakasiṇaṃ samāpajjitvā nīlarasmiyo vissajjitvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ maṇicammaṃ paṭimuñcanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā buddhavīthi nāma kenaci ottharituṃ na sakkā, tasmā pahaṭabuddhavīthiyāva āgantvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito attanā abhisaṅkhataṃ gāthaṃ abhāsi.
The Brahma who had descended at the rim of the southern world-system also, having attained the yellow kasina, emitting yellow rays of golden light as if dressing the ten-thousand world-system deities in a golden cloth, made known his arrival and stood in the same way. The Brahma who had descended at the rim of the western world-system also, having attained the red kasina, emitting red rays as if wrapping the ten-thousand world-system deities with an excellent red blanket, made known his arrival and stood in the same way. The Brahma who had descended at the rim of the northern world-system also, having attained the white kasina, emitting white rays as if dressing the ten-thousand world-system deities in a cloth of jasmine flowers, made known his arrival and stood in the same way.
Vị Phạm thiên hạ xuống tại biên giới phía nam của thế giới cũng nhập định biến xứ màu vàng, phát ra ánh sáng vàng, làm cho chư thiên của mười ngàn thế giới biết sự có mặt của mình, như thể choàng lên tấm vải vàng; rồi đứng giống như vậy. Vị Phạm thiên hạ xuống tại biên giới phía tây của thế giới cũng nhập định biến xứ màu đỏ, phát ra ánh sáng đỏ, làm cho chư thiên của mười ngàn thế giới biết sự có mặt của mình, như thể trải ra tấm thảm quý màu đỏ; rồi đứng giống như vậy. Vị Phạm thiên hạ xuống tại biên giới phía bắc của thế giới cũng nhập định biến xứ màu trắng, phát ra ánh sáng trắng, làm cho chư thiên của mười ngàn thế giới biết sự có mặt của mình, như thể choàng lên tấm vải hoa lài; rồi đứng giống như vậy.
Dakkhiṇacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmāpi pītakasiṇaṃ samāpajjitvā pītarasmiyo suvaṇṇapabhaṃ muñcitvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ suvaṇṇapaṭaṃ pārupento viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā tatheva aṭṭhāsi. Pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmāpi lohitakasiṇaṃ samāpajjitvā lohitarasmiyo muñcitvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ rattavarakambalena parikkhipanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā tatheva aṭṭhāsi. Uttaracakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmāpi odātakasiṇaṃ samāpajjitvā odātarasmiyo muñcitvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ sumanapaṭaṃ pārupanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā tatheva aṭṭhāsi.
However, in the text, "They appeared in front of the Blessed One. Then those deities, having paid homage to the Blessed One, stood to one side," it is stated as if the appearance in front and standing to one side after paying homage, happened in a single moment. It occurred in this sequence, but it is presented as combined. The reciting of verses, however, is mentioned separately in the text.
Tuy nhiên, trong bản kinh nói: "Hiện ra trước đức Thế Tôn. Rồi chư thiên ấy đảnh lễ đức Thế Tôn và đứng sang một bên", như thể việc hiện ra trước mặt, việc đảnh lễ và đứng sang một bên xảy ra trong cùng một lúc, nhưng việc ấy đã xảy ra theo trình tự này, chỉ là được trình bày gộp lại. Còn việc đọc kệ, trong bản kinh được nói riêng rẽ.
Pāḷiyaṃ pana ‘‘bhagavato purato pāturahesuṃ. Atha kho tā devatā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsū’’ti evaṃ ekakkhaṇaṃ viya purato pātubhāvo ca abhivādetvā ekamantaṃ ṭhitabhāvo ca vutto, so iminā anukkamena ahosi, ekato katvā pana dassito. Gāthābhāsanaṃ pana pāḷiyaṃ visuṃ visuṃyeva vuttaṃ.
Therein, "great assembly" means a large gathering. "Forest" is said to be a grove of trees. By both, the Blessed One says that today in this grove of trees, there is a large gathering, a great assembly. Then, to show who those assembled are, he says "assemblies of deities have come together." Therein, "assemblies of deities" means groups of deities. "We have come to this Dhamma-assembly" having seen the deities assembled in this way, we too have come to this Dhamma-assembly. Why? To see the undefeated assembly, undefeated by anyone, having crushed the three Māras today and won the battle, we have come to see this undefeated assembly. That Brahma, having recited this verse and paid homage to the Blessed One, stood at the rim of the eastern world-system.
Ở đây, Mahāsamayo (Đại hội) là đại chúng. Pavanaṃ (khu rừng) là lùm cây. Cả hai từ này đều có nghĩa là đức Thế Tôn nói: "Hôm nay, tại lùm cây này có đại chúng, đại hội." Rồi để chỉ cho những vị có mặt trong hội chúng ấy, ngài nói: Devakāyāsamāgatāti (chư thiên chúng đã tập hợp). Ở đây, Devakāyā (chư thiên chúng) là nhóm chư thiên. Āgatamha imaṃ dhammasamayanti (chúng tôi đến dự Pháp hội này) thấy chư thiên chúng tập hợp như vậy, chúng tôi cũng đến Pháp hội này. Vì lý do gì? Dakkhitāye aparājitasaṅghaṃ (để chiêm ngưỡng Tăng chúng bất bại), không bị ai đánh bại, đã nghiền nát ba Ma vương và chiến thắng trận chiến, chúng tôi đến để chiêm ngưỡng Tăng chúng bất bại này. Vị Phạm thiên ấy, sau khi đọc bài kệ này, đảnh lễ đức Thế Tôn, và đứng tại biên giới phía đông của thế giới.
Tattha mahāsamayoti mahāsamūho. Pavanaṃ vuccati vanasaṇḍo. Ubhayenapi bhagavā imasmiṃ vanasaṇḍe ajja mahāsamūho mahāsannipātoti āha. Tato yesaṃ so sannipāto, te dassetuṃ devakāyāsamāgatāti āha. Tattha devakāyāti devaghaṭā. Āgatamha imaṃ dhammasamayanti evaṃ samāgate devakāye disvā mayampi imaṃ dhammasamūhaṃ āgatā. Kiṃ kāraṇā? Dakkhitāye aparājitasaṅghaṃ, kenaci aparājitaṃ ajjeva tayo māre madditvā vijitasaṅgāmaṃ imaṃ aparājitasaṅghaṃ dassanatthāya āgatamhāti attho. So pana brahmā imaṃ gāthaṃ bhāsitvā bhagavantaṃ abhivādetvā puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃyeva aṭṭhāsi.
Then the second one, having come in the manner described, recited. Therein, "There the bhikkhus," means in that place of assembly, the bhikkhus. "They concentrated" means they applied themselves with concentration. "They made their minds upright," means removing all crooked, deceitful, and dishonest states of mind, they made their minds upright. "Like a charioteer holding the reins," just as a charioteer of well-trained Sindhu horses, with a well-held goad, holding all the reins, remains without urging or restraining, in the same way, all these five hundred bhikkhus, possessed of the six-limbed equanimity, guarded in their doors, these wise ones guard their senses. We have come here to see them, O Blessed One. He too went and stood in his place.
Rồi vị thứ hai, đến theo cách đã nói, và đọc. Ở đây, Tatra bhikkhavo (ở đó, các Tỳ-kheo) là tại nơi hội chúng, các Tỳ-kheo. Samādahaṃsūti (định tâm) là an trú vào thiền định. Cittamattano ujukaṃ akaṃsūti (làm cho tâm mình ngay thẳng) là loại bỏ tất cả những tư tưởng quanh co, lừa dối, tà vạy, làm cho tâm mình ngay thẳng. Sārathīva nettāni gahetvāti (như người đánh xe nắm dây cương) như người đánh xe, với những con ngựa Sindhava thuần thục, có dây cương và roi da, nắm tất cả dây cương, không thúc giục, không ngăn cản, đứng yên, cũng vậy, năm trăm vị Tỳ-kheo này, đầy đủ sáu chi của xả, hộ trì các căn, tất cả những vị ấy là bậc trí, giữ gìn các căn, chúng tôi đến đây để chiêm ngưỡng, bạch Thế Tôn. Vị ấy cũng đi đến và đứng tại chỗ cũ.
Atha dutiyo vuttanayeneva āgantvā abhāsi. Tattha tatra bhikkhavoti tasmiṃ sannipātaṭṭhāne bhikkhū. Samādahaṃsūti samādhinā yojesuṃ. Cittamattano ujukaṃ akaṃsūti attano cittaṃ sabbe vaṅkakuṭilajimhabhāve haritvā ujukaṃ akariṃsu. Sārathīva nettāni gahetvāti yathā samappavattesu sindhavesu odhastapatodo sārathi sabbayottāni gahetvā acodento avārento tiṭṭhati, evaṃ chaḷaṅgupekkhāsamannāgatā guttadvārā sabbepete pañcasatā bhikkhū indriyāni rakkhanti paṇḍitā, ete daṭṭhuṃ idhāgatamha bhagavāti. Sopi gantvā yathāṭhāneyeva aṭṭhāsi.
Then the third one, having come in the manner described, recited. Therein, "Having cut through the obstacle," means having cut through the obstacle of lust, hatred, and delusion. "The barrier" means the very barrier of lust, hatred, and delusion. "The gate-post" also means only the gate-post of lust, hatred, and delusion. "Having uprooted, without agitation," these bhikkhus, due to the absence of craving-agitation, without agitation, having uprooted the gate-post, wander. "They wander," they wander unhindered in the four directions. "Pure," means without defilements. "Immaculate," means stainless. This is another term for the same. "By the One with Eyes," means by the One with Eyes, with the five eyes. "Well-tamed," means tamed even beyond the eyes, tamed even beyond the ears, the nose, the tongue, the body, and the mind. "Young elephants," means young elephants. To see these young elephants tamed by such a supreme trainer, we have come, O Blessed One. He too went and stood in his place.
Rồi vị thứ ba, đến theo cách đã nói, và đọc. Ở đây, Chetvā khīlanti (sau khi chặt đứt chướng ngại) là chặt đứt chướng ngại tham, sân, si. Palighanti (then cửa) cũng là then cửa tham, sân, si. Indakhīlantipi (trụ đá) cũng là trụ đá tham, sân, si. Ūhacca manejāti (nhổ lên, không dao động) các Tỳ-kheo này, không dao động do không có ái dục, nhổ lên trụ đá. Te carantīti (họ đi) đi không bị ngăn ngại trong bốn phương. Suddhāti (thanh tịnh) là không có phiền não. Vimalāti (trong sạch) là không có cấu uế. Đây là một từ đồng nghĩa với từ trước. Cakkhumatāti (bậc có mắt) là bậc có mắt với năm loại mắt. Sudantāti (khéo điều phục) là điều phục hơn cả mắt, điều phục hơn cả tai, mũi, lưỡi, thân và ý. Susunāgāti (voi tơ). Chúng tôi đến để chiêm ngưỡng những con voi tơ được điều phục bởi bậc Đạo sư vô thượng như vậy. Vị ấy cũng đi đến và đứng tại chỗ cũ.
Atha tatiyo vuttanayeneva āgantvā abhāsi. Tattha chetvā khīlanti rāgadosamohakhīlaṃ chinditvā. Palighanti rāgadosamohapalighameva. Indakhīlantipi rāgadosamohaindakhīlameva. Ūhacca manejāti ete taṇhāejāya abhāvena anejā bhikkhū indakhīlaṃ ūhacca samūhanitvā. Te carantīti catūsu disāsu appaṭihatacārikaṃ caranti. Suddhāti nirupakkilesā. Vimalāti nimmalā. Idaṃ tasseva vevacanaṃ. Cakkhumatāti pañcahi cakkhūhi cakkhumantena. Sudantāti cakkhutopi dantā, sotatopi ghānatopi jivhātopi kāyatopi manatopi dantā. Susunāgāti taruṇanāgā. Te evarūpena anuttarena yogācariyena damite taruṇanāge dassanāya āgatamha bhagavāti. Sopi gantvā yathāṭhāneyeva aṭṭhāsi.
Then the fourth one, having come in the manner described, recited. Therein, "those who have gone" means those who have gone with the refuge that is without a remainder. He too went and stood in his place.
Rồi vị thứ tư, đến theo cách đã nói, và đọc. Ở đây, Gatāseti (đã đến) là đến bằng cách quy y vững chắc. Vị ấy cũng đi đến và đứng tại chỗ cũ.
Atha catuttho vuttanayeneva āgantvā abhāsi. Tattha gatāseti nibbematikasaraṇagamanena gatā. Sopi gantvā yathāṭhāneyeva aṭṭhāsi.
Description of the Assembly of Deities.
Phần tường thuật về sự tập hợp của chư thiên
Devatāsannipātavaṇṇanā
333. Then the Blessed One, looking, saw the assembly of deities from the surface of the earth up to the boundary of the rim of the world-system, and up to the Akaniṭṭha Brahma-world, and thought, "This is a great assembly of deities, but the bhikkhus do not know that there is such a great assembly of deities, what if, I were to inform them?" Having thought thus, "Then the Blessed One addressed the bhikkhus," all should be explained in detail. Therein, "to the limit of these" means this is the ultimate limit of these. Now, because of the absence of Buddhas, the third case "those, bhikkhus, who are now" is not mentioned. "I shall teach you, bhikkhus," why did he say this? To generate a favorable state of mind in the deities. The deities were thinking, "The Blessed One, in such a great assembly, will only mention the names and clans of the powerful deities, what will he say of the insignificant ones?" Then the Blessed One, reflecting, "What are these deities thinking?", as if inserting his hand through his mouth and kneading his heart-flesh, and as if seizing a thief along with his goods, understanding their mental activity, thought, "I will mention the names and clans of all the deities, the insignificant and the powerful, who have come from the ten-thousand world-systems."
333. Rồi đức Thế Tôn, quan sát từ mặt đất cho đến biên giới của thế giới, cho đến cõi trời Phạm thiên Sắc Cứu Cánh, thấy chư thiên tập hợp, suy nghĩ: "Chư thiên tập hợp này thật lớn, nhưng các Tỳ-kheo không biết chư thiên tập hợp lớn như vậy, vậy ta hãy nói cho họ biết," suy nghĩ như vậy, "Rồi đức Thế Tôn gọi các Tỳ-kheo," tất cả cần được trình bày chi tiết. Ở đây, Etaparamāti (tối đa là như vậy) số lượng tối đa của họ là như vậy. Bây giờ, do không có chư Phật, nên không nói đến lượt thứ ba: "Yepi te, bhikkhave, etarahī" (Này các Tỳ-kheo, hiện tại những vị nào). Ācikkhissāmi, bhikkhaveti (Ta sẽ nói, này các Tỳ-kheo) vì sao ngài nói? Để làm cho tâm chư thiên trong sạch. Chư thiên suy nghĩ: "Đức Thế Tôn, trong đại hội lớn như vậy, sẽ chỉ kể tên và họ của những vị chư thiên có oai lực lớn, còn những vị chư thiên có oai lực nhỏ thì sao?" Rồi đức Thế Tôn, suy tư "Những vị chư thiên này đang suy nghĩ gì?", như thể thò tay vào miệng lấy ra thịt tim, như thể bắt tên trộm cùng với tang vật, biết được tâm tư của họ, suy nghĩ: "Ta sẽ kể tên và họ của tất cả chư thiên có oai lực lớn và nhỏ đã đến từ mười ngàn thế giới."
333. Atha bhagavā olokento pathavītalato yāva cakkavāḷamukhavaṭṭiparicchedā yāva akaniṭṭhabrahmalokā devatāsannipātaṃ disvā cintesi – ‘‘mahā ayaṃ devatāsamāgamo, bhikkhū pana evaṃ mahā devatāya samāgamoti na jānanti, handa, nesaṃ ācikkhāmī’’ti, evaṃ cintetvā ‘‘atha kho bhagavā bhikkhū āmantesī’’ti sabbaṃ vitthāretabbaṃ. Tattha etaparamāti etaṃ paramaṃ pamāṇaṃ etesanti etaparamā. Idāni buddhānaṃ pana abhāvā ‘‘yepi te, bhikkhave, etarahī’’ti tatiyo vāro na vutto. Ācikkhissāmi, bhikkhaveti kasmā āha? Devatānaṃ cittakallatājananatthaṃ. Devatā kira cintesuṃ – ‘‘bhagavā evaṃ mahante samāgame mahesakkhānaṃyeva devatānaṃ nāmagottāni kathessati, appesakkhānaṃ kiṃ kathessatī’’ti? Atha bhagavā ‘‘imā devatā kiṃ cintentī’’ti āvajjanto mukhena hatthaṃ pavesetvā hadayamaṃsaṃ maddanto viya sabhaṇḍaṃ coraṃ gaṇhanto viya ca taṃ tāsaṃ cittācāraṃ ñatvā – ‘‘dasasahassacakkavāḷato āgatāgatānaṃ appesakkhamahesakkhānaṃ sabbāsampi devatānaṃ nāmagottaṃ kathessāmī’’ti cintesi.
Buddhas are great, these special beings, whatever has been seen, heard, sensed, cognized, attained, sought after, pondered over by the mind of the world with its deities, nothing whatsoever, among the objects with distinct forms like blue, etc., either a visual object, or among the objects with distinct sounds like the sound of a drum, etc., separately, sound objects, etc., comes within the range of their knowledge which does not reach the path of their knowledge. As he said:
Chư Phật là những bậc vĩ đại, những chúng sinh đặc biệt, bất cứ điều gì trong thế giới này và thế giới chư thiên, đã thấy, đã nghe, đã cảm nhận, đã biết, đã đạt được, đã tìm cầu, đã suy tư bằng ý, không có bất cứ sắc trần nào được phân biệt theo màu sắc như xanh v.v., hoặc bất cứ thinh trần nào được phân biệt theo âm thanh như tiếng trống v.v., hoặc bất cứ hương trần, vị trần, xúc trần nào, mà không đi vào phạm vi tri kiến của các ngài. Như ngài đã nói:
Buddhā nāma mahantā ete sattavisesā, yaṃ sadevakassa lokassa diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, na kiñci katthaci nīlādivasena vibhattarūpārammaṇesu rūpārammaṇaṃ vā bherīsaddādivasena vibhattasaddārammaṇādīsu visuṃ visuṃ saddādiārammaṇaṃ vā atthi, yaṃ etesaṃ ñāṇamukhe āpāthaṃ nāgacchati. Yathāha –
"Whatever, bhikkhus, of the world with its deities... up to... by the world with its deities and humans has been seen, heard, sensed, cognized, attained, sought after, pondered over by the mind, that I know, that I see, that I have fully understood" (A.N. 4.24).
"Này các Tỳ-kheo, bất cứ điều gì trong thế giới này và thế giới chư thiên...v.v... đã thấy, đã nghe, đã cảm nhận, đã biết, đã đạt được, đã tìm cầu, đã suy tư bằng ý bởi thế giới này và thế giới chư thiên cùng với loài người, ta biết điều ấy, ta thấy điều ấy, ta chứng ngộ điều ấy" (A. iv. 24).
‘‘Yaṃ bhikkhave sadevakassa lokassa…pe… sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, tamahaṃ jānāmi, tamahaṃ passāmi, tamahaṃ abbhaññāsi’’nti (a. ni. 4.24).
Thus, with unimpeded knowledge everywhere, the Blessed One made two divisions of all those deities, based on their capability and incapability. Those beings described as "endowed with the obstructions of kamma," etc., are said to be incapable. Even if they dwell in the same dwelling, Buddhas do not look upon them. Those who are the opposite, however, are capable. Even if they dwell far away, he goes and embraces them. Therefore, in that assembly of deities, he disregarded those who were incapable and embraced the capable. Having embraced them, he made six divisions based on their dispositions – "so many here are of lustful disposition, so many of hateful disposition, so many of deluded disposition." Then, discerning the Dhamma teaching that was suitable for them, he thought, "I will teach the Sammāparibbājaniyasutta to the deities of lustful disposition, the Kalahavivādasutta to those of hateful disposition, the Mahābyūhasutta to those of deluded disposition, the Cūḷabyūhasutta to those of reflective disposition, the Tuvaṭṭakapaṭipadā to those of faithful disposition, and the Purābhedasutta to those of intellectual disposition," establishing the teaching. Again, he considered that assembly with his mind – "Should they know through their own inclination, or through the inclination of others based on a question arising from circumstances?" Then, knowing that "They would know through a question," he thought, "Is there anyone among the deities capable of grasping their inclination and asking a question based on their disposition?" Among those five hundred bhikkhus, he saw that "not even one is capable." Then, recalling the eighty great disciples and the two chief disciples, and seeing that "even they are not capable," he thought, "If there were a Paccekabuddha, would he be capable?" Knowing that "even he would not be capable," he considered, "Would any of Sakka, Suyāma, etc., be capable?" For if any of them were capable, he would have him ask the question and he himself would answer. However, not even among them is anyone capable.
Như vậy, đức Thế Tôn, với tri kiến không bị ngăn ngại ở mọi nơi, chia tất cả chư thiên ấy thành hai nhóm, hữu duyên (có khả năng giác ngộ) và vô duyên (không có khả năng giác ngộ). Những chúng sinh được nói đến theo cách "Đầy đủ nghiệp chướng" v.v... là vô duyên. Dù họ có ở cùng một tinh xá, chư Phật cũng không quan sát. Ngược lại, những vị hữu duyên, dù ở xa, chư Phật cũng đi đến và nhiếp phục. Vì vậy, trong hội chúng chư thiên ấy, ngài bỏ qua những vị vô duyên, và nhiếp phục những vị hữu duyên. Sau khi nhiếp phục, ngài chia họ thành sáu nhóm theo khuynh hướng: "Bao nhiêu vị này có khuynh hướng tham, bao nhiêu vị có khuynh hướng sân, bao nhiêu vị có khuynh hướng si." Rồi ngài xác định bài pháp thích hợp cho họ, suy nghĩ: "Ta sẽ thuyết bài kinh Sammāparibbājaniyasutta (Kinh Chánh Biến Tri) cho chư thiên có khuynh hướng tham, bài kinh Kalahavivādasutta (Kinh Tranh Luận) cho chư thiên có khuynh hướng sân, bài kinh Mahābyūhasutta (Kinh Đại Bố Trí) cho chư thiên có khuynh hướng si, bài kinh Cūḷabyūhasutta (Kinh Tiểu Bố Trí) cho chư thiên có khuynh hướng suy tư, bài kinh Tuvaṭṭakapaṭipada (Con Đường Tuvaṭṭaka) cho chư thiên có khuynh hướng tín, bài kinh Purābhedasutta (Kinh Trước Khi Tan Rã) cho chư thiên có khuynh hướng trí," sau khi xác định bài pháp, ngài lại suy nghĩ về hội chúng ấy: "Họ sẽ biết theo ý mình, hay theo ý người khác, hay theo câu hỏi phát sinh do trường hợp?" Rồi ngài biết: "Họ sẽ biết theo câu hỏi", và suy nghĩ: "Có vị nào trong chư thiên có thể nắm bắt được ý của chư thiên và hỏi câu hỏi theo khuynh hướng không?" Ngài thấy: "Trong năm trăm vị Tỳ-kheo ấy, không có vị nào có thể." Rồi ngài hướng tâm đến tám mươi vị đại Thanh văn và hai vị thượng thủ Thanh văn, thấy: "Họ cũng không thể", và suy nghĩ: "Nếu có một vị Độc Giác Phật, vị ấy có thể không?" Ngài biết: "Vị ấy cũng không thể", và suy nghĩ: "Có vị nào trong các vị như Sakka, Suyāma có thể không?" Nếu có vị nào trong số họ có thể, ngài sẽ cho vị ấy hỏi và tự mình trả lời, nhưng không có vị nào trong số họ có thể.
Evaṃ sabbattha appaṭihatañāṇo bhagavā sabbāpi tā devatā bhabbābhabbavasena dve koṭṭhāse akāsi. ‘‘Kammāvaraṇena vā samannāgatā’’tiādinā nayena vuttā sattā abhabbā nāma. Te ekavihāre vasantepi buddhā na olokenti. Viparītā pana bhabbā nāma, te dūre vasantepi gantvā saṅgaṇhanti. Tasmā tasmimpi devatāsannipāte ye abhabbā, te pahāya bhabbe pariggahesi. Pariggahetvā – ‘‘ettakā ettha rāgacaritā, ettakā dosacaritā, ettakā mohacaritā’’ti caritavasena cha koṭṭhāse akāsi. Atha nesaṃ sappāyaṃ dhammadesanaṃ upadhārayanto – ‘‘rāgacaritānaṃ devatānaṃ sammāparibbājaniyasuttaṃ kathessāmi, dosacaritānaṃ kalahavivādasuttaṃ, mohacaritānaṃ mahābyūhasuttaṃ, vitakkacaritānaṃ cūḷabyūhasuttaṃ, saddhācaritānaṃ tuvaṭṭakapaṭipadaṃ, buddhicaritānaṃ purābhedasuttaṃ kathessāmī’’ti desanaṃ vavatthapetvā puna taṃ parisaṃ manasākāsi – ‘‘attajjhāsayena nu kho jāneyya, parajjhāsayena atthuppattikena pucchāvasenā’’ti. Tato ‘‘pucchāvasena jāneyyā’’ti ñatvā ‘‘atthi nu kho koci devatānaṃ ajjhāsayaṃ gahetvā caritavasena pañhaṃ pucchituṃ samattho’’ti ‘‘tesu pañcasatesu bhikkhūsu ekopi na sakkotī’’ti addasa. Tato asītimahāsāvake dve aggasāvake ca samannāharitvā ‘‘tepi na sakkontī’’ti disvā cintesi ‘‘sace paccekabuddho bhaveyya, sakkuṇeyya nu kho’’ti ‘‘sopi na sakkuṇeyyā’’ti ñatvā ‘‘sakkasuyāmādīsu koci sakkuṇeyyā’’ti samannāhari. Sace hi tesu koci sakkuṇeyya, taṃ pucchāpetvā attanā vissajjeyya, na pana tesupi koci sakkoti.
Then it occurred to him: "Only a Buddha like myself would be capable, but is there another Buddha anywhere?" He extended his infinite knowledge throughout the infinite world-systems, searching, yet he did not see another Buddha. And this is no wonder, that he should not see one equal to himself now; even on the day of his birth, in the account of the Brahma-net, as mentioned, not seeing one equal to himself, he roared the un-retractable lion's roar, "I am the chief in the world." Thus, not seeing another equal to himself, he thought: "If I were to ask and answer myself, these deities would not be able to comprehend. But if another Buddha were to ask and I were to answer, it would be extraordinary, and the deities would be able to comprehend. Therefore, I shall create a magically-formed Buddha." He entered into the meditative absorption that is the basis for supernormal powers and, emerging from it, having made the preliminary mental work with thought belonging to the sense-sphere, he made a determination by means of thought belonging to the fine-material sphere “May the taking of bowl and robe, the looking this way and that, and the flexing and stretching be just like my own” thinking that as if splitting the orb of the moon rising above and all around the eastern Yugandhara mountain range.
Lúc bấy giờ, Thế Tôn nghĩ: "Chỉ có một vị Phật như ta mới có thể làm được việc này, nhưng liệu có vị Phật nào khác ở đâu đó không?" Ngài mở rộng trí tuệ vô biên đến vô số thế giới, quan sát nhưng không thấy vị Phật nào khác. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên, Ngài không thể thấy ai sánh bằng mình vào lúc này, ngay cả vào ngày đản sinh, như đã được nói trong phẩm Phạm Võng (brahmajālavaṇṇanā), Ngài không thấy ai sánh bằng và đã rống tiếng rống sư tử bất thối chuyển: "Ta là bậc tối thượng trên thế gian." Như vậy, sau khi không thấy ai sánh bằng mình, Ngài nghĩ: "Nếu ta tự hỏi rồi tự trả lời, thì chư Thiên này sẽ không thể hiểu thấu được. Nhưng nếu một vị Phật khác hỏi và ta trả lời thì sẽ là một điều kỳ diệu, và chư Thiên sẽ có thể hiểu thấu. Vì vậy, ta sẽ hóa hiện ra một vị Phật." Ngài nhập vào thiền định làm nền tảng cho thần thông, xuất thiền và làm tiền nghiệp bằng những tâm dục giới: "Mong rằng việc nhận lấy bát và y, nhìn tới nhìn lui, co tay duỗi tay đều giống hệt như ta", rồi Ngài hóa hiện bằng tâm sắc giới như thể vầng trăng xuyên thủng vành đai núi Tu Di (Yugandhara) phía đông rồi xuất hiện.
Athassa etadahosi – ‘‘mādiso buddhoyeva sakkuṇeyya, atthi pana katthaci añño buddho’’ti anantāsu lokadhātūsu anantañāṇaṃ pattharitvā olokento aññaṃ buddhaṃ na addasa. Anacchariyañcetaṃ, yaṃ idāni attanā samaṃ na passeyya, so jātadivasepi brahmajālavaṇṇanāyaṃ vuttanayena attanā samaṃ apassanto – ‘‘aggohamasmi lokassā’’ti appaṭivattiyaṃ sīhanādaṃ nadi. Evaṃ aññaṃ attanā samaṃ apassitvā cintesi – ‘‘sace ahaṃ pucchitvā ahameva vissajjeyyaṃ, evampetā devatā na sakkhissanti paṭivijjhituṃ. Aññasmiṃ pana buddheyeva pucchante mayi ca vissajjante accherakaṃ bhavissati, sakkhissanti ca devatā paṭivijjhituṃ, tasmā nimmitabuddhaṃ māpessāmī’’ti abhiññāpādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya – ‘‘pattacīvaragahaṇaṃ ālokitavilokitaṃ samiñjitapasāritañca mama sadisaṃyeva hotū’’ti kāmāvacaracittehi parikammaṃ katvā pācīnayugandharaparikkhepato ullaṅghamānaṃ candamaṇḍalaṃ bhinditvā nikkhamantaṃ viya rūpāvacaracittena adhiṭṭhāsi.
The assembly of deities, seeing him, said: "Has another moon, indeed, risen?" Then, looking beyond the moon as he came closer, they said, "It is not the moon; the sun has risen." Again, as he came closer, "It is not the sun; it is a celestial palace." Again, as he came closer, "It is not a celestial palace; it is a deity's son." Again, as he came closer, "It is not a deity's son; it is a Great Brahma." Again, as he came closer, they said: "It is not a Great Brahma; another Buddha, indeed, has come." Thereupon, the deities who were worldlings thought: "For just one Buddha, there is this assembly of deities; how much greater will it be for two?" The noble deities thought: "There are not two Buddhas in a single world-system; surely, the Blessed One has created another Buddha equal to himself."
Chúng chư Thiên thấy vậy liền nói: "Này các vị, có phải một mặt trăng khác đã mọc lên không?" Rồi khi (vị Phật hóa hiện) đến gần hơn, bỏ qua mặt trăng, họ nói: "Không phải mặt trăng, mặt trời đã mọc." Lại đến gần hơn nữa, họ nói: "Không phải mặt trời, đó là một thiên cung." Lại đến gần hơn nữa, họ nói: "Không phải thiên cung, đó là một vị Thiên tử." Lại đến gần hơn nữa, họ nói: "Không phải Thiên tử, đó là một vị Đại Phạm Thiên." Lại đến gần hơn nữa, họ nói: "Này các vị, không phải Đại Phạm Thiên, một vị Phật khác đã đến." Trong số đó, các vị Thiên phàm phu nghĩ: "Đây là đại hội chư Thiên cho một vị Phật, vậy với hai vị Phật thì sẽ to lớn đến mức nào?" Các vị Thánh Thiên nghĩ: "Trong một thế giới, không thể có hai vị Phật, chắc chắn Đức Thế Tôn đã hóa hiện một vị Phật khác giống hệt Ngài."
Devasaṅgho taṃ disvā – ‘‘aññopi nu kho, bho, cando uggato’’ti āha. Atha candaṃ ohāya āsannatare jāte ‘‘na cando, sūriyo uggato’’ti, puna āsannatare jāte ‘‘na sūriyo, devavimānaṃ eka’’nti, puna āsannatare jāte ‘‘na devavimānaṃ, devaputto eko’’ti, puna āsannatare jāte ‘‘na devaputto, mahābrahmā eko’’ti, puna āsannatare jāte ‘‘na mahābrahmā, aparopi bho buddho āgato’’ti āha. Tattha puthujjanadevatā cintayiṃsu – ‘‘ekabuddhassa tāva ayaṃ devatāsannipāto, dvinnaṃ kīva mahanto bhavissatī’’ti. Ariyadevatā cintayiṃsu – ‘‘ekissā lokadhātuyā dve buddhā nāma natthi, addhā bhagavatā attanā sadiso añño eko buddho nimmito’’ti.
Then, as that assembly of deities watched, the magically-formed Buddha came and, without paying homage to the One Possessed of the Ten Powers, sat down on a magically-created seat, evenly placed in front of him. The Blessed One had thirty-two marks of a great man, and the magically-formed one also had thirty-two. From the Blessed One's body, six-colored rays emanated, and from the magically-formed one also. The bodily rays of the Blessed One struck the body of the magically-formed one, and the bodily rays of the magically-formed one struck the body of the Blessed One. The rays from the bodies of both Buddhas ascended, striking the Akaniṭṭha realm, and then, turning back, descended above the heads of the deities and settled on the rim of the world-system. The entire interior of the world-system shone like a shrine adorned with golden rafters. The deities of ten thousand world-systems, gathered together in one world-system, entered the space between the rays of the two Buddhas and stood there. The magically-formed Buddha, as soon as he sat down, praised the One Possessed of the Ten Powers on his enlightenment throne for abandoning defilements:
"I ask the sage of abundant wisdom,
Who has crossed over, gone to the far shore, utterly quenched, steadfast;
Having left home, renouncing sensual pleasures,
How does a bhikkhu rightly wander in the world?" (Su. Ni. 361)
He spoke the verse. The Teacher, thinking, "First, I will tell the names and clans of those who have come, in order to generate a sense of clarity in the minds of the deities," spoke, beginning with, "I will tell you, bhikkhus."
Rồi, trước sự chứng kiến của chúng chư Thiên, vị Phật hóa hiện đến, không đảnh lễ Đấng Thập Lực mà ngồi xuống một tòa ngồi đã được hóa hiện ngang bằng ở ngay trước mặt. Đức Thế Tôn có ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, vị Phật hóa hiện cũng có ba mươi hai tướng. Từ thân Đức Thế Tôn phóng ra sáu loại hào quang, từ thân vị Phật hóa hiện cũng vậy. Hào quang từ thân Đức Thế Tôn va chạm vào thân vị Phật hóa hiện, hào quang từ thân vị Phật hóa hiện va chạm vào thân Đức Thế Tôn. Hào quang từ thân của cả hai vị Phật phóng ra, chạm đến cõi trời Sắc Cứu Cánh (Akaniṭṭha), rồi quay trở lại, hạ xuống ngay trên đỉnh đầu của chư Thiên và dừng lại ở vành miệng của thế giới (cakravāḷa). Toàn bộ không gian của thế giới rực rỡ như một ngôi nhà báu được lợp bằng vàng ròng. Chư Thiên của mười ngàn thế giới tụ hội lại trong một thế giới, bước vào khoảng giữa hào quang của hai vị Phật và đứng đó. Vị Phật hóa hiện, ngay khi vừa ngồi xuống, đã tán dương sự đoạn trừ phiền não trên Bồ Đề tòa của Đấng Thập Lực:
"Con hỏi bậc Mâu Ni quảng bác trí,
Bậc vượt qua bờ, đạt Niết Bàn, an trụ,
Từ bỏ gia đình, chế ngự dục,
Làm sao Tỳ Kheo sống đời phạm hạnh?" (Sn. 361)
Ngài nói bài kệ. Đức Thế Tôn nghĩ: "Trước hết, ta sẽ kể tên và dòng dõi của những chư Thiên đã đến để tạo sự phấn khởi trong tâm họ", và Ngài nói: "Ta sẽ nói cho các vị Tỳ Kheo biết..."
Atha tassa devasaṅghassa passantasseva nimmitabuddho āgantvā dasabalaṃ avanditvāva sammukhaṭṭhāne samasamaṃ katvā māpite āsane nisīdi. Bhagavatopi dvattiṃsa mahāpurisalakkhaṇāni, nimmitassāpi dvattiṃsāva, bhagavatopi sarīrā chabbaṇṇarasmiyo nikkhamanti , nimmitassāpi, bhagavato sarīrarasmiyo nimmitassa sarīre paṭihaññanti, nimmitassa sarīrarasmiyo bhagavato kāye paṭihaññanti. Tā dvinnampi buddhānaṃ sarīrato uggamma akaniṭṭhabhavanaṃ āhacca tato paṭinivattitvā devatānaṃ matthakapariyante otaritvā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ patiṭṭhahiṃsu. Sakalacakkavāḷagabbhaṃ suvaṇṇamayavaṅkagopānasīvinaddhamiva cetiyagharaṃ virocittha. Dasasahassacakkavāḷadevatā ekacakkavāḷe rāsibhūtā dvinnaṃ buddhānaṃ rasmigabbhantaraṃ pavisitvā aṭṭhaṃsu. Nimmitabuddho nisīdantoyeva dasabalassa bodhipallaṅke kilesappahānaṃ abhitthavanto –
‘‘Pucchāmi muniṃ pahūtapaññaṃ,
Tiṇṇaṃ pāraṅgataṃ parinibbutaṃ ṭhitattaṃ;
Nikkhamma gharā panujja kāme,
Kathaṃ bhikkhu sammā so loke paribbajeyyā’’ti. (su. ni. 361) –
Gāthaṃ abhāsi. Satthā devatānaṃ tāva cittakallatājananatthaṃ āgatāgatānaṃ nāmagottāni kathessāmīti cintetvā ācikkhissāmi, bhikkhavetiādimāha.
334. "I shall recite a poem" means I shall utter a collection of words arranged with syllables and phrases. "Where there are earth-dwelling deities who are dependent" means in whatever places earth-dwelling deities are, they are dependent on those very places. With, "Those who dwell in mountain caves", and so on, he spoke the praise of those bhikkhus, meaning those bhikkhus who dwell in mountain caves. "With minds sent forth" means with focused minds. "Well-composed" means undistracted.
334. "Ta sẽ tuyên đọc kệ ngôn" (silokamanukassāmīti) nghĩa là Ta sẽ nói một tập hợp các câu chữ được sắp xếp theo vần điệu. "Chư Thiên trú ở đâu" (Yattha bhummā tadassitāti) nghĩa là những vị Thiên trú đất (bhummā) ở nơi nào thì nương vào nơi đó. Với những câu "Những vị nương gò núi" (Ye sitā girigabbharanti) v.v..., Ngài đã kể về phẩm hạnh của những vị Tỳ Kheo đó, nghĩa là những vị Tỳ Kheo nương vào hang núi. "Chuyên tâm" (Pahitattāti) là những vị đã chuyên tâm. "Thiền định" (Samāhitāti) là không tán loạn.
334. Tattha silokamanukassāmīti akkharapadaniyamitaṃ vacanasaṅghātaṃ pavattayissāmi. Yattha bhummā tadassitāti yesu yesu ṭhānesu bhummā devatā taṃ taṃ nissitā. Ye sitā girigabbharantiādīhi tesaṃ bhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ kathesi, ye bhikkhū girikucchiṃ nissitāti attho. Pahitattāti pesitacittā. Samāhitāti avikkhittā.
"Many" means many beings. "As lions, secluded" means like lions, withdrawn, having attained oneness. "Overcoming horripilation" means having overcome horripilation, they stood fearlessly, is the meaning. "With clear minds, pure" means having become clear-minded, pure. "With clear, untroubled minds" means with clear and untroubled minds.
"Đông đảo" (Puthūti) là nhiều người. "Ẩn náu như sư tử" (Sīhāva sallīnāti) là ẩn mình như những con sư tử, đạt đến sự nhất tâm. "Vượt qua sự run sợ" (Lomahaṃsābhisambhunoti) là đã vượt qua và an trú trong sự rùng mình, nghĩa là không sợ hãi. "Với tâm trong sáng, thanh tịnh" (Odātamanasā suddhāti) là trở nên có tâm trong sáng, thanh tịnh. "Tâm ý thanh tịnh, không cấu uế" (Vippasannāmanāvilāti) là tâm ý thanh tịnh, không cấu uế.
Puthūti bahujanā. Sīhāva sallīnāti sīhā viya nilīnā ekattaṃ upagatā. Lomahaṃsābhisambhunoti lomahaṃsaṃ abhibhavitvā ṭhitā, nibbhayāti vuttaṃ hoti. Odātamanasā suddhāti odātacittā hutvā suddhā. Vippasannāmanāvilāti vippasannaanāvilā.
"Knowing that there were more than five hundred" means knowing that there were more than five hundred bhikkhus together with the Perfectly Self-Enlightened One. "In the forest near Kapilavatthu" means in the forest grove that had grown near Kapilavatthu. "Then the Teacher instructed" means at that time he instructed. "Those delighted in the teaching of the disciples" means those who delighted in the teaching as disciples, because they were born at the end of hearing his Dhamma teaching, and because they delighted in the threefold training of the disciples. All this he says as if it were spoken by another, because of the statement, "I shall recite a poem."
"Biết hơn năm trăm" (Bhiyyopañcasate ñatvāti) là biết hơn năm trăm vị Tỳ Kheo cùng với Đức Phật Chánh Đẳng Giác. "Trong rừng Ca-tỳ-la-vệ" (Vane kāpilavatthaveti) là trong khu rừng mọc gần thành Ca-tỳ-la-vệ (Kapilavatthu). "Rồi Thế Tôn thuyết giảng" (Tato āmantayī satthāti) là khi ấy Ngài thuyết giảng. "Những vị ưa thích giáo pháp" (Sāvakesāsane rateti) là những vị ưa thích trong ba học, những vị đệ tử (sāvaka) vì đã sinh ra ở cuối bài giảng pháp của chính Ngài. Tất cả điều này, "Ta sẽ tuyên đọc kệ ngôn", được nói như thể được nói bởi một người khác.
Bhiyyopañcasate ñatvāti sammāsambuddhena saddhiṃ atirekapañcasate bhikkhū jānitvā. Vane kāpilavatthaveti kapilavatthusamīpamhi jāte vanasaṇḍe. Tato āmantayī satthāti tadā āmantayi. Sāvakesāsane rateti attano dhammadesanāya savanante jātattā sāvake sikkhattayasāsane ratattā sāsane rate. Idaṃ sabbaṃ – ‘‘silokamanukassāmī’’ti vacanato aññena vuttaṃ viya katvā vadati.
"The divine beings have approached, know them, bhikkhus" means know them with divine vision; he said this to encourage the arising of the knowledge of divine vision in those bhikkhus. "And they made an effort, having heard the Buddha's teaching" means those bhikkhus, having heard that teaching of the Buddha, immediately exerted effort for that purpose.
"Chư Thiên đến, này các Tỳ Kheo, hãy nhận biết họ" (Devakāyā abhikkantā, te vijānātha bhikkhavoti), Ngài nói như vậy để khơi dậy sự nỗ lực cho thiên nhãn thông (dibbacakkhuñāṇa) của những vị Tỳ Kheo đó, rằng "hãy nhận biết họ bằng thiên nhãn". "Và họ đã nỗ lực, nghe lời dạy của Đức Phật" (Te ca ātappamakaruṃ, sutvā buddhassa sāsananti) và những vị Tỳ Kheo đó, ngay khi nghe lời dạy của Đức Phật, đã nỗ lực vì mục đích đó.
Devakāyā abhikkantā, te vijānātha bhikkhavoti te dibbacakkhunā vijānāthāti nesaṃ bhikkhūnaṃ dibbacakkhuñāṇābhinīhāratthāya kathesi. Te ca ātappamakaruṃ, sutvā buddhassa sāsananti te ca bhikkhū taṃ buddhasāsanaṃ sutvā tāvadeva tadatthāya vīriyaṃ kariṃsu.
Thus, for those who had made just that effort, knowledge arose. What kind? The knowledge of divine vision, the vision of non-humans, arose. It was not produced by them at that moment by performing preliminary exercises. For it was produced through the Noble Path itself. Only for the purpose of seeing non-humans was the encouragement made. The Teacher also, thinking, "You have knowledge; having brought it forth, know them with it," referring just to this, said, "Know them, bhikkhus."
Ngay khi họ vừa nỗ lực như vậy, trí tuệ đã khởi sinh cho họ. Loại trí tuệ nào? Thiên nhãn thông (dibbacakkhuñāṇa), khả năng thấy các chúng sinh không phải người, đã khởi sinh. Nó không phải do họ tạo ra bằng cách thực hành vào lúc đó. Nó đã được hoàn thành nhờ Thánh Đạo (Ariyamagga). Họ chỉ thực hiện sự nỗ lực để thấy các chúng sinh không phải người. Đức Thế Tôn cũng nói: "Các ông có trí tuệ, hãy khơi dậy nó và nhận biết họ bằng trí tuệ đó", Ngài nói "hãy nhận biết họ, này các Tỳ Kheo" (te vijānātha, bhikkhavo) là có ý này.
Evaṃ katamattātappānaṃyeva tesaṃ pāturahu ñāṇaṃ. Kīdisaṃ? Amanussānaṃ dassanaṃ dibbacakkhuñāṇaṃ uppajji. Na taṃ tehi tasmiṃ khaṇe parikammaṃ katvā uppāditaṃ. Ariyamaggeneva hi taṃ nipphannaṃ. Amanussadassanatthaṃ panassa abhinīhāramattameva kataṃ. Satthāpi – ‘‘atthi tumhākaṃ ñāṇaṃ, taṃ nīharitvā tena hi te vijānāthā’’ti idameva sandhāya ‘‘te vijānātha, bhikkhavo’’ti āha.
"Some saw a hundred" means among those bhikkhus, some bhikkhus saw a hundred non-humans. "A thousand, then seventy" means some saw a thousand. Some saw seventy thousand.
"Một số thấy một trăm" (Appeke satamaddakkhunti) là một số Tỳ Kheo trong số đó thấy một trăm chúng sinh không phải người. "Một ngàn và bảy mươi" (Sahassaṃ atha sattarinti) là một số thấy một ngàn. Một số thấy bảy mươi ngàn.
Appeke satamaddakkhunti tesu bhikkhūsu ekacce bhikkhū amanussānaṃ sataṃ addasaṃsu. Sahassaṃ atha sattarinti eke sahassaṃ. Eke sattati sahassāni.
"Some, a hundred thousand" means some saw a hundred thousand. "Some saw countless" means they saw a vast number, meaning even though they were un-measurable by hundreds and thousands, they still saw them. Why? Because all the directions were filled, they were full, completely filled.
"Một số thấy một trăm ngàn" (Sataṃ eke sahassānanti) là một số thấy một trăm ngàn. "Một số thấy vô số" (Appekenantamaddakkhunti) là thấy rất nhiều, nghĩa là họ thấy cả số lượng không thể đếm được bằng hàng trăm và hàng ngàn. Tại sao? Bởi vì "mọi phương đều đầy ắp" (disā sabbā phuṭā ahuṃ), chúng đã đầy ắp và tràn ngập.
Sataṃ eke sahassānanti eke satasahassaṃ addasaṃsu. Appekenantamaddakkhunti vipulaṃ addasaṃsu, satavasena sahassavasena ca aparicchinnepi addasaṃsūti attho. Kasmā? Yasmā disā sabbā phuṭā ahuṃ, bharitā sampuṇṇāva ahesuṃ.
"And all that, having understood" means whatever was seen by each one of them, having known all that. "Having determined with his eye" means having determined clearly, like a line on the palm of the hand, with five eyes, the Teacher, possessed of vision. "Then he instructed" means he spoke the previously mentioned verse for the purpose of reciting names and clans. "You should know these, see, behold, those whom I will declare" – this is the connection here. "With verses" means with words. "In due order" means in regular sequence.
"Và sau khi biết tất cả điều đó" (Tañca sabbaṃ abhiññāyāti) là sau khi biết tất cả những gì đã được thấy bởi từng người trong số họ. "Sau khi xác định bằng mắt" (Vavatthitvāna cakkhumāti) là sau khi xác định rõ ràng như một đường vẽ trên lòng bàn tay bằng năm loại mắt, bậc Đạo Sư có mắt. "Rồi Ngài thuyết giảng" (Tato āmantayīti) là Ngài nói bài kệ đã được nói trước đó để kể tên và dòng dõi. Mối liên hệ ở đây là: "Các ông hãy nhận biết, hãy thấy, hãy quan sát những vị này, những vị mà ta sẽ kể tên". "Bằng lời" (Girāhīti) là bằng những câu nói. "Theo thứ tự" (Anupubbasoti) là theo trình tự.
Tañca sabbaṃ abhiññāyāti yaṃ tesu ekenekena diṭṭhaṃ, tañca sabbaṃ jānitvā. Vavatthitvāna cakkhumāti hatthatale lekhaṃ viya paccakkhato vavatthapetvā pañcahi cakkhūhi cakkhumā satthā. Tato āmantayīti pubbe vuttagāthameva nāmagottakittanatthāya āha. Tumhe ete vijānātha, passatha, oloketha, ye vohaṃ kittayissāmīti ayamettha sambandho. Girāhīti vacanehi. Anupubbasoti anupaṭipāṭiyā.
335. "Seven thousand, those yakkhas, earth-dwelling, of Kapilavatthu" means here, first, there were seven thousand earth-dwelling yakkhas born dependent on Kapilavatthu, he is saying. "Possessed of psychic power" means endowed with divine psychic power. "Possessed of splendor" means endowed with majesty. "Possessed of beauty" means endowed with beauty of form. "Possessed of fame" means endowed with a retinue. "Rejoicing, they approached" means they came with joyful minds. "The forest assembly of bhikkhus" means this great forest, to the presence of the bhikkhus, they came for the purpose of seeing the bhikkhus. Or, "assembly" means gathering, they came for the purpose of seeing the gathering of bhikkhus, is also the meaning.
335."Bảy ngàn Dạ Xoa (Yakkha) ấy, trú đất tại Ca-tỳ-la-vệ" (Sattasahassā te yakkhā, bhummā kāpilavatthavāti) nghĩa là bảy ngàn Dạ Xoa trú đất (bhummā) sinh ra nương nhờ Ca-tỳ-la-vệ (Kapilavatthu). "Có thần thông" (Iddhimantoti) là có thần thông của chư Thiên. "Có oai lực" (Jutimantoti) là có đầy đủ oai lực. "Có dung sắc" (Vaṇṇavantoti) là có đầy đủ dung sắc của thân. "Có danh tiếng" (Yasassinoti) là có đầy đủ quyến thuộc. "Hoan hỷ đi đến" (Modamānā abhikkāmunti) là hoan hỷ, đã đến. "Đến đại hội Tỳ Kheo trong rừng" (Bhikkhūnaṃ samitiṃ vananti) là đã đến khu rừng lớn này, đến chỗ các Tỳ Kheo, để thấy các Tỳ Kheo. Hoặc, "đại hội" (samitiṃ) là tập hợp, nghĩa là đã đến để thấy tập hợp các Tỳ Kheo.
335.Sattasahassā te yakkhā, bhummā kāpilavatthavāti sattasahassā tāvettha kapilavatthuṃ nissāya nibbattā bhummā yakkhāyevāti vadati . Iddhimantoti dibbaiddhiyuttā. Jutimantoti ānubhāvasampannā. Vaṇṇavantoti sarīravaṇṇasampannā. Yasassinoti parivārasampannā. Modamānā abhikkāmunti tuṭṭhacittā āgatā. Bhikkhūnaṃ samitiṃ vananti imaṃ mahāvanaṃ bhikkhūnaṃ santikaṃ bhikkhūnaṃ dassanatthāya āgatā. Atha vā samitinti samūhaṃ, bhikkhusamūhaṃ dassanāya āgatātipi attho.
"Six thousand from Himavanta, yakkhas of varied colors" means six thousand yakkhas born on the Himavanta mountain, and all of them were of varied colors, due to being blue and so on.
"Sáu ngàn từ Tuyết Sơn (Hemavata), Dạ Xoa nhiều màu sắc khác nhau" (Chasahassā hemavatā, yakkhā nānattavaṇṇinoti) là sáu ngàn Dạ Xoa sinh ra trên núi Tuyết Sơn (Hemavata), và tất cả chúng đều có nhiều màu sắc khác nhau như màu xanh lam v.v...
Chasahassā hemavatā, yakkhā nānattavaṇṇinoti chasahassā hemavatapabbate nibbattayakkhā, te ca sabbepi nīlādivaṇṇavasena nānattavaṇṇā.
"Three thousand from Sātāgira" means three thousand yakkhas born on the Sātāgira mountain.
"Ba ngàn từ núi Sātāgiri" (Sātāgirā tisahassāti) là ba ngàn Dạ Xoa sinh ra trên núi Sātāgiri.
Sātāgirā tisahassāti sātāgiripabbate nibbattayakkhā tisahassā.
"Thus these sixteen thousand" means all these are sixteen thousand.
"Tổng cộng là mười sáu ngàn" (Iccete soḷasasahassāti) là tất cả những vị này là mười sáu ngàn.
Iccete soḷasasahassāti ete sabbepi soḷasasahassā honti.
"Five hundred from Vessāmitta" means five hundred born on the Vessāmitta mountain.
"Năm trăm từ núi Vessāmitta" (Vessāmittā pañcasatāti) là năm trăm vị sinh ra trên núi Vessāmitta.
Vessāmittā pañcasatāti vessāmittapabbate nibbattā pañcasatā.
"Kumbhīra of Rājagaha" means the yakkha named Kumbhīra, born in the city of Rājagaha. "The dwelling of Vepulla" means the mountain Vepulla is his dwelling, his place of residence, is the meaning. "More than a hundred thousand, yakkhas attend on him" means that more than a hundred thousand yakkhas attend on him. "Kumbhīra of Rājagaha, he too has come to the forest assembly" means that Kumbhīra also, with his retinue, has come to this forest for the purpose of seeing the assembly of bhikkhus.
"Dạ Xoa Kumbhīra ở Vương Xá (Rājagaha)" (Kumbhīro rājagahikoti) là Dạ Xoa tên là Kumbhīra sinh ra ở thành Vương Xá (Rājagaha). "Ngụ tại núi Vepulla" (Vepullassa nivesananti) nghĩa là núi Vepulla là nơi ở, nơi cư trú của vị ấy. "Hơn một trăm ngàn Dạ Xoa, hầu hạ vị ấy" (Bhiyyo naṃ satasahassaṃ, yakkhānaṃ payirupāsatīti) là hơn một trăm ngàn Dạ Xoa hầu hạ vị ấy. "Kumbhīra ở Vương Xá, cũng đến đại hội trong rừng" (Kumbhīro rājagahiko, sopāgā samitiṃ vananti) là Kumbhīra ấy cùng với quyến thuộc cũng đã đến khu rừng này để thấy đại hội Tỳ Kheo.
Kumbhīro rājagahikoti rājagahanagare nibbatto kumbhīro nāma yakkho. Vepullassa nivesananti tassa vepullapabbato nivesanaṃ nivāsanaṭṭhānanti attho. Bhiyyo naṃ satasahassaṃ, yakkhānaṃ payirupāsatīti taṃ atirekaṃ yakkhānaṃ satasahassaṃ payirupāsati. Kumbhīro rājagahiko, sopāgā samitiṃ vananti sopi kumbhīro saparivāro imaṃ vanaṃ bhikkhusamitiṃ dassanatthāya āgato.
336. The King Dhataraṭṭha governs the Eastern direction, he instructs the Eastern direction. He is lord of the গন্ধর্বs (gandhabbas). He is the eldest of the গন্ধর্বs (gandhabbas) in all four directions. All of them are under his control. That great King is of great renown, he is a great King with a large retinue.
He has many sons, mighty, named after Indra, all those many mighty sons of Dhataraṭṭha, they all bear the name of Sakka, the King of the Gods.
Virūḷha instructs that direction, Virūḷha instructs that direction.
His sons, too, his sons are similar. In the Text, however, it is written "of great might". In the Commentary, in all instances, the reading is "of great power".
"Dhataraṭṭha to the East, Virūḷhaka to the South;
Virūpakkha to the West, Kuvera to the Northern direction.
These four great Kings, around the four directions;
Shining, they stood in the forest of Kapilavatthu."
These verses, however, were spoken in a comprehensive manner.
And this is the meaning here – there are great Kings named Dhataraṭṭhas in the ten-thousand world-system. They all, accompanied by hundreds of thousands of billions of hundreds of thousands of billions of গন্ধর্বs (gandhabbas), having come, starting from the Eastern direction of the great forest of Kapilavatthu, filled the interior of the world-system and stood there. Similarly, in the Southern direction and the others, Virūḷhakas and the others. Therefore, he said – "around the four directions, shining, they stood". This, indeed, has been said – "having come around the world-systems, in the four directions, like blazing masses of fire on mountain peaks, they very much shone and stood". But since they have come with reference to the forest of Kapilavatthu, therefore, although filling the world-system and standing equal to the world-system – it is said "in the forest of Kapilavatthu".
337. Of those, there are deceptive servants, who have come, fraudulent and deceitful, of those great Kings, servants possessing deception characterized by concealing their evil deeds, and those who deceive people with deceit in their presence and absence, are called "fraudulent", and because they are possessed of deceitful artifice, they are called "deceitful", those also have come, that is the meaning. Māyā, Kuṭeṇḍu, Viṭeṇḍu, and Viṭucca, and Viṭuṭo together, all these servants are certainly deceivers. Namely, here one is named Kuṭeṇḍu, one is named Viṭeṇḍu. In the Text, however, it is written "Veṭeṇḍū". One is named Viṭucca, one is named Viṭuṭo. Together, that Viṭuṭo also has come with them.
Candana, Kāmasetṭha, and Kinnighaṇḍu, and Nighaṇḍu, another is named Kinnighaṇḍu. In the Text, however, it is written "Kinnughaṇḍū". And Nighaṇḍu, another is named Nighaṇḍu, so many servants. Beyond these, however –
"Panāda, Opamañña, and Devasūta, and Mātali;
Cittasena, and the গন্ধর্ব (gandhabba), Naḷa, the King, Janesabha;
Pañcasikha also has come, Timbarū, and Sūriyavacchasā." –
These are the Kings of the Gods. Therein, Devasūta, the divine charioteer. Cittasena, Citta and Sena, and also Cittasena. The গন্ধর্ব (gandhabba), this Cittasena is a divine son belonging to the গন্ধর্ব (gandhabba) class, and not only he, all these, Panāda and the others, are indeed গন্ধর্বs (gandhabbas). Naḷorājā, a divine son who is a Naḷakāra. Janesabha, a divine son, Janavasabha. Pañcasikha also has come, the divine son Pañcasikha also has come. Timbarū, the divine King of the গন্ধর্বs (gandhabbas) named Timbarū. Sūriyavacchasā, his daughter.
These and other Kings, গন্ধর্বs (gandhabbas) together with the Kings, these divine Kings of the গন্ধর্বs (gandhabbas), mentioned by name, and many other গন্ধর্বs (gandhabbas) with these Kings. Delighting, they approached the assembly of monks, in the forest, with delighted and joyful minds, they have come to this forest, to the assembly of the Order of monks, that is the meaning.
338. Then came the Nāgas of Nāsasā, of Vesālā together with the Tacchakas, and the Nāgas dwelling in Nāsasā, and the Nāgas dwelling in Vesālā, together with the company of the Tacchaka Nāgas, have come, that is the meaning. Kambalassatara, Kambala and Assatara. These, indeed, dwell at the foot of Sineru, mighty Nāgas, unassailable even by Supaṇṇas, Pāyāgas, together with their kinsmen, and those dwelling in the Payāga landing-place, together with the assembly of their kinsmen, have come.
The Yāmunās, and the Dhataraṭṭhas, and those dwelling in the Yamunā, and the Nāgas born in the Dhataraṭṭha lineage. Erāvaṇo, the great Nāga, and Erāvaṇo, the divine son, he is not a Nāga by birth. But he is spoken of with the designation of Nāga. He also has come, he also has come.
Those Nāga Kings, they swiftly snatch away, these aforementioned kinds of Nāgas, overwhelmed by greed, having performed a violent act, they snatch, they seize. Divine, twice-born, birds with purified eyes, divine due to divine power, twice-born, from the mother's womb and from the egg-shell, therefore twice-born, possessing wings, therefore birds, with eyes capable of seeing Nāgas even at a distance of a hundred yojanas, even at a distance of a thousand yojanas, therefore with purified eyes. They, through the sky, have arrived at the middle of the forest, they have arrived at this great forest by the sky itself. Citrā Supaṇṇās, that is their name, of them, the name is "Citrā Supaṇṇās".
Then there was no fear for the Nāga Kings, the Blessed One made safety from the Supaṇṇas, therefore all of them, calling each other with gentle words, like friends, like kinsmen, conversing, delighting, embracing, grasping hands, placing hands on shoulders, with delighted and joyful minds. The Nāgas and Supaṇṇas took refuge in the Blessed One, they went for refuge in the Blessed One alone.
339. Conquered by the one with the thunderbolt in hand, conquered by Indra, the King of the Gods. The Asuras dwelling in the ocean, dwelling in the great ocean, because of the Asura maiden Sujātā, all brothers of Vāsava are these, possessing psychic power, renowned.
Among them, the Kāḷakañcās, very terrifying, and the Kāḷakañcās, having created great, terrifying forms, came. The Asuras, the Dānaveghasas, other Asuras named Dānaveghasas, archers. Vepacitti, and Sucitti, and Pahārāda, together with Namucī, the Asura Vepacitti, the Asura Sucitti, and these Asuras, and Namucī, the divine son Māra, came together with these. These Asuras dwell in the great ocean, this one dwells in the Paranimmita realm of the Gods, why did he come with these? Because of his lack of inclination. For those ones, too, are without inclination, incapable of enlightenment, and this one is also like that. Therefore, flowing together according to their nature, he came.
And a hundred of Bali's sons, a hundred of the sons of the great Asura Bali. All named after Veroca, all bearing the name of their maternal uncle, Rāhu. Having armed their army of Bali, all having made preparations for war. They approached the Asura lord Rāhu. Now is the time, fortunate one, may it be fortunate for you, it is time for you to approach the assembly of monks, in the forest, and to see the Order of monks, that is the meaning.
340. The water Gods, and the earth, fire, wind, then they came, having performed the preliminary work on the water-device and the others, the Gods named after water and the others, born as a result, came. The Varuṇa Gods, the Vāraṇa Gods, and Soma, together with Yasas, the deities Varuṇa, the deities Vāraṇa, and the Gods named in that way, together with the God named Yasas, have come, that is the meaning. Those belonging to the class of loving-kindness and compassion, having performed the preliminary work on the loving-kindness meditation and the compassion meditation, the Gods born as a result. The renowned Gods have come, these very renowned Gods have come.
These ten, of ten kinds of bodies, all of diverse colors, those ten divine classes, standing in ten ways, all of diverse colors, due to blue and the others, have come, that is the meaning.
And the Veṇḍū Gods, and the deities Veṇḍū. And the Sahalī, and the deities Sahalī. The Asamas, and the two Yamas, and the deities Asama, and the two Yama Gods. The Gods dependent on the moon, they came, preceding the moon, the Gods dependent on the moon, having placed the moon in front, have come. Similarly, the Gods dependent on the sun, having placed the sun in front. Having preceded the constellations, the Gods dependent on the constellations also, having placed the constellations in front, have come. The dull cloud-deities have come, the wind-cloud deities, the rain-cloud deities, the heat-cloud deities, all these, belonging to the class of clouds, are named "dull cloud-deities". Those also have come, that is the meaning. Vāsava, the chief of the Vasus, Sakka has also come, Purindada, Vāsava, the chief of the Vasu deities, who is also called Sakka, and Purindada, he also has come.
These ten, of ten kinds of bodies, these ten divine classes also have come in ten ways. All of diverse colors, of diverse colors, due to blue and the others.
336. "Vị vua cai quản phương পূর্ব (pūrva - đông) là Dhata-raṭṭha (Dhṛtarāṣṭra)" nghĩa là cai quản phương đông. Là chủ của các Càn-thát-bà (Gandharva) nghĩa là vị trưởng thượng của các Càn-thát-bà ở cả bốn phương. Tất cả bọn họ đều tuân theo sự điều khiển của vị ấy. "Đại vương đầy danh tiếng" nghĩa là vị Đại vương ấy có vô số tùy tùng.
"Có nhiều người con trai, tên Inda (Indra), đầy dũng mãnh" nghĩa là Dhata-raṭṭha (Dhṛtarāṣṭra) ấy có nhiều người con dũng mãnh, tất cả đều mang danh hiệu của Thiên chủ Sakka (Śakra).
"Virūḷha (Virūḍhaka) cai quản phương ấy" nghĩa là Virūḷhaka (Virūḍhaka) cai quản phương ấy.
"Cũng có những người con trai" nghĩa là cũng có những người con trai như vậy. Tuy nhiên, trong Pāḷi (Bản Kinh) ghi là "mahabbalā". Trong Aṭṭhakathā (Sớ Giải) tất cả các chỗ đều có পাঠ (pāṭha - bản) là "mahābalā".
"Phương Đông Dhata-raṭṭha (Dhṛtarāṣṭra), phương Nam Virūḷhaka (Virūḍhaka);
Phương Tây Virūpakkha (Virūpākṣa), phương Bắc là Kuvera (Kubera).
Bốn vị Đại vương ấy, ở khắp bốn phương;
Đứng uy nghi rực rỡ, trong rừng Kapilavatthu (Kapilavastu)."
Những câu kệ này được nói theo cách tóm lược tất cả.
Và đây là ý nghĩa – trong mười ngàn thế giới, có các vị đại vương tên là Dhata-raṭṭha (Dhṛtarāṣṭra). Tất cả các vị ấy cùng với một trăm ngàn tỉ, một trăm ngàn tỉ tùy tùng Càn-thát-bà (Gandharva) đến và từ phía đông của khu rừng lớn Kapilavatthu (Kapilavastu), đứng lấp đầy khoảng không của thế giới. Tương tự ở phương Nam v.v... là các vị Virūḷhaka (Virūḍhaka) v.v... Vì vậy, ngài nói – "ở khắp bốn phương, đứng uy nghi rực rỡ". Ý nghĩa được nói ở đây là – "từ khắp các thế giới đến và đứng ở bốn phương, rực rỡ như những ngọn lửa trên đỉnh núi". Vì chư vị ấy đến chính khu rừng Kapilavatthu (Kapilavastu), nên dù đứng lấp đầy thế giới, ngang bằng với thế giới – vẫn được nói là "trong rừng Kapilavatthu (Kapilavastu)".
337. "Có những người hầu dối trá, đến đây lừa đảo, xảo quyệt" nghĩa là có những người hầu của các vị đại vương ấy, với những ảo thuật che giấu tội lỗi đã làm, với những hành động quanh co, những kẻ "lừa đảo" vì lừa gạt người khác bằng những sự lừa dối trước mặt và sau lưng, và được gọi là "xảo quyệt" vì có đầy đủ sự xảo trá, dối trá, những kẻ ấy cũng đã đến. Māyā (Ma-gia), Kuṭeṇḍu (Câu-chiên-đầu), Viṭeṇḍu (Tỳ-chiên-đầu), Viṭucca (Tỳ-trú-giá) và Viṭuṭo (Tỳ-trú-đa) cùng với nhau, nghĩa là tất cả những người hầu này đều là những nhà ảo thuật. Ở đây, một người tên là Kuṭeṇḍu (Câu-chiên-đầu), một người tên là Viṭeṇḍu (Tỳ-chiên-đầu). Tuy nhiên, trong Pāḷi (Bản Kinh) ghi là "Veṭeṇḍū". Một người tên là Viṭucca (Tỳ-trú-giá), một người tên là Viṭuṭo (Tỳ-trú-đa). Cùng với nghĩa là Viṭuṭo (Tỳ-trú-đa) ấy cũng đến cùng với họ.
"Candano (Chiên-đàn), Kāma-seṭṭha (Dục-thắng), và Kinnighaṇḍu (Khẩn-na-khiên-đầu), Nighaṇḍu (Ni-khiên-đầu)" và một người khác tên là Kinnighaṇḍu (Khẩn-na-khiên-đầu). Tuy nhiên, trong Pāḷi (Bản Kinh) ghi là "Kinnughaṇḍū". Nighaṇḍu (Ni-khiên-đầu) nghĩa là một người khác tên là Nighaṇḍu (Ni-khiên-đầu), có bấy nhiêu người hầu. Tiếp theo sau đây –
"Panādo (Ban-na-đà), Opamañño (Áp-bà-mãn-nhã), và Deva-sūto (Thiên-thần-tử) là Mātali (Ma-đa-lợi);
Cittaseno (Chất-đa-tư-na) và Gandhabbo (Càn-thát-bà), Naḷo (Na-la), Rājā (Vua), Janesabho (Xà-lê-sa-bà);
Đến Pañca-sikho (Bát-giá-thi-khư), và Timbarū (Đề-bà-lô), Sūriyavacchasā (Nhật-quang-mỹ)." –
Đây là các vị thiên vương. Trong đó, Devasuto (Thiên-thần-tử) nghĩa là người đánh xe của chư thiên. Cittaseno (Chất-đa-tư-na) nghĩa là Citto (Chất-đa) và Seno (Tư-na) và Cittaseno (Chất-đa-tư-na). Gandhabbo (Càn-thát-bà) nghĩa là vị Cittaseno (Chất-đa-tư-na) này là một thiên tử thuộc cõi Càn-thát-bà (Gandharva), và không chỉ có vị ấy, tất cả những vị Panādā (Ban-na-đà) v.v... này đều là Càn-thát-bà (Gandharva). Naḷorājā (Na-la-vương) là một thiên tử làm bằng ống sậy. Janesabho (Xà-lê-sa-bà) là thiên tử Janavasabho (Xà-na-bà-sa-bà). "Đến Pañca-sikho (Bát-giá-thi-khư) và" nghĩa là thiên tử Pañca-sikho (Bát-giá-thi-khư) cũng đã đến. Timbarū (Đề-bà-lô) nghĩa là thiên vương Càn-thát-bà (Gandharva) tên là Timbarū (Đề-bà-lô). Sūriyavacchasā (Nhật-quang-mỹ) là con gái của chính vị ấy.
"Những vị này và những vị vua khác, Càn-thát-bà (Gandharva) cùng với các vị vua" nghĩa là những vị vua Càn-thát-bà (Gandharva) được kể tên này và rất nhiều Càn-thát-bà (Gandharva) khác cùng với các vị vua này. "Hoan hỷ đi đến, hội chúng tỳ-kheo trong rừng" nghĩa là với tâm ý vui vẻ, hân hoan, đã đến khu rừng này, nơi hội chúng tỳ-kheo.
338. "Rồi các Long (Nāga) Nāgasā (Na-già-toà) đã đến, Vesālā (Tỳ-xá-ly) cùng với Tacchakā (Đắc-xoa-ca)" nghĩa là các Long (Nāga) trú ngụ ở hồ Nāga (Na-già) và các Long (Nāga) trú ngụ ở Vesālā (Tỳ-xá-ly) đã đến cùng với tùy tùng Long (Nāga) Tacchaka (Đắc-xoa-ca). Kambalassatarā (Kim-bà-la-tư-đa-la) nghĩa là Kambalo (Kim-bà-la) và Assataro (A-thuyết-đa-la). Nghe nói những vị này trú ngụ dưới chân núi Sineru (Tu-di), là những Long (Nāga) hùng mạnh không thể bị các Supaṇṇa (Kim-sí-điểu) bắt được, Pāyāgā (Ba-gia-già) cùng với các thân bằng quyến thuộc nghĩa là những vị trú ngụ ở bến Payāga (Ba-gia-già) cũng đã đến cùng với hội chúng thân bằng quyến thuộc.
"Yāmunā (Da-mô-na) và Dhata-raṭṭhā (Trì-quốc)" nghĩa là những vị trú ngụ ở Yamunā (Da-mô-na) và các Long (Nāga) sinh ra trong dòng tộc Dhata-raṭṭha (Trì-quốc). "Erāvaṇo (Y-la-bà-lăng) Đại Long (Mahānāga)" nghĩa là Erāvaṇo (Y-la-bà-lăng) cũng là một thiên tử, không phải là Long (Nāga) theo chủng loại. Tuy nhiên, vị ấy được gọi theo cách gọi của Long (Nāga). "Vị ấy cũng đã đến" nghĩa là vị ấy cũng đã đến.
"Những ai bắt cóc các Long Vương" nghĩa là những ai bị tham lam chế ngự, bắt cóc các Long (Nāga) với những loại đã được nói đến này một cách táo tợn. "Là loài chim thần thánh, mắt thanh tịnh" nghĩa là thần thánh do có thần lực, là loài hai lần sinh (dijā) do sinh ra từ bụng mẹ và từ vỏ trứng, là loài có cánh do có đầy đủ cánh, có mắt thanh tịnh do có thể nhìn thấy các Long (Nāga) dù ở cách xa một trăm do tuần, một ngàn do tuần. "Bay trên không trung đến giữa khu rừng" nghĩa là họ đã đến khu rừng lớn này bằng đường không trung. "Citrā Supaṇṇā (Chất-đa-la Kim-sí-điểu) là tên của họ" nghĩa là "Citrā Supaṇṇā (Chất-đa-la Kim-sí-điểu)" là tên của họ.
"Khi ấy Long Vương (Nāgarāja) không còn sợ hãi, Đức Phật làm cho an ổn khỏi Supaṇṇā (Kim-sí-điểu)" nghĩa là khi ấy, tất cả họ với những lời lẽ hòa nhã với nhau, nói chuyện như những người bạn, như những người thân, cùng nhau trò chuyện, ôm nhau, nắm tay nhau, đặt tay lên vai nhau, với tâm ý vui vẻ, hân hoan. "Các Long (Nāga) và Supaṇṇā (Kim-sí-điểu) quy y Đức Phật" nghĩa là quy y chính Đức Phật.
339. "Bị Vajira-hatthena (Kim-cang-thủ) chiến thắng" nghĩa là bị thiên vương Inda (Đế-thích) chiến thắng. "Các Asurā (A-tu-la) ở biển" nghĩa là những vị trú ngụ ở biển lớn, vì duyên cớ với Asura (A-tu-la) nữ Sujātā (Tu-xà-đa), tất cả đều là anh em của Vāsavassete (Bà-sa-bà), đầy thần thông, danh tiếng.
Trong số đó, "Kālakañcā (Ca-la-khiên-xà) vô cùng kinh khủng" nghĩa là Kālakañcā (Ca-la-khiên-xà) đã hóa hiện những thân hình to lớn, kinh khủng và đến. "Các Asurā (A-tu-la) Dānaveghasā (Đà-na-bệ-già-sa)" nghĩa là những Asurā (A-tu-la) khác tên là Dānaveghasā (Đà-na-bệ-già-sa) cầm cung. "Vepacitti (Tỳ-ma-chất-đa-lợi), Sucitti (Tu-chất-đa-lợi), và Pahārādo (Ba-ha-la-đà) cùng với Namucī (Na-mô-chí)" nghĩa là Asurā (A-tu-la) Vepacitti (Tỳ-ma-chất-đa-lợi), Asurā (A-tu-la) Sucitti (Tu-chất-đa-lợi), và những Asurā (A-tu-la) này và Namucī (Na-mô-chí) là Ma vương (Māra) cùng với những vị này đã đến. Những Asurā (A-tu-la) này trú ngụ ở biển lớn, vị này trú ngụ ở cõi trời Tha Hóa Tự Tại (Paranimmita), tại sao lại đến cùng với họ? Vì không có ý định. Vì họ cũng không có ý định, không xứng đáng, vị này cũng giống như vậy. Vì vậy, tương đồng về bản chất đã đến.
"Và một trăm người con trai của Bali (Ba-lợi)" nghĩa là một trăm người con trai của Đại Asurā (A-tu-la) Bali (Ba-lợi). "Tất cả đều mang tên Verocana (Tỳ-lô-giá-na)" nghĩa là tất cả đều mang danh hiệu của cậu mình, là Rāhu (La-hầu). "Trang bị binh lính Bali (Ba-lợi)" nghĩa là trang bị binh lính Bali (Ba-lợi) của mình, tất cả đều đã chuẩn bị sẵn sàng. "Đến gần Rāhu-bhaddaṃ (La-hầu-bạt-đà)" nghĩa là đến gần Asurinda (A-tu-la-vương) Rāhu (La-hầu). "Thưa Tôn giả, đây là thời điểm" nghĩa là mong ngài được an lành, đây là thời điểm để đến hội chúng tỳ-kheo trong rừng, để thấy hội chúng tỳ-kheo.
340. "Các vị thần Āpo (Thủy), Pathavī (Địa), Tejo (Hỏa), Vāyo (Phong) đã đến" nghĩa là các vị thần có tên là Āpo (Thủy) v.v... đã đến sau khi làm viên mãn các pháp môn biến xứ đất v.v... "Varuṇā (Bà-lô-na), Vāraṇā (Bà-la-na) chư thiên, Somo (Tô-ma) cùng với Yasasā (Da-xá)" nghĩa là các vị thần có tên là Varuṇa (Bà-lô-na) chư thiên, Vāraṇa (Bà-la-na) chư thiên, Somo (Tô-ma) chư thiên đã đến cùng với vị thần tên là Yasasā (Da-xá). "Mettā (Từ), Karuṇā (Bi)" nghĩa là các vị thần đã thành tựu sau khi làm viên mãn các pháp môn thiền Từ và thiền Bi. "Chư thiên Yasassino (Da-xá) đã đến" nghĩa là các vị thần đầy danh tiếng này cũng đã đến.
"Mười loại này gồm mười nhóm, tất cả với nhiều màu sắc khác nhau" nghĩa là mười nhóm chư thiên ở mười nơi này, tất cả đều có nhiều màu sắc khác nhau như màu xanh v.v... đã đến.
"Veṇḍū (Uyển-đà) chư thiên" nghĩa là Veṇḍu (Uyển-đà) chư thiên. "Sahali (Sa-ha-lợi) và" nghĩa là Sahali (Sa-ha-lợi) chư thiên. "Asamā (A-sa-ma) và hai Yamā (Dạ-ma)" nghĩa là Asama (A-sa-ma) chư thiên và hai Yamaka (Dạ-ma-ca) chư thiên. "Chư thiên nương tựa mặt trăng, đến trước là mặt trăng" nghĩa là các vị thần nương tựa mặt trăng, đặt mặt trăng lên trước và đến. Tương tự, các vị thần nương tựa mặt trời, đặt mặt trời lên trước. "Đặt các vì sao lên trước" nghĩa là các vị thần nương tựa các vì sao cũng đặt các vì sao lên trước và đến. "Đến Manda-valāhakā (Mạn-đà-bà-la-ha-ca)" nghĩa là các vị thần gió, các vị thần mây, các vị thần nóng, tất cả những vị thần thuộc nhóm mây này được gọi là "Manda-valāhakā (Mạn-đà-bà-la-ha-ca)". Họ cũng đã đến. "Vāsavo (Bà-sa-bà) là bậc tối thượng của chư thiên Vasū (Bà-tẩu), Sakko (Đế-thích) Pāgā (đã đến), Purindado (Câu-lân-đà-đà)" nghĩa là Vāsavo (Bà-sa-bà) là bậc tối thượng của chư thiên Vasū (Bà-tẩu), người được gọi là Sakko (Đế-thích), và Purindado (Câu-lân-đà-đà), vị ấy cũng đã đến.
"Mười loại này gồm mười nhóm" nghĩa là mười nhóm chư thiên này cũng đến theo mười cách. "Tất cả với nhiều màu sắc khác nhau" nghĩa là với nhiều màu sắc khác nhau như màu xanh v.v...
336.Purimañca disaṃ rājā, dhataraṭṭho pasāsatīti pācīnadisaṃ anusāsati. Gandhabbānaṃ adhipatīti catūsupi disāsu gandhabbānaṃ jeṭṭhako. Sabbe te tassa vase vattanti. Mahārājā yasassisoti mahāparivāro eso mahārājā.
Puttāpitassa bahavo, indanāmā mahabbalāti tassa dhataraṭṭhassa bahavo mahabbalā puttā, te sabbe sakkassa devarañño nāmadhārakā.
Virūḷho taṃ pasāsatīti taṃ disaṃ virūḷho anusāsati.
Puttāpi tassāti tassāpi tādisāyeva puttā. Pāḷiyaṃ pana ‘‘mahabbalā’’ti likhanti. Aṭṭhakathāyaṃ sabbavāresu ‘‘mahābalā’’ti pāṭho.
‘‘Purimaṃ disaṃ dhataraṭṭho, dakkhiṇena virūḷhako;
Pacchimena virūpakkho, kuvero uttaraṃ disaṃ.
Cattāro te mahārājā, samantā caturo disā;
Daddallamānā aṭṭhaṃsu, vane kāpilavatthave’’ti.
Imā pana gāthā sabbasaṅgāhikavasena vuttā.
Ayañcettha attho – dasasahassacakkavāḷe dhataraṭṭhā nāma mahārājāno atthi. Te sabbepi koṭisatasahassakoṭisatasahassagandhabbaparivārā āgantvā puratthimāya disāya kapilavatthumahāvanato paṭṭhāya cakkavāḷagabbhaṃ pūretvā ṭhitā. Evaṃ dakkhiṇadisādīsu virūḷhakādayo. Tenevāha – ‘‘samantā caturo disā, daddallamānā aṭṭhaṃsū’’ti. Idañhi vuttaṃ hoti – ‘‘samantā cakkavāḷehi āgantvā caturo disā pabbatamatthakesu aggikkhandhā viya suṭṭhu jalamānā ṭhitā’’ti. Te pana yasmā kapilavatthuvanameva sandhāya āgatā, tasmā cakkavāḷaṃ pūretvā cakkavāḷena samasamā ṭhitāpi – ‘‘vane kāpilavatthave’’ti vuttā.
337.Tesaṃ māyāvino dāsā, āguṃ vañcanikā saṭhāti tesaṃ mahārājānaṃ katapāpapaṭicchādanalakkhaṇāya māyāya yuttā kuṭilācārā dāsā atthi, ye sammukhaparammukhavañcanāhi lokaṃ vañcanato ‘‘vañcanikā’’ti ca, kerāṭiyasāṭheyyena samannāgatattā ‘‘saṭhā’’ti ca vuccanti, tepi āgatāti attho. Māyā kuṭeṇḍu viṭeṇḍu, viṭucca viṭuṭo sahāti te dāsā sabbepi māyākārakāva. Nāmena panettha eko kuṭeṇḍu nāma, eko viṭeṇḍu nāma. Pāḷiyaṃ pana ‘‘veṭeṇḍū’’ti likhanti. Eko viṭucca nāma, eko viṭuṭo nāma. Sahāti sopi viṭuṭo tehi saheva āgato.
Candanokāmaseṭṭho ca, kinnighaṇḍu nighaṇḍu cāti aparo kinnighaṇḍu nāma. Pāḷiyaṃ pana ‘‘kinnughaṇḍū’’ti likhanti. Nighaṇḍu cāti añño nighaṇḍu nāma, ettakā dāsā. Ito pare pana –
‘‘Panādo opamañño ca, devasuto ca mātali;
Cittaseno ca gandhabbo, naḷo rājā janesabho;
Āguṃ pañcasikho ceva, timbarū sūriyavacchasā’’ti. –
Ime devarājāno. Tattha devasutoti devasārathi. Cittasenoti citto ca seno ca cittaseno ca. Gandhabboti ayaṃ cittaseno gandhabbakāyiko devaputto, na kevalaṃ cesa, sabbe pete panādādayo gandhabbā eva. Naḷorājāti naḷakāradevaputto nāmeko. Janesabhoti janavasabho devaputto. Āguṃ pañcasikho cevāti pañcasikho ceva devaputto āgato. Timbarūti timbarū nāma gandhabbadevarājā. Sūriyavacchasāti tasseva dhītā.
Ete caññe ca rājāno, gandhabbā saha rājubhīti ete ca nāmavasena vuttagandhabbarājāno aññe ca etehi rājūhi saddhiṃ bahū gandhabbā. Modamānā abhikkāmuṃ, bhikkhūnaṃ samitiṃ vananti haṭṭhatuṭṭhacittā bhikkhusaṅghasamitiṃ imaṃ vanaṃ āgatāti attho.
338.Athāguṃ nāgasā nāgā, vesālā sahatacchakāti nāgasadahavāsikā ca vesālīvāsikā ca nāgā saha tacchakanāgaparisāya āgatāti attho. Kambalassatarāti kambalo ca assataro ca. Ete kira sinerupāde vasanti, supaṇṇehipi anuddharaṇīyā mahesakkhanāgā pāyāgā saha ñātibhīti payāgatitthavāsino ca saha ñātisaṅghena āgatā.
Yāmunā dhataraṭṭhā cāti yamunavāsino ca dhataraṭṭhakule uppannā nāgā ca. Erāvaṇo mahānāgoti erāvaṇo ca devaputto, jātiyā nāgo na hoti. Nāgavohārena panesa vohariyati. Sopāgāti sopi āgato.
Yenāgarāje sahasā harantīti ye ime vuttappakāre nāge lobhābhibhūtā sāhasaṃ katvā haranti gaṇhanti. Dibbā dijā pakkhī visuddhacakkhūti dibbānubhāvato dibbā mātukucchito ca aṇḍakosato cāti dve vāre jātāti dijā pakkhayuttatāya pakkhī yojanasatantarepi yojanasahassantarepi nāge dassanasamatthacakkhutāya visuddhacakkhū. Vehāyasāte vanamajjhappattāti te ākāseneva imaṃ mahāvanaṃ sampattā. Citrā supaṇṇā iti tesa nāmanti tesaṃ ‘‘citrasupaṇṇā’’ti nāmaṃ.
Abhayaṃtadā nāgarājānamāsi, supaṇṇato khemamakāsi buddhoti tasmā sabbepi te aññamaññaṃ saṇhāhi vācāhi upavhayantā mittā viya bandhavā viya ca samullapantā sammodamānā āliṅgantā hatthe gaṇhantā aṃsakūṭe hatthaṃ ṭhapentā haṭṭhatuṭṭhacittā. Nāgā supaṇṇā saraṇamakaṃsu buddhanti buddhaṃyeva saraṇaṃ gatā.
339.Jitā vajirahatthenāti indena devaraññā jitā. Samuddaṃ asurāsitāti mahāsamuddavāsino sujātāya asurakaññāya kāraṇā sabbepi bhātaro vāsavassete, iddhimanto yasassino.
Tesu kālakañcā mahābhismāti kālakañcā ca mahante bhiṃsane attabhāve māpetvā āgamiṃsu. Asurā dānaveghasāti dānaveghasā nāma aññe dhanuggahaasurā. Vepacitti sucitti ca, pahārādo namucī sahāti vepacittiasuro, sucittiasuro cāti ete ca asurā namuci ca māro devaputto etehi saheva āgato. Ime asurā mahāsamuddavāsino, ayaṃ paranimmitadevalokavāsī, kasmā etehi sahāgatoti? Acchandikattā. Tepi hi acchandikā abhabbā, ayampi tādisoyeva. Tasmā dhātuso saṃsandamāno āgato.
Satañca baliputtānanti balino mahāasurassa puttānaṃ sataṃ. Sabbe verocanāmakāti sabbe attano mātulassa rāhusseva nāmadharā. Sannayhitvā balisenanti attano balisenaṃ sannayhitvā sabbe katasannāhāva hutvā. Rāhubhaddamupāgamunti rāhuasurindaṃ upasaṅkamiṃsu. Samayodāni bhaddanteti bhaddaṃ tava hotu, samayo te bhikkhūnaṃ samitiṃ vanaṃ upasaṅkamitvā bhikkhusaṅghaṃ dassanāyāti attho.
340.Āpo ca devā pathavī, tejo vāyo tadāgamunti āpokasiṇādīsu parikammaṃ katvā nibbattā āpotiādināmakā devā āgamuṃ. Varuṇā vāraṇā devā, somo ca yasasā sahāti varuṇadevatā , vāraṇadevatā, somadevatāti evaṃ nāmakā ca devā yasasā nāma devena sahāgatāti attho. Mettākaruṇākāyikāti mettājhāne ca karuṇājhāne ca parikammaṃ katvā nibbattadevā. Āguṃ devā yasassinoti etepi mahāyasā devā āgatā.
Dasete dasadhā kāyā, sabbe nānattavaṇṇinoti te dasadhā ṭhitā dasa devakāyā sabbe nīlādivasena nānattavaṇṇā āgatāti attho.
Veṇḍūca devāti veṇḍudevatā ca. Sahali cāti sahalidevatā ca. Asamā ca duve yamāti asamadevatā ca dve ca yamakā devā. Candassupanisā devā, candamāguṃ purakkhatvāti candanissitakā devā candaṃ purato katvā āgatā. Tathā sūriyanissitakā devā sūriyaṃ purakkhatvā. Nakkhattāni purakkhatvāti nakkhattanissitāpi devā nakkhattāni purato katvā āgatā. Āguṃ mandavalāhakāti vātavalāhakā, abbhavalāhakā, uṇhavalāhakā ete sabbepi valāhakāyikā ‘‘mandavalāhakā’’ nāma vuccanti. Tepi āgatāti attho. Vasūnaṃ vāsavo seṭṭho, sakkopāgā purindadoti vasūnaṃ devatānaṃ seṭṭho vāsavo yo sakkoti ca, purindadoti ca vuccati, sopi āgato.
Dasete dasadhā kāyāti etepi dasa devakāyā dasadhāva āgatā. Sabbe nānattavaṇṇinoti nīlādivasena nānattavaṇṇā.
Then came the Sahabhū gods, shining like flames of fire. These names, Jalamaggi and Sikhāri, are also spoken of them. And the Ariṭṭhakas and Rojas, these gods are named Umāpuppha. Their body-shine is like the Umā flower, therefore they are called "those who shine like the Umā flower."
Rồi chư Thiên Sahabhū (chư Thiên Đồng Sanh) đã đến, là những vị chói lọi như ngọn lửa. Tên của họ là Jalamaggi (Hoả Tinh) và Sikhāri (Đỉnh髻-Đỉnh Lửa). Cũng có giải thích rằng Jalamaggi (Hoả Tinh) và Sikhāri (Đỉnh Lửa) là tên của họ. Ariṭṭhaka (Bất Động) và Roja (Nhuộm Đỏ), tức chư Thiên Ariṭṭhaka và chư Thiên Roja. Umāpupphanibhāsino (Có hào quang như hoa Umā) là những vị chư Thiên có tên là Umāpuppha (Hoa Ưu Ma). Hào quang của thân thể họ giống như hoa Umā (hoa Ưu Ma), vì thế họ được gọi là "Umāpupphanibhāsino" (Có hào quang như hoa Umā).
Athāguṃ sahabhū devāti atha sahabhū nāma devā āgatā. Jalamaggisikhārivāti aggisikhā viya jalantā. Jalamaggi ca sikhārivāti imāni tesaṃ nāmānītipi vuttaṃ. Ariṭṭhakā ca rojā cāti ariṭṭhakadevā ca rojadevā ca. Umāpupphanibhāsinoti umāpupphadevā nāma ete devā . Umāpupphasadisā hi tesaṃ sarīrābhā, tasmā ‘‘umāpupphanibhāsino’’ti vuccanti.
These two groups, the Varuṇas and Sahadhammas. And the Accutas and Anejakas. The Suleyyas and Ruciras came. The Vāsavanesīs came. These ten groups of gods came in ten ways.
Varuṇā (Thần Nước) và Sahadhammā (Đồng Pháp), cả hai nhóm này. Accutā (Bất Tử) và Anejakā (Vô Động), tức chư Thiên Accuta và chư Thiên Anejaka. Suleyyā (Tô Lê Da) và Rucirā (Tịnh Quang) đã đến. Chư Thiên Vāsavanesī (Thần Hộ Mệnh Của Vua Trời) đã đến. Mười nhóm này, mỗi nhóm mười loại.
Varuṇā sahadhammā cāti ete ca dve janā. Accutā ca anejakāti accutadevatā ca anejakadevatā ca. Suleyyarucirāāgunti suleyyā ca rucirā ca āgatā. Āguṃ vāsavanesinoti vāsavanesīdevā nāma āgatā. Dasete dasadhā kāyāti etepi dasadevakāyā dasadhāva āgatā.
The Samānas and Mahāsamānas. The Mānusas and Mānusuttamas. The Khiḍḍāpadosikas came, the Manopadosikas came, the Khiḍḍāpadosika and Manopadosika gods came.
Samānā (Bình Đẳng) và Mahāsamānā (Đại Bình Đẳng). Mānusā (Nhân Loại) và Mānusuttamā (Nhân Loại Tối Thượng). Khiḍḍāpadosikā (Hỉ Lạc Ác Ý) đã đến, Manopadosikā (Tâm Ác Ý) đã đến, tức chư Thiên Khiḍḍāpadosikā và Manopadosikā.
Samānā mahāsamānāti samānā ca mahāsamānā ca. Mānusā mānusuttamāti mānusā ca mānusuttamā ca. Khiḍḍāpadosikā āguṃ, āguṃ manopadosikāti khiḍḍāpadosikā manopadosikā ca devā āgatā.
Then came the Hari gods, those gods named Hari. And those who dwell in red came. The Pāragas and Mahāpāragas, these two kinds came. These ten groups of gods came in ten ways.
Rồi chư Thiên Hari (Hoàng Sắc - Màu Vàng) đã đến. Và những vị Lohitavāsino (Trú Xứ Đỏ). Pāragā (Bỉ Ngạn) và Mahāpāragā (Đại Bỉ Ngạn), hai nhóm này đã đến. Mười nhóm này, mỗi nhóm mười loại.
Athāguṃ harayo devāti haridevā nāma āgatā. Ye ca lohitavāsinoti lohitavāsino ca āgatā. Pāragā mahāpāragāti ete ca duvidhā āgatā. Dasete dasadhā kāyāti etepi dasadevakāyā dasadhāva āgatā.
The Sukkas, Karambhas, Aruṇas, came with the Veghanasa. The foremost gods named Odātagayhas came. The gods named Vicakkhaṇas came.
Sukkā (Bạch Tịnh), Karambhā (Hắc Hỗn), Aruṇā (Hồng Sắc), cùng với Veghanasā (Bất Khả Kiến) đã đến. Chư Thiên Odātagayhā (Bạch Siêu) là những vị đứng đầu. Chư Thiên Vicakkhaṇā (Minh Triết) đã đến.
Sukkākarambhā aruṇā, āguṃ veghanasā sahāti ete sukkādayo tayo, tehi saha veghanasā ca āgatā. Odātagayhā pāmokkhāti odātagayhā nāma pāmokkhadevā āgatā. Āguṃ devā vicakkhaṇāti vicakkhaṇā nāma devā āgatā.
The Sadāmattas and Hāragajas. And the renowned Missaka gods. And the thunderous rain-god came, who rains on the directions, wherever he goes, there the god rains. These ten groups of gods came in ten ways.
Sadāmattā (Thường Hỷ Lạc) và Hāragajā (Tượng Vương Trang Nghiêm). Cùng với những vị Missakā (Hỗn Hợp) đầy danh tiếng. Pajjunna (Thần Mưa), vị vua chư Thiên đã đến trong tiếng sấm. Vị ấy tưới khắp các phương, bất cứ nơi nào vị ấy đi, mưa đều rơi xuống nơi đó. Mười nhóm này, mỗi nhóm mười loại.
Sadāmattā hāragajāti sadāmattā ca hāragajā ca. Missakā ca yasassinoti yasasampannā missakadevā ca. Thanayaṃ āga pajjunnoti pajjunno ca devarājā thanayanto āgato. Yo disā abhivassatīti yo yaṃ yaṃ disaṃ yāti, tattha tattha devo vassati. Dasete dasadhā kāyāti etepi dasadevakāyā dasadhā āgatā.
The Khemiyas, those who dwell in Tusita and those who dwell in the Yama realm. And the renowned Kaṭhakas gods. But in the Text, it is written "Kaṭṭhakas." The Lambītakas and Lāmaseṭṭhas. There are also gods named Joti, who shine like a burning torch of reeds placed on a mountain top, and they, and the Āsa gods came. But in the Text, it is written, "Jātināmas." The deities, who are named 'Āsā', are called 'Āsavas', through the influence of poetic meter. The Nimmānaratīs came, and then came the Paranimmitas. These ten groups of gods came in ten ways.
Khemiyā (An Ổn), Tusitā (Đâu Suất Thiên), Yāmā (Dạ Ma Thiên), và những vị trú ở cõi trời Tusita (Đâu Suất Thiên) và cõi trời Yāmā (Dạ Ma Thiên). Kaṭṭhakā (Kiên Cố - *(nguyên văn chữ Hán là Kiên Cố, có lẽ tác giả nhầm với Kaṭhakā)*) đầy danh tiếng. Trong bản Pāli (Tích Lan) ghi là "Kaṭṭhakā (Kiên Cố)". Lambītakā (Treo Lủng Lẳng) và Lāmaseṭṭhā (Tối Thượng Lāma). Có những vị chư Thiên Jotināmā (Danh Xưng Quang Minh), những vị sáng chói như ngọn lửa đốt trên đỉnh núi, và chư Thiên Āsā (Hy Vọng) đã đến, đó là ý nghĩa. Trong bản Pāli (Tích Lan) ghi là "Jātināmā" (Danh Xưng Chủng Tộc). Chư Thiên Āsā được gọi là Āsavā (Hy Vọng), vì lý do vần điệu. Nimmānaratino (Hoá Lạc Thiên) đã đến, và Paranimmitā (Tha Hoá Tự Tại Thiên). Mười nhóm này, mỗi nhóm mười loại.
Khemiyā tusitā yāmāti khemiyā devā tusitapuravāsino ca yāmādevalokavāsino ca. Kathakā ca yasassinoti yasasampannā kathakadevā ca. Pāḷiyaṃ pana ‘‘kaṭṭhakā cā’’ti likhanti. Lambītakā lāmaseṭṭhāti lambitakadevā ca lāmaseṭṭhadevā ca. Jotināmā ca āsavāti pabbatamatthake katanaḷaggikkhandho viya jotamānā jotidevā nāma atthi, te ca āsā ca devā āgatāti attho. Pāḷiyaṃ pana ‘‘jātināmā’’ti likhanti. Āsā devatā chandavasena āsavāti vuttā. Nimmānaratino āguṃ, athāguṃ paranimmitā. Dasete dasadhā kāyāti etepi dasa devakāyā dasadhāva āgatā.
These sixty groups of deities, such as those, headed by the water-deities, and so forth, all with different complexions, such as blue, etc., arrived in groups, according to their names. And the others, similar to them, gods who are just like them, in complexion and in name, in the remaining world-systems, they also came, summing up all deities, in a single phrase, as if in a bundle, as if in a container.
Sáu mươi nhóm chư Thiên này, bao gồm sáu nhóm mười, bắt đầu với Āpo (Thủy Thiên) và các vị chư Thiên khác, tất cả đều có màu sắc khác nhau như xanh lam, v.v. Họ đến theo nhóm tên, theo phần tên. Và những vị tương tự khác, những vị chư Thiên ở các thế giới luân hồi (cakkavāḷa) còn lại, tương tự như họ về cả màu sắc lẫn tên gọi, cũng đã đến, tóm gọn tất cả chư Thiên như một bó hoa hay một gói bằng một câu duy nhất.
Saṭṭhetedevanikāyāti ete ca āpo ca devātiādikā cha dasakā saṭṭhi devanikāyā sabbe nīlādivasena nānattavaṇṇino. Nāmanvayena āgacchunti nāmabhāgena nāmakoṭṭhāsena āgatā. Ye caññe sadisā sahāti ye ca aññepi tehi sadisā vaṇṇatopi nāmatopi etādisāyeva sesacakkavāḷesu devā, tepi āgatāyevāti ekapadeneva kalāpaṃ viya puṭakaṃ viya ca katvā sabbā devatā niddisati.
Having described the assemblies of gods in the ten thousand world-systems, now, showing the purpose for which they came, he spoke the verse beginning, "Those whose birth is ended." The meaning of that is – the noble assembly, whose rebirth has ended is called "Those whose birth is ended", we shall see that noble assembly who are "Those whose birth is ended" without defilement, due to the absence of the fetters of lust, hatred and delusion; due to having crossed the four floods, and the absence of the four cankers, we shall see that assembly of the noble ones. As they have crossed those very floods, they have come; as they have ceased doing [evil], they are called "Nāgas." We shall see the Ten-Powered One, exceeding attachment, shining like the moon, in glory. All of them have arrived in groups, according to their names, for this purpose, and the others, similar to them.
Như vậy, sau khi mô tả các nhóm chư Thiên trong mười ngàn thế giới (lokadhātu), bây giờ, để cho thấy mục đích họ đến, ngài nói bài kệ Pavuṭṭhajātiṃ (Đoạn Tận Chủng Tộc). Ý nghĩa của nó là – vị đã đoạn tận sự tái sinh là bậc Thánh Tăng, được gọi là Pavuṭṭhajāti (Đoạn Tận Chủng Tộc), bậc Thánh Tăng Pavuṭṭhajāti (Đoạn Tận Chủng Tộc) ấy, vì đã diệt trừ tham, sân, si, nên được gọi là Akhīlaṃ (Vô Uế), đã vượt qua bốn dòng thác (ogha) và đứng vững, được gọi là Oghatiṇṇaṃ (Vượt Qua Dòng Thác), không còn bốn món lậu hoặc (āsava) nên được gọi là Anāsavaṃ (Vô Lậu), chúng ta sẽ thấy, sẽ chiêm ngưỡng. Vì đã vượt qua chính những dòng thác (ogha) đó nên được gọi là Oghataraṃ (Người Vượt Qua Dòng Thác), vì không làm ác nên được gọi là Nāgaṃ (Long Tượng). Chúng ta sẽ thấy, sẽ chiêm ngưỡng đấng Asitātigaṃ (Vượt Qua Màu Đen), vị chói lọi với vẻ uy nghi như mặt trăng, và đấng Thập Lực, đó là mục đích mà tất cả họ đến theo nhóm tên, và những vị tương tự khác cùng đến.
Evaṃ dasasu lokadhātusahassesu devakāye niddisitvā idāni yadatthaṃ te āgatā, taṃ dassento pavuṭṭhajātinti gāthamāha. Tassattho – pavuṭṭhā vigatā jāti assāti ariyasaṅgho pavuṭṭhajāti nāma, taṃ pavuṭṭhajātiṃ rāgadosamohakhīlānaṃ abhāvā akhīlaṃ cattāro oghe taritvā ṭhitattā oghatiṇṇaṃ catunnaṃ āsavānaṃ abhāvena anāsavaṃ ariyasaṅghaṃ dakkhema passissāma. Tesaññeva oghānaṃ tiṇṇattā oghataraṃ āguṃ akaraṇato nāgaṃ. Asitātiganti kāḷakabhāvātītaṃ candaṃva siriyā virocamānaṃ dasabalañca dakkhema passissāmāti etadatthaṃ sabbepi te nāmanvayena āgacchuṃ, ye caññe sadisā sahāti.
341. Now, showing the Brahmās, he spoke the words beginning, "Subrahmā and Paramatta." Therein, Subrahmā is one Brahmā. Paramatta is also a Brahmā. With the sons of the Fortunate One, the mighty Buddha, these noble Brahmās have come together. Sanaṅkumāra and Tissa. He too, came.
"A thousand Brahma-worlds, the Great Brahmā overpowers;
Arisen, radiant, with a terrifying form, he is renowned."
341. Bây giờ, mô tả chư Phạm Thiên, ngài nói Subrahmā (Tối Thắng Phạm Thiên) và Paramatto (Tối Thượng Phạm Thiên), v.v... Trong đó, Subrahmā là một vị Phạm Thiên. Paramatto cũng là một vị Phạm Thiên. Những vị Thánh Phạm Thiên (Ariya Brahmāno) này, con của đấng Toàn Giác, bậc Thế Tôn đầy đủ thần thông, cùng nhau đến. Sanaṅkumāro (Thường Thanh Tịnh) và Tissa Mahābrahmā (Tissa Đại Phạm Thiên). Vị ấy (Sopāga) cũng đã đến.
"Một ngàn cõi Phạm Thiên,
Đại Phạm Thiên ngự trị;
Hiện hữu đầy hào quang,
Thân tướng thật đáng sợ".
341. Idāni brahmāno dassento subrahmā paramatto cātiādimāha. Tattha subrahmāti eko brahmā. Paramattopi brahmāva. Puttā iddhimato sahāti ete iddhimato buddhassa bhagavato puttā ariyabrahmāno saheva āgatā. Sanaṅkumāro tisso cāti sanaṅkumāro ca tissamahābrahmā ca. Sopāgāti sopi āgato.
‘‘Sahassaṃ brahmalokānaṃ, mahābrahmābhitiṭṭhati;
Upapanno jutimanto, bhismākāyo yasassi so’’ti. –
Herein, a thousand Brahma-worlds means a thousand Great Brahmās came, able to illuminate one thousand world-systems with one finger, ten thousand world-systems with ten fingers. The Great Brahmā overpowers means where each single Great Brahmā overpowers the other Brahmās. Arisen means reborn in the Brahma-world. Radiant means endowed with might. With a terrifying form means with a huge body, with a stature equal to two or three Magadhan village fields. Renowned means endowed with the renown known as the splendor of one's own being.
Ở đây, một ngàn cõi Phạm Thiên có nghĩa là một ngàn vị Đại Phạm Thiên có khả năng chiếu sáng một ngàn thế giới luân hồi (cakkavāḷa) bằng một ngón tay, và mười ngàn thế giới luân hồi (cakkavāḷa) bằng mười ngón tay, đã đến. Đại Phạm Thiên ngự trị (Mahābrahmābhitiṭṭhati) nghĩa là mỗi vị Đại Phạm Thiên vượt trội hơn những vị Phạm Thiên khác ở nơi vị ấy ngự trị. Hiện hữu (Upapanno) nghĩa là tái sinh ở cõi Phạm Thiên. Đầy hào quang (Jutimanto) nghĩa là đầy đủ uy lực. Thân tướng thật đáng sợ (Bhismākāyo) nghĩa là thân thể to lớn, bằng hai hoặc ba khu vực làng ở Māgadhika (Ma Kiệt Đà). Đầy danh tiếng (Yasassī) nghĩa là đầy đủ danh tiếng (yasa) của thân thể uy nghi.
Ettha sahassaṃ brahmalokānanti ekaṅguliyā ekasahassacakkavāḷe dasahi aṅgulīhi dasasahassicakkavāḷe ālokapharaṇasamatthānaṃ mahābrahmānaṃ sahassaṃ āgataṃ. Mahābrahmābhitiṭṭhatīti yattha ekeko mahābrahmā aññe brahme abhibhavitvā tiṭṭhati. Upapannoti brahmaloke nibbatto. Jutimantoti ānubhāvasampanno. Bhismākāyoti mahākāyo, dvīhi tīhi māgadhikehi gāmakkhettehi samappamāṇaattabhāvo. Yasassisoti attabhāvasirīsaṅkhātena yasena samannāgato.
Ten lords came here, each independent; and in the midst of these thousand Brahmās, those who exercise power independently, in this way, ten lords, great Brahmās came. And from their midst came Hārita, surrounded by his retinue; in the midst of those Brahmās, the great Brahmā named Hārita came, surrounded by a retinue of a hundred thousand Brahmās.
Mười vị Chúa Tể (Issara) đã đến đây,
Mỗi vị tự chủ;
Và từ trung tâm của họ đã đến,
Hārito (Hoàng Sắc - Màu Vàng) được vây quanh.
Dasettha issarā āguṃ, paccekavasavattinoti etasmiñca brahmasahasse ye pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ vasaṃ vattenti, evarūpā dasa issarā mahābrahmāno āgatā. Tesañca majjhato āga, hārito parivāritoti tesaṃ brahmānaṃ majjhe hārito nāma mahābrahmā satasahassabrahmaparivāro āgato.
342. And all of them, having approached, with the gods, including Indra, and with the Brahmās; all of them, the assemblies of gods who had come, having made Sakka, the king of the gods, their elder; and the assemblies of Brahmās who had come, having made the great Brahmā Hārita their elder. The army of Māra approached. Behold the foolishness of Māra, the Dark One.
342. Và tất cả họ, với chư Thiên, chư Thần và chư Phạm Thiên, tức là các nhóm chư Thiên đã đến với Sakka (Đế Thích), vua chư Thiên, là bậc trưởng thượng, và các nhóm Phạm Thiên đã đến với Hārita Mahābrahmā (Hārita Đại Phạm Thiên) là bậc trưởng thượng. Ma Vương (Māra) đã tiến đến. Hãy xem sự ngu si của Kaṇha (Hắc Ám - Ma Vương).
342.Te ca sabbe abhikkante, sainde deve sabrahmaketi te sabbepi sakkaṃ devarājānaṃ jeṭṭhakaṃ katvā āgate devakāye, hāritamahābrahmānaṃ jeṭṭhakaṃ katvā āgate brahmakāye ca. Mārasenā abhikkāmīti mārasenā abhigatā. Passa kaṇhassa mandiyanti kāḷakassa mārasa bālabhāvaṃ passatha.
"Come! Seize them! Bind them!" Thus he commanded his assembly. "May all of this host of gods be bound by lust. Surround them on all sides; do not let any of them escape you," your group, do not let any of these escape. The reading "Do not let them escape you," is the same meaning.
Hãy đến, bắt lấy, trói buộc, ngài đã ra lệnh cho hội chúng của mình như vậy. Hãy để vòng tròn chư Thiên và loài người này bị trói buộc bởi tham ái. Hãy bao vây xung quanh, đừng để ai thoát, đừng để bất kỳ ai trong số các ngươi, dù chỉ một người, trốn thoát. "Mā vo muñcethā" cũng là một bản, có cùng ý nghĩa.
Etha gaṇhatha bandhathāti evaṃ attano parisaṃ āṇāpesi. Rāgena baddhamatthu voti sabbaṃ vo idaṃ devamaṇḍalaṃ rāgena baddhaṃ hotu. Samantā parivāretha, mā vo muñcittha koci nanti tumhākaṃ ekopi etesu ekampi mā muñci. ‘‘Mā vo muñcethā’’tipi pāṭho, esevattho.
Thus, there, at the Great Assembly, the great general, the Dark One, dispatched the army of Māra. He struck the ground with his hand. And made a terrifying sound, in order to show the terrifying aspect of Māra.
Như vậy, ở đó, Ma Vương (Mahāseno), vị Chúa Tể Hắc Ám, đã ra lệnh cho đội quân. Dùng tay vỗ vào mặt đất. Tạo ra một âm thanh đáng sợ để đe dọa Ma Vương.
Iti tattha mahāseno, kaṇho senaṃ apesayīti evaṃ tattha mahāsamaye mahāseno māro mārasenaṃ apesayi. Pāṇinā talamāhaccāti hatthena pathavītalaṃ paharitvā. Saraṃ katvāna bheravanti māravibhiṃsakadassanatthaṃ bhayānakaṃ sarañca katvā.
Like a storm cloud, thundering with lightning, roaring with great thunder. Then he, Māra, turned back. Enraged, and not self-controlled, very angry, enraged, unable to control anyone, he turned back involuntarily, against his own will, unwillingly. It is said that the Fortunate One knew, "This Māra, having seen this great assembly, will send the army of Māra, and will show the terrifying aspect of Māra, wishing to create an obstacle to realization." And it is the nature of the Fortunate One, where realization will not occur, he does not prevent Māra showing his terrifying aspect. But where realization occurs, then he determines that the assembly neither sees the form of Māra nor hears his sound. And in this assembly, the great realization will occur, therefore, he determined that the deities neither see his form nor hear his sound. Therefore, it is said, "Then he, Māra, turned back, enraged, and not self-controlled."
Như đám mây mùa mưa, với sấm chớp, gầm thét dữ dội như đám mây mùa mưa có sấm chớp. Lúc đó, nó đã quay trở lại, tức Ma Vương, sau khi phô trương sự đe dọa đó, đã rút lui. Tức giận, không tự chủ, tức giận tột độ, không thể điều khiển bất cứ ai theo ý mình, không tự chủ (asayaṃvase), không theo ý muốn của bản thân (akāmako), đã rút lui. Đức Thế Tôn biết rằng: "Ma Vương này, thấy đại hội này, nghĩ rằng 'Ta sẽ gây trở ngại cho sự chứng ngộ', thỉnh thoảng sai quân Ma Vương đến, phô trương sự đe dọa của Ma Vương". Đó là bản chất của Đức Thế Tôn, nơi không có sự chứng ngộ, ngài không ngăn chặn Ma Vương phô trương sự đe dọa. Nhưng nơi có sự chứng ngộ, ngài quyết định rằng hội chúng sẽ không thấy hình dạng của Ma Vương, không nghe âm thanh của Ma Vương. Và trong đại hội này, sẽ có đại chứng ngộ, vì vậy ngài quyết định rằng các vị chư Thiên sẽ không thấy hình dạng của nó, không nghe âm thanh của nó. Vì vậy, đã nói – "Lúc đó, nó đã quay trở lại, tức giận, không tự chủ".
Yathā pāvussako megho, thanayanto savijjukoti savijjuko pāvussakamegho viya mahāgajjitaṃ gajjanto. Tadā so paccudāvattīti tasmiṃ samaye so māro taṃ vibhiṃsanakaṃ dassetvā paṭinivatto . Saṅkuddho asayaṃ vaseti suṭṭhu kuddho kupito kañci vase vattetuṃ asakkonto asayaṃvase asayaṃvasī attano vasena akāmako hutvā nivatto. Bhagavā kira ‘‘ayaṃ māro imaṃ mahāsamāgamaṃ disvā ‘abhisamayantarāyaṃ karissāmī’ti antarantare mārasenaṃ pesetvā māraṃ vibhiṃsakaṃ dassetī’’ti aññāsi. Pakati cesā bhagavato, yattha abhisamayo na bhavissati, tattha māraṃ vibhiṃsakaṃ dassentaṃ na nivāreti. Yattha pana abhisamayo hoti, tattha yathā parisā neva mārassa rūpaṃ passati, na saddaṃ suṇāti, evaṃ adhiṭṭhātīti. Imasmiñca samāgame mahābhisamayo bhavissati, tasmā yathā devatā neva tassa rūpaṃ passanti, na saddaṃ suṇanti, evaṃ adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –‘‘tadā so paccudāvatti, saṅkuddho asayaṃvase’’ti.
343. And the All-Seeing One, having known all that, and having assessed it.
343. Và tất cả điều đó, sau khi biết rõ, sau khi xác định rõ.
343.Tañca sabbaṃ abhiññāya, vavatthitvāna cakkhumāti taṃ sabbaṃ bhagavā jānitvā vavatthapetvā ca.
"The army of Māra has approached, know them, monks; monks, the army of Māra has approached, you should know them accordingly, enter into the attainment of fruition," he speaks. They exerted themselves, striving to enter into the attainment of fruition. Māra and the army of Māra departed far away from those free from lust. They did not even move a single hair of those free from lust. Then, referring to the community of monks, Māra spoke this verse:
"All have conquered the battle, overcome fear, renowned;
They rejoice with beings, those disciples, renowned among people."
Therein, they rejoice with beings means they rejoice, they delight, with the noble ones who have arisen through the teaching of the Ten-Powered One. Renowned among people means famed among people, well-known, celebrated.
Quân Ma Vương đã tiến đến, hỡi các Tỳ kheo, hãy nhận biết chúng, có nghĩa là hỡi các Tỳ kheo, quân Ma Vương đã tiến đến, các ngươi hãy nhận biết chúng theo cách thích hợp, hãy nhập vào quả định. Họ đã nỗ lực, tức là họ đã bắt đầu tinh tấn để nhập vào quả định. Chúng đã tránh xa những vị ly tham, tức Ma Vương và quân Ma Vương đã tránh xa các vị Thánh ly tham. Ngay cả lông của họ cũng không rung động, tức là ngay cả lông của những vị ly tham đó cũng không bị lay động. Rồi Ma Vương nói bài kệ này về chúng Tỳ Kheo:
"Tất cả chiến thắng trận chiến,
Vượt qua sợ hãi, đầy danh tiếng;
Hoan hỷ với chúng sinh,
Các đệ tử nổi tiếng giữa loài người."
Trong đó, hoan hỷ với chúng sinh (modanti saha bhūtehi) có nghĩa là hoan hỷ, vui mừng với các bậc Thánh nhân (ariya) được sinh ra trong giáo pháp của đấng Thập Lực. Nổi tiếng giữa loài người (Janesutā) có nghĩa là được biết đến, nổi tiếng, được công nhận giữa loài người.
Mārasenā abhikkantā, te vijānātha bhikkhavoti bhikkhave mārasenā abhikkantā, te tumhe attano anurūpaṃ vijānātha, phalasamāpattiṃ samāpajjathāti vadati. Ātappamakarunti phalasamāpattiṃ pavisanatthāya vīriyaṃ ārabhiṃsu. Vītarāgehi pakkāmunti māro ca mārasenā ca vītarāgehi ariyehi dūratova apakkamuṃ. Nesaṃ lomāpi iñjayunti tesaṃ vītarāgānaṃ lomānipi na cālayiṃsu. Atha māro bhikkhusaṅghaṃ ārabbha imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Sabbe vijitasaṅgāmā, bhayātītā yasassino;
Modanti saha bhūtehi, sāvakā te janesutā’’ti.
Tattha modanti saha bhūtehīti dasabalassa sāsane bhūtehi sañjātehi ariyehi saddhiṃ modanti pamodanti. Janesutāti jane vissutā pākaṭā abhiññātā.
This Mahāsamaya Sutta is pleasing and delightful to the deities, therefore, when speaking of auspicious occasions in newly established places, this sutta should be recited. The deities, it is said, go about with attentive ears, (thinking) "We will hear this sutta". At the conclusion of the discourse, ten million deities attained arahantship; the number of stream-enterers and so forth is beyond counting.
Bài Kinh Mahāsamayasutta (Kinh Ðại Hội) này rất được chư thiên yêu thích, vừa ý, cho nên khi nói về sự cát tường ở những nơi mới xây, chính bài kinh này nên được đọc tụng. Chư thiên thường nghĩ rằng – "Chúng ta sẽ nghe bài kinh này" nên luôn lóng tai chờ đợi. Khi kết thúc bài thuyết giảng, một ngàn tỷ vị thiên đã chứng quả A-la-hán, còn những vị chứng quả Dự Lưu và các quả khác thì không đếm xuể.
Idaṃ pana mahāsamayasuttaṃ nāma devatānaṃ piyaṃ manāpaṃ, tasmā maṅgalaṃ vadantena abhinavaṭṭhānesu idameva suttaṃ vattabbaṃ. Devatā kira –‘‘imaṃ suttaṃ suṇissāmā’’ti ohitasotā vicaranti. Desanāpariyosāne panassa koṭisatasahassadevatā arahattaṃ pattā, sotāpannādīnaṃ gaṇanā natthi.
And as to its being pleasing and delightful to the deities, there is this story: In the Koṭipabbata Monastery, at the entrance of the Nāga Cave, in a Nāga tree, there lived a certain deity's daughter. A certain young monk was reciting this sutta inside the cave. The deity's daughter, having heard it, at the conclusion of the sutta gave a loud cry of approval. "Who is that?" "It is I, venerable sir," (she said). "Why did you give a cry of approval?" "Venerable sir, having heard this sutta on the day it was spoken by the Ten-Powered One while sitting in the Great Forest, I have heard it today; this Dhamma has been well grasped by you without omitting even a single syllable from what was spoken by the Blessed One." "You heard it as the Ten-Powered One was speaking it?" "Yes, venerable sir." "It was a great assembly of deities, where were you standing to listen?"
Về việc bài kinh này được chư thiên yêu thích và vừa ý, có câu chuyện như sau – nghe nói tại Tịnh xá Koṭipabbata, ở cửa hang Nāga, trên cây nāga có một nữ thiên cư ngụ. Một vị tỳ-kheo trẻ tuổi ở trong hang đang tụng bài kinh này. Nữ thiên sau khi nghe xong, đến cuối bài kinh, liền lớn tiếng tán dương. "Ai đó?". "Bạch tôn giả, con là thiên nữ ạ!". "Vì sao lại tán dương?". "Bạch tôn giả, con đã được nghe bài kinh này vào ngày Đức Thế Tôn ngồi tại rừng Đại Lâm và thuyết giảng, hôm nay lại được nghe, Tôn giả đã thọ trì pháp này rất tốt, không bỏ sót một chữ nào so với lời Đức Thế Tôn đã dạy." "Ngươi đã được nghe khi Đức Thế Tôn thuyết giảng sao?". "Thưa vâng, bạch tôn giả." "Khi ấy có cuộc tụ hội rất lớn của chư thiên, ngươi đã đứng ở đâu để nghe?".
Devatānañcassa piyamanāpabhāve idaṃ vatthu – koṭipabbatavihāre kira nāgaleṇadvāre nāgarukkhe ekā devadhītā vasati. Eko daharo antoleṇe imaṃ suttaṃ sajjhāyati. Devadhītā sutvā suttapariyosāne mahāsaddena sādhukāramadāsi. Ko esoti. Ahaṃ, bhante, devadhītāti. Kasmā sādhukāramadāsīti? Bhante, dasabalena mahāvane nisīditvā kathitadivase imaṃ suttaṃ sutvā ajja assosiṃ, bhagavatā kathitato ekakkharampi ahāpetvā suggahito ayaṃ dhammo tumhehīti. Dasabalassa kathayato sutaṃ tayāti? Āma, bhanteti. Mahā kira devatāsannipāto ahosi, tvaṃ kattha ṭhitā suṇīti?
"Venerable sir, I am a deity dwelling in the Great Forest. But when the mighty deities were arriving, I could not find any space in the continent of Jambudīpa. Then I came to this island of Tambapaṇṇi and began to listen, standing at Jambukolapaṭṭana. Even there, as the mighty deities were arriving, gradually retreating, entering the ocean behind Mahāgāma in Rohaṇa province up to my neck in water, I stood there and listened." "Deity, being so far from where you were standing, were you able to see the Teacher?" "What are you saying, venerable sir? Thinking that the Teacher, while teaching the Dhamma in the Great Forest, was constantly looking only at me, I, taking delight, sought refuge in the waves."
"Bạch tôn giả, con là vị thiên cư ngụ tại rừng Đại Lâm, nhưng khi các vị thiên có thần lực lớn đến, con không tìm được chỗ ở Jambudīpa (Ấn Độ), nên đã đi đến đảo Tambapaṇṇi (Sri Lanka) này, bắt đầu đứng ở Jambukolapaṭṭana để nghe, nhưng ở đó, khi các vị thiên có thần lực lớn đến, con dần dần lùi lại, đến vùng Rohaṇa, phía sau Mahāgāma, con đã đi vào biển, đứng ở nơi nước ngập đến cổ để nghe." "Này Thiên nữ, từ chỗ ngươi đứng có nhìn thấy Đức Thế Tôn ở xa không?". "Tôn giả nói gì vậy, bạch tôn giả, Đức Thế Tôn khi thuyết pháp ở rừng Đại Lâm dường như lúc nào cũng nhìn con, nên con đã sợ hãi lặn xuống sóng biển."
Ahaṃ, bhante, mahāvanavāsiyā devatā, mahesakkhāsu pana devatāsu āgacchantīsu jambudīpe okāsaṃ nālatthaṃ, atha imaṃ tambapaṇṇidīpaṃ āgantvā jambukolapaṭṭane ṭhatvā sotuṃ āraddhamhi, tatrāpi mahesakkhāsu devatāsu āgacchantīsu anukkamena paṭikkamamānā rohaṇajanapade mahāgāmassa piṭṭhibhāgato samudde galappamāṇaṃ udakaṃ pavisitvā tattha ṭhitā assosinti. Tuyhaṃ ṭhitaṭṭhānato dūre satthāraṃ passasi devateti? Kiṃ kathetha, bhante, satthā mahāvane dhammaṃ desento nirantaraṃ mamaññeva oloketīti maññamānā otappamānā ūmīsu nilayāmīti.
It is said that on that day ten million deities attained arahantship. "Did you also attain arahantship then?" "No, venerable sir." "You think you attained the fruit of non-returning?" "No, venerable sir." "You think you attained the fruit of once-returning?" "No, venerable sir." "It is said that the deities who attained the three paths have passed beyond the range of calculation; you think you became a stream-enterer?" The deity, ashamed at having attained the fruit of stream-entry on that day, said: "The worthy one is asking the unaskable." Then that monk said to her: "Is it possible, deity, to show us your body?" "It is not possible, venerable sir, to show my entire body, but I will show the worthy one the size of my finger-joint." She directed her finger through the keyhole towards the inside of the cave; it became as if a thousand moons and a thousand suns had risen. The deity's daughter, having said, "Be diligent, venerable sir," paid homage to the young monk and departed. Thus, this sutta is pleasing and delightful to the deities, (thinking) "It is mine", say the deities.
Thus is completed the commentary on the Mahāsamaya Sutta in the Sumaṅgalavilāsinī, the commentary on the Dīgha Nikāya.
Nghe nói ngày hôm đó, một ngàn tỷ vị thiên đã chứng quả A-la-hán, còn ngươi lúc đó đã chứng quả A-la-hán chưa?". "Thưa chưa, bạch tôn giả." "Hay là đã chứng quả Bất Lai?". "Thưa chưa, bạch tôn giả." "Hay là đã chứng quả Nhất Lai?". "Thưa chưa, bạch tôn giả." "Nghe nói chư thiên chứng ba Thánh đạo thì nhiều không kể xiết, chắc là ngươi đã chứng quả Dự Lưu?". Vị Thiên nữ vì đã chứng quả Dự Lưu vào ngày hôm đó nên cảm thấy hổ thẹn, bèn thưa – "Ngài hỏi điều không nên hỏi". Sau đó, vị tỳ-kheo ấy nói với vị Thiên nữ rằng – "Này Thiên nữ, ngươi có thể cho chúng ta thấy thân của ngươi được không?". "Bạch tôn giả, không thể cho thấy toàn thân được, con sẽ cho Ngài thấy bằng một đốt ngón tay." Vị thiên nữ liền đưa ngón tay qua lỗ khóa hướng vào trong hang, và ánh sáng chói lòa như ngàn mặt trăng, ngàn mặt trời cùng mọc. Vị Thiên nữ đảnh lễ vị tỳ-kheo trẻ tuổi và nói "Bạch tôn giả, xin hãy tinh tấn!", rồi ra đi. Như vậy, bài kinh này rất được chư thiên yêu thích, vừa ý, chư thiên xem nó như là của mình.
Như vậy, phần chú giải Kinh Mahāsamayasutta (Kinh Ðại Hội) trong bộ Sumaṅgalavilāsinī (Tăng Chi Bộ Kinh Chú Giải), thuộc Dīghanikāyaṭṭhakathā (Trường Bộ Kinh Chú Giải) đã hoàn tất.
Taṃ divasaṃ kira koṭisatasahassadevatā arahattaṃ pattā, tumhepi tadā arahattaṃ pattāti? Natthi, bhante. Anāgāmiphalaṃ pattattha maññeti? Natthi, bhante. Sakadāgāmiphalaṃ pattattha maññeti? Natthi, bhante. Tayo magge pattā devatā kira gaṇanapathaṃ atītā, sotāpannā jātattha maññeti? Devatā taṃ divasaṃ sotāpattiphalaṃ pattattā harāyamānā –‘‘apucchitabbaṃ pucchati ayyo’’ti āha. Tato naṃ so bhikkhu āha – ‘‘sakkā pana devate, tava attabhāvaṃ amhākaṃ dassetu’’nti? Na sakkā bhante sakalakāyaṃ dassetuṃ, aṅgulipabbamattaṃ dassessāmi ayyassāti kuñcikachiddena aṅguliṃ antoleṇābhimukhaṃ akāsi, candasahassasūriyasahassauggamanakālo viya ahosi. Devadhītā ‘‘appamattā, bhante, hothā’’ti daharabhikkhuṃ vanditvā agamāsi. Evaṃ imaṃ suttaṃ devatānaṃ piyaṃ manāpaṃ, mamāyanti naṃ devatāti.
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ
Mahāsamayasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.