Pali Canon Commentaries6. The Commentary on the Mahāli Sutta
6. Chú giải Kinh Mahāli
6. Mahālisuttavaṇṇanā
The Story of the Brahmin’s Messenger
Chú giải về câu chuyện vị Sứ giả của Bà-la-môn
Brāhmaṇadūtavatthuvaṇṇanā
359. Thus I have heard—on one occasion the Blessed One was dwelling at Vesāli, in the Mahāli Sutta. Herein is the explanation of the words not previously used. At Vesāli: in the city named Vesāli, so-called because it repeatedly attained a state of great expansion. In the Great Forest: outside the city, there is a spontaneously arisen forest that extends continuously to the Himalayas; because of its greatness, it is called the Great Forest; in that Great Forest. In the Hall with the Peaked Roof: in that forest grove, they established a monastery for the Sangha. There, having fitted a finial and upon the pillars, they made a palace like a celestial mansion, known as the Hall with the Peaked Roof. Taking that as a reference, the whole monastery became known as "the Hall with the Peaked Roof". The Blessed One, residing near Vesāli, was dwelling in that monastery. Therefore, it is said: "At Vesāli he was dwelling, in the Great Forest, in the Hall with the Peaked Roof". Citizens of Kosala: those who dwell in the Kosalan realm. Citizens of Magadha: those who dwell in the Magadhan realm. With duty to be done: with work that must necessarily be performed. For what can be done, though not necessarily, is called a task, but what must necessarily be done is called a duty.
359. "Tôi nghe như vầy – Một thời, Thế Tôn trú ở Vesāli" là Kinh Mahāli. Đây là phần chú giải các từ ngữ chưa xuất hiện trước đó. *Vesāli* (Tỳ-xá-ly/Quảng Nghiêm) là tên gọi của thành phố do sự kiện mở rộng nhiều lần. *Mahāvana* (Đại Lâm) là khu rừng tự nhiên mọc lên, nối liền từ ngoại thành đến tận chân núi Tuyết Sơn, do tính chất rộng lớn của nó mà được gọi là Đại Lâm, trong khu rừng lớn ấy. *Kūṭāgārasālā* (Trùng Các Sảnh đường/Lâu đài có nóc nhọn): Tại khu rừng đó, người ta đã xây dựng một tu viện. Ở đó, họ dựng một lâu đài giống như cung điện chư thiên, được xem là sảnh đường có nóc nhọn, chồng rui vào cột. Dựa vào đó, toàn bộ tu viện được gọi là "Kūṭāgārasālā". Thế Tôn trú tại tu viện ấy, gần thành Vesāli. Do đó, nói rằng: "Ở Vesāli, trú tại Đại Lâm, trong Trùng Các Sảnh đường". *Kosalakā* (người Kosala) là những người sống ở nước Kosala. *Māgadhakā* (người Magadha) là những người sống ở nước Magadha. *Karaṇīyena* (với công việc cần làm) là với công việc nhất thiết phải làm. Cái gì có thể không làm cũng được, thì gọi là *kicca* (việc nên làm), cái gì nhất thiết phải làm, thì gọi là *karaṇīya* (việc cần làm).
359.Evaṃme sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyanti mahālisuttaṃ. Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā. Vesāliyanti punappunaṃ visālabhāvūpagamanato vesālīti laddhanāmake nagare. Mahāvaneti bahinagare himavantena saddhiṃ ekābaddhaṃ hutvā ṭhitaṃ sayaṃ jātavanaṃ atthi, yaṃ mahantabhāveneva mahāvananti vuccati, tasmiṃ mahāvane. Kūṭāgārasālāyanti tasmiṃ vanasaṇḍe saṅghārāmaṃ patiṭṭhapesuṃ. Tattha kaṇṇikaṃ yojetvā thambhānaṃ upari kūṭāgārasālāsaṅkhepena devavimānasadisaṃ pāsādaṃ akaṃsu, taṃ upādāya sakalopi saṅghārāmo ‘‘kūṭāgārasālā’’ti paññāyittha. Bhagavā taṃ vesāliṃ upanissāya tasmiṃ saṅghārāme viharati. Tena vuttaṃ – ‘‘vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāya’’nti. Kosalakāti kosalaraṭṭhavāsino. Māgadhakāti magadharaṭṭhavāsino. Karaṇīyenāti avassaṃ kattabbakammena. Yañhi akātumpi vaṭṭati, taṃ kiccanti vuccati, yaṃ avassaṃ kātabbameva, taṃ karaṇīyaṃ nāma.
360. The Blessed One in solitary meditation: having withdrawn from the activity of engaging in various sense objects, he was secluded, withdrawn, having attained one-pointedness, experiencing the joy of absorption in a single object of concentration; that is the meaning. There alone: in that very dwelling. To one side: moving away from that place, they sat down under the shade of various trees.
360. *Paṭisallīno bhagavā* (Thế Tôn đang độc cư): Rời khỏi sự rong ruổi trong các đối tượng khác nhau, ẩn cư, an trú, đạt đến trạng thái duy nhất, có nghĩa là đang trải nghiệm sự hỷ lạc của thiền định trên một đối tượng duy nhất. *Tattheva* (ngay tại đó) là ngay tại tu viện ấy. *Ekamantaṃ* (một bên): Rời khỏi chỗ đó, họ ngồi dưới bóng mát của những cây khác nhau.
360.Paṭisallīno bhagavāti nānārammaṇacārato paṭikkamma sallīno nilīno, ekībhāvaṃ upagamma ekattārammaṇe jhānaratiṃ anubhavatīti attho. Tatthevāti tasmiññeva vihāre. Ekamantanti tasmā ṭhānā apakkamma tāsu tāsu rukkhacchāyāsu nisīdiṃsu.
The Story of Oṭṭhaddha the Licchavi
Chú giải về câu chuyện của Licchavi Oṭṭhaddha
Oṭṭhaddhalicchavīvatthuvaṇṇanā
361. Oṭṭhaddha: one so-called because of his protruding lip. With a great Licchavi assembly: having given a donation to the Sangha of monks headed by the Buddha in the morning, having undertaken the Uposatha vows in the Blessed One's presence, having taken flower garlands and so on, and having caused a great assembly of Licchavi royalty to gather with a loud proclamation, he approached with that great assembly of Licchavis, adorned with blue, yellow, and other colored garments, ornaments, and unguents, resembling the assembly of the Thirty-three gods. It is not the right time, Mahāli: The elder addresses him by his original name, Mahāli, and the elder is speaking using just his original name, Mahāli. Sat down on one side: along with that Licchavi assembly, under the shade of suitable trees, he sat down, recounting the virtues of the Triple Gem.
361. *Oṭṭhaddha* (Át-giá) là tên gọi do có đôi môi dày. *Mahatiyā licchavīparisāyā* (với đại chúng Licchavi): Vào buổi sáng, sau khi dâng cúng vật thực đến chúng Tỳ-kheo do Đức Phật đứng đầu, thọ trì các chi phần Bát quan trai giới (uposatha) từ Đức Thế Tôn, sau khi cầm hương hoa và những vật phẩm khác, tập hợp đại chúng Licchavi lại bằng tiếng hô lớn, với đại chúng Licchavi ấy được trang điểm bằng y phục, trang sức và hương liệu có màu sắc khác nhau như xanh, vàng v.v..., giống như chúng hội ở cõi trời Ba Mươi Ba, ông đã đến gần. *Akālo kho mahālī* (Này Mahāli, không phải thời): Tên gốc của Oṭṭhaddha ấy là Mahāli, Trưởng lão gọi ông bằng tên gốc là Mahāli. *Ekamantaṃ nisīdi* (ngồi xuống một bên): Ngồi cùng với đại chúng Licchavi ấy dưới bóng mát của những cây thích hợp, đang nói về ân đức của Tam Bảo.
361.Oṭṭhaddhoti addhoṭṭhatāya evaṃladdhanāmo. Mahatiyā licchavīparisāyāti purebhattaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā bhagavato santike uposathaṅgāni adhiṭṭhahitvā gandhamālādīni gāhāpetvā ugghosanāya mahatiṃ licchavirājaparisaṃ sannipātāpetvā tāya nīlapītādivaṇṇavatthābharaṇavilepanapaṭimaṇḍitāya tāvatiṃsaparisasappaṭibhāgāya mahatiyā licchaviparisāya saddhiṃ upasaṅkami. Akālo kho mahālīti tassa oṭṭhaddhassa mahālīti mūlanāmaṃ, tena mūlanāmamattena naṃ thero mahālīti ālapati. Ekamantaṃ nisīdīti patirūpāsu rukkhacchāyāsu tāya licchaviparisāya saddhiṃ ratanattayassa vaṇṇaṃ kathayanto nisīdi.
362. The novice Sīha: the nephew of the venerable Nāgita, who had gone forth at the age of seven years and was dedicated to the teaching, a novice named "Sīha." He, having seen that great assembly, thought: "This assembly is vast, filling the entire dwelling. Surely today the Blessed One will teach the Dhamma to this assembly with great vigor. It would be good if, having informed my preceptor, I would inform the Blessed One of the gathering of the great assembly," and he approached the venerable Nāgita. Reverend Kassapa: he addresses the elder by his clan name. This multitude: this great assembly of people.
362. *Sīho samaṇuddeso* (Sa-di Sīha/Sư Tử): Vị Sa-di cháu của Tôn giả Nāgita, xuất gia lúc bảy tuổi, tinh tấn tu hành trong Giáo Pháp, có tên là "Sīha", vị ấy sau khi thấy đại chúng ấy - "Đại chúng này thật đông, ngồi đầy cả tu viện, chắc chắn hôm nay Thế Tôn sẽ thuyết pháp với sự nhiệt tình lớn cho đại chúng này, vậy ta hãy báo cho vị thầy tế độ biết, rồi trình lên Thế Tôn về sự tụ hội của đại chúng" – suy nghĩ như vậy, liền đi đến chỗ Tôn giả Nāgita. *Bhante kassapā* (Bạch Đại đức Kassapa/Ca-diếp): Gọi Trưởng lão bằng dòng tộc. *Esā janatā* (Đám đông này) là đám đông dân chúng này.
362.Sīho samaṇuddesoti āyasmato nāgitassa bhāgineyyo sattavassakāle pabbajitvā sāsane yuttapayutto ‘‘sīho’’ti evaṃnāmako sāmaṇero, so kira taṃ mahāparisaṃ disvā – ‘‘ayaṃ parisā mahatī, sakalaṃ vihāraṃ pūretvā nisinnā, addhā bhagavā ajja imissā parisāya mahantena ussāhena dhammaṃ desessati, yaṃnūnāhaṃ upajjhāyassācikkhitvā bhagavato mahāparisāya sannipatitabhāvaṃ ārocāpeyya’’nti cintetvā yenāyasmā nāgito tenupasaṅkami. Bhante kassapāti theraṃ gottena ālapati. Esā janatāti eso janasamūho.
You yourself inform the Blessed One: Sīha was trusted by the Blessed One. For the elder was of large build; because of his bodily heaviness, there was a slight, seemingly unremoved indolence in his getting up, sitting down, and so on. And this novice performed duties for the Blessed One from time to time. Therefore, the elder, saying, "You too are trusted by the Ten-Powered One", said, "Go, you yourself inform him." In the shade behind the dwelling: in the shade of the dwelling, meaning in the shaded area spread out by the large house of the Hall with the Peaked Roof. For that Hall with the Peaked Roof was long from south to north and faced east. Therefore, a great shadow extended in front of it. Sīha prepared a seat for the Blessed One there.
*Tvaññeva bhagavato ārocehī* (Chính con hãy trình lên Thế Tôn): Sīha là người thân cận của Thế Tôn, vị Trưởng lão này thân hình to lớn, do thân hình nặng nề nên dường như chưa đoạn trừ hoàn toàn sự biếng nhác trong việc đứng lên, ngồi xuống, v.v... Còn vị Sa-di này luôn làm phận sự cho Thế Tôn. Do đó, Trưởng lão nói với vị ấy "Con cũng là người thân cận của Đức Thế Tôn", nên nói rằng hãy đi, chính con hãy trình lên. *Vihārapacchāyāyanti* (bóng mát phía sau tu viện) là trong bóng mát của tu viện, khoảng không gian được bao phủ bởi bóng mát của ngôi nhà lớn có nóc nhọn. Sảnh đường có nóc nhọn ấy dài theo hướng nam-bắc, mặt hướng về phía đông, do đó, phía trước có bóng mát rộng lớn, Sīha đã chuẩn bị chỗ ngồi cho Thế Tôn tại đó.
Tvaññeva bhagavato ārocehīti sīho kira bhagavato vissāsiko, ayañhi thero thūlasarīro, tenassa sarīragarutāya uṭṭhānanisajjādīsu ālasiyabhāvo īsakaṃ appahīno viya hoti. Athāyaṃ sāmaṇero bhagavato kālena kālaṃ vattaṃ karoti. Tena naṃ thero ‘‘tvampi dasabalassa vissāsiko’’ti vatvā gaccha tvaññevārocehīti āha. Vihārapacchāyāyanti vihārachāyāyaṃ, kūṭāgāramahāgehacchāyāya pharitokāseti attho. Sā kira kūṭāgārasālā dakkhiṇuttarato dīghā pācīnamukhā, tenassā purato mahatī chāyā patthaṭā hoti, sīho tattha bhagavato āsanaṃ paññapesi.
363. Then the Blessed One, his departure indicated by the six-colored rays of the Buddha darting and radiating, coming forth from the doors and window openings, emerged from the Hall with the Peaked Roof, like the full moon from a bank of clouds, and sat on the excellent seat prepared for the Buddha. Therefore, it is said: "Then the Blessed One, having emerged from the dwelling, sat down on the prepared seat in the shade behind the dwelling."
363. Rồi Thế Tôn, sau khi ra khỏi bằng cửa giữa và cửa sổ, di chuyển và tỏa ra sáu màu sắc của hào quang Phật, báo hiệu sự xuất hiện, giống như mặt trăng tròn ra khỏi đám mây, Ngài ra khỏi sảnh đường có nóc nhọn và ngồi trên chỗ ngồi cao quý đã được chuẩn bị. Do đó, nói rằng: "Rồi Thế Tôn, sau khi ra khỏi tu viện, ngồi trên chỗ ngồi đã được chuẩn bị trong bóng mát phía sau tu viện".
363. Atha kho bhagavā dvārantarehi ceva vātapānantarehi ca nikkhamitvā vidhāvantāhi vippharantīhi chabbaṇṇāhi buddharasmīhi saṃsūcitanikkhamano valāhakantarato puṇṇacando viya kūṭāgārasālato nikkhamitvā paññattavarabuddhāsane nisīdi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho bhagavā vihārā nikkhamma vihārapacchāyāya paññatte āsane nisīdī’’ti.
364-365. The previous, venerable sir, days, the earlier ones: here, yesterday is called previous; the day beyond that is called earlier. From then on, however, all are both previous and earlier. The day on which: meaning, taking the root day as a start, the day on which I dwell, making it the limit, the ultimate point; that is to say, how long I dwell. Now, showing its extent, he says, "Not long, three years". Or, the day on which: meaning, the day on which, making it the beginning, not long, I dwell for three years. The day which, making it the beginning, not long I have dwelt, for just three years; that is said. For this one, while taking the Blessed One's bowl and robes, attended the Blessed One for three years; with reference to that, he speaks thus. Forms are dear: that is to say, agreeable in nature, pleasant in nature. Connected with desire: involved with the pleasures of desire. Provoking lust: that is to say, they generate lust. But I do not hear the divine sounds: why does Sunakkhatta not hear them? He, having approached the Blessed One, requested the practice for divine sight. The Blessed One instructed him. He, having practiced as instructed, produced the divine eye, and having seen the forms of the deities, he thought: "In this particular bodily constitution, there should be a sweet sound. How indeed could I hear it?" He approached the Blessed One and inquired about the practice for divine hearing. But this one, in a past life, had struck a virtuous monk on the ear-hole and made him deaf. Therefore, even though performing the practice, he was incapable of attaining divine hearing. Hence, the Blessed One did not teach him the practice. Because of this, he formed ill will towards the Blessed One and thought: "Surely the ascetic Gotama thinks thus: 'I am a noble, and he too is a noble. If his knowledge were to increase, he too would become omniscient,' so out of envy he did not teach me." He, having gradually become a householder, speaking of that matter to Mahāli the Licchavi, spoke thus.
364-365. *Purimāni, bhante, divasāni purimatarānī* (Bạch Thế Tôn, những ngày trước, những ngày trước nữa): Ở đây, ngày hôm qua gọi là *purima* (trước), ngày trước đó nữa gọi là *purimatara* (trước nữa). Kể từ đó trở đi, tất cả đều là *purima* (trước) và *purimatara* (trước nữa). *Yadagge* (kể từ ngày): Có nghĩa là kể từ ngày gốc, ngày mà tôi sống, xem nó như là điểm tột cùng, có nghĩa là cho đến khi sống. Bây giờ, chỉ rõ khoảng thời gian ấy, nói rằng "chưa lâu, ba năm". Hoặc *yadagge* (kể từ ngày) cũng có nghĩa là kể từ ngày, chưa lâu, tôi sống ba năm, có nghĩa là kể từ ngày bắt đầu, tôi đã sống chưa lâu, chỉ ba năm. Vị này đã hầu hạ Thế Tôn ba năm, trong khi Thế Tôn cầm y bát, nói như vậy là muốn nói đến điều đó. *Piyarūpānī* (những hình sắc đáng yêu) là những hình sắc thuộc loại khả ái, thuộc loại thích thú. *Kāmūpasaṃhitānī* (liên hệ đến dục) là những hình sắc kết hợp với sự hưởng thụ dục lạc. *Rajanīyānī* (những hình sắc đáng nhiễm trước) là những hình sắc làm phát sinh tham ái. *No ca kho dibbāni saddānī* (nhưng không có những âm thanh chư thiên): Tại sao Sunakkhatta (Thiện Tinh) không nghe được những âm thanh ấy? Vị ấy sau khi đến gần Thế Tôn, cầu xin sự tu tập thiên nhãn, Thế Tôn đã chỉ dạy cho vị ấy, vị ấy thực hành theo như đã được hướng dẫn, làm phát sinh thiên nhãn, sau khi thấy hình sắc của chư thiên, vị ấy suy nghĩ "Trong hình dáng thân thể này, đáng lẽ phải có âm thanh du dương, làm sao nghe được nó", rồi đến gần Thế Tôn, hỏi về sự tu tập thiên nhĩ. Và vị này trong quá khứ đã đánh vào vành tai của một vị Tỳ-kheo trì giới, làm cho vị ấy bị điếc. Do đó, dù có thực hành tu tập, cũng không có khả năng chứng đắc thiên nhĩ. Do đó, Thế Tôn không chỉ dạy sự tu tập cho vị ấy. Vị ấy chỉ vì bấy nhiêu mà sinh lòng thù hận đối với Thế Tôn, suy nghĩ - "Chắc chắn Sa-môn Gotama nghĩ rằng – 'Ta cũng là Sát-đế-lỵ, vị này cũng là Sát-đế-lỵ, nếu trí tuệ của vị này tăng trưởng, vị này cũng sẽ trở thành bậc Toàn Giác', do ganh tị mà không chỉ dạy cho ta". Vị ấy dần dần trở thành người tại gia, kể lại việc ấy cho Licchavi Mahāli, nói như vầy.
364-365.Purimāni, bhante, divasāni purimatarānīti ettha hiyyo divasaṃ purimaṃ nāma, tato paraṃ purimataraṃ. Tato paṭṭhāya pana sabbāni purimāni ceva purimatarāni ca honti. Yadaggeti mūladivasato paṭṭhāya yaṃ divasaṃ aggaṃ parakoṭiṃ katvā viharāmīti attho, yāva vihāsinti vuttaṃ hoti. Idāni tassa parimāṇaṃ dassento ‘‘naciraṃ tīṇi vassānī’’ti āha. Atha vā yadaggeti yaṃ divasaṃ aggaṃ katvā naciraṃ tīṇi vassāni viharāmītipi attho . Yaṃ divasaṃ ādiṃ katvā naciraṃ vihāsiṃ tīṇiyeva vassānīti vuttaṃ hoti. Ayaṃ kira bhagavato pattacīvaraṃ gaṇhanto tīṇi saṃvaccharāni bhagavantaṃ upaṭṭhāsi, taṃ sandhāya evaṃ vadati. Piyarūpānīti piyajātikāni sātajātikāni. Kāmūpasaṃhitānīti kāmassādayuttāni. Rajanīyānīti rāgajanakāni. No ca kho dibbāni saddānīti kasmā sunakkhatto tāni na suṇāti? So kira bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dibbacakkhuparikammaṃ yāci, tassa bhagavā ācikkhi, so yathānusiṭṭhaṃ paṭipanno dibbacakkhuṃ uppādetvā devatānaṃ rūpāni disvā cintesi ‘‘imasmiṃ sarīrasaṇṭhāne saddena madhurena bhavitabbaṃ, kathaṃ nu kho naṃ suṇeyya’’nti bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dibbasotaparikammaṃ pucchi. Ayañca atīte ekaṃ sīlavantaṃ bhikkhuṃ kaṇṇasakkhaliyaṃ paharitvā badhiramakāsi. Tasmā parikammaṃ karontopi abhabbo dibbasotādhigamāya. Tenassa na bhagavā parikammaṃ kathesi. So ettāvatā bhagavati āghātaṃ bandhitvā cintesi – ‘‘addhā samaṇassa gotamassa evaṃ hoti – ‘ahampi khattiyo ayampi khattiyo, sacassa ñāṇaṃ vaḍḍhissati, ayampi sabbaññū bhavissatī’ti usūyāya mayhaṃ na kathesī’’ti. So anukkamena gihibhāvaṃ patvā tamatthaṃ mahālilicchavino kathento evamāha.
366-371. Developed in one aspect: developed in one aspect, in one portion; that is to say, developed for the sight of divine forms or for the hearing of divine sounds. In a transverse direction: in a secondary direction. Developed in both aspects: developed in both aspects, in both portions, that is the meaning. This, Mahāli, is the cause: this concentration developed in one aspect is the cause for the sight of only divine forms. Having heard this matter, the Licchavi thought: "This hearing of sounds with divine hearing, I think, is the supreme objective in this Dispensation. Surely, for the sake of this, these monks practice the faultless holy life for fifty or sixty years. It would be good if I were to ask the Ten-Powered One about this matter."
366-371.*Ekaṃsabhāvito* (được tu tập một phía) là được tu tập một phần, một phương diện, có nghĩa là được tu tập để thấy các hình sắc của chư thiên, hoặc được tu tập để nghe các âm thanh của chư thiên. *Tiriyanti* (theo hướng ngang) là theo hướng phụ. *Ubhayaṃsabhāvito* (được tu tập cả hai phía) là được tu tập cả hai phần, cả hai phương diện. *Ayaṃ kho mahāli hetū* (Này Mahāli, đây là nhân): Đây là thiền định được tu tập một phía để thấy các hình sắc của chư thiên là nhân. Sau khi nghe việc này, vị Licchavi ấy suy nghĩ – "Việc nghe được âm thanh của chư thiên với thiên nhĩ này chắc hẳn là mục đích tối thượng trong Giáo Pháp này, chắc hẳn vì mục đích này mà các vị Tỳ-kheo này sống đời phạm hạnh không gián đoạn năm mươi, sáu mươi năm, vậy ta hãy hỏi Đức Thế Tôn về việc này".
366-371.Ekaṃsabhāvitoti ekaṃsāya ekakoṭṭhāsāya bhāvito, dibbānaṃ vā rūpānaṃ dassanatthāya dibbānaṃ vā saddānaṃ savanatthāya bhāvitoti attho. Tiriyanti anudisāya. Ubhayaṃsabhāvitoti ubhayaṃsāya ubhayakoṭṭhāsāya bhāvitoti attho. Ayaṃ kho mahāli hetūti ayaṃ dibbānaṃyeva rūpānaṃ dassanāya ekaṃsabhāvito samādhi hetu. Imamatthaṃ sutvā so licchavī cintesi – ‘‘idaṃ dibbasotena saddasuṇanaṃ imasmiṃ sāsane uttamatthabhūtaṃ maññe imassa nūna atthāya ete bhikkhū paññāsampi saṭṭhipi vassāni apaṇṇakaṃ brahmacariyaṃ caranti, yaṃnūnāhaṃ dasabalaṃ etamatthaṃ puccheyya’’nti.
372. Then, asking about that matter, he said, "For these, venerable sir," and so forth. Of concentration development: here, concentration itself is concentration development; that is, the meaning is, of concentrations developed in both aspects. But since these concentration developments are external to the Dispensation, not internal, therefore, rejecting them, showing that for the sake of which the monks practice the holy life, the Blessed One said, "Not so, Mahāli," and so forth.
372. Do đó, hỏi về việc ấy, nói rằng "Bạch Thế Tôn, chắc hẳn là vì những...". *Samādhibhāvanānaṃ* (các pháp tu tập thiền định): Ở đây, thiền định chính là sự tu tập thiền định, có nghĩa là các thiền định được tu tập cả hai phía. Bởi vì những pháp tu tập thiền định này là bên ngoài giáo pháp, không phải nội tại. Do đó, bác bỏ chúng, chỉ rõ mục đích mà vì đó các vị Tỳ-kheo sống đời phạm hạnh, Thế Tôn nói rằng "Này Mahāli, không phải...".
372. Tato tamatthaṃ pucchanto ‘‘etāsaṃ nūna, bhante’’tiādimāha. Samādhibhāvanānanti ettha samādhiyeva samādhibhāvanā, ubhayaṃsabhāvitānaṃ samādhīnanti attho. Atha yasmā sāsanato bāhirā etā samādhibhāvanā, na ajjhattikā. Tasmā tā paṭikkhipitvā yadatthaṃ bhikkhū brahmacariyaṃ caranti, taṃ dassento bhagavā ‘‘na kho mahālī’’tiādimāha.
The Description of the Four Fruits
Chú giải về bốn quả Thánh
Catuariyaphalavaṇṇanā
373. Of the three fetters: of the three bonds, beginning with personality-view. For they bind beings to the chariot of suffering in the round of rebirths. Therefore, they are called fetters. He becomes a stream-enterer: he has entered the stream of the path. One who is not subject to downfall: one who is not subject to falling into the four states of woe. One who is assured: assured by the certainty of the Dhamma. One who is destined for enlightenment: supreme enlightenment, referring to the three higher paths, is his destination; either by that, he is to be attained, thus, he is one who is destined for enlightenment.
373.*Tiṇṇaṃsaṃyojanānaṃ* (ba kiết sử) là ba sự trói buộc: *sakkāyadiṭṭhi* (thân kiến) v.v... Chúng trói buộc chúng sinh vào cỗ xe khổ đau trong vòng luân hồi, do đó, gọi là *saṃyojana* (kiết sử). *Sotāpannohotī* (là bậc Dự Lưu) là đã nhập vào dòng Thánh đạo. *Avinipātadhammo* (có pháp không bị đọa) là có pháp không bị rơi vào bốn đường ác. *Niyato* (nhất định) là nhất định theo quy luật của Pháp. *Sambodhiparāyaṇo* (có Chánh Đẳng Giác là hướng đến) là ba Thánh đạo thượng gọi là Chánh Đẳng Giác là con đường tối thượng của vị ấy, hoặc phải chứng đắc bởi vị ấy, nên là *sambodhiparāyaṇo* (có Chánh Đẳng Giác là hướng đến).
373.Tiṇṇaṃsaṃyojanānanti sakkāyadiṭṭhiādīnaṃ tiṇṇaṃ bandhanānaṃ. Tāni hi vaṭṭadukkhamaye rathe satte saṃyojenti, tasmā saṃyojanānīti vuccanti. Sotāpannohotīti maggasotaṃ āpanno hoti. Avinipātadhammoti catūsu apāyesu apatanadhammo. Niyatoti dhammaniyāmena niyato. Sambodhiparāyaṇoti uparimaggattayasaṅkhātā sambodhi paraṃ ayanaṃ assa, anena vā pattabbāti sambodhiparāyaṇo.
Thin, meaning due to the weakness of arousal, and due to occasional arising. Lower fetters, meaning those of the lower realms, because one who is bound by them is unable to be reborn in the higher pure abodes. Spontaneously born, meaning this is a statement excluding other types of birth. There, a "non-returner," meaning one who is subject to final extinguishment in that higher realm. One with the nature of not-returning, meaning one with the nature of not returning from that Brahma-world by way of rebirth. Liberation of mind, meaning the purity of mind, this is a designation for the fruition-mind of an arahant, which is liberated from all fetter-bonds. Liberation by wisdom, meaning here also, the fruition-wisdom of an arahant, which is liberated from all fetter-bonds, should be understood as liberation by wisdom. In this very life, meaning in this very existence. By oneself, meaning on one's own. Having realized, meaning having known. Having made manifest, meaning having made directly perceptible. Or else, the meaning is having made manifest by superior knowledge, by extraordinary knowledge. Having attained, meaning having reached, having obtained. Having heard this, the Licchavi king thought, "This Dhamma cannot be penetrated by soaring up like a bird, nor by crawling on the belly like a monitor lizard, surely there must be a preliminary practice for the one who penetrates this, I will ask about that."
Tanu nghĩa là yếu ớt, do sự yếu kém của sự phát khởi (pariyuṭṭhāna) và do đôi khi mới sinh khởi. "Thuộc hạ phần" (Orambhāgiyānaṃ) nghĩa là thuộc phần thấp, những thứ mà một khi đã cột chặt thì không thể sinh lên cõi Tịnh Cư (suddhāvāsa) phía trên. Hóa sinh (Opapātika) là một từ để loại trừ các loại sinh khác. Vị ấy nhập Niết Bàn ở đó (Tattha parinibbāyī) nghĩa là có bản chất nhập Niết Bàn ngay trong cõi (hóa sinh) ở trên đó. Không còn trở lại (Anāvattidhammo) nghĩa là có bản chất không còn trở lại cõi Phạm Thiên đó theo cách tái sinh nữa. Giải thoát nhờ tâm (Cetovimuttinti) nghĩa là sự thanh tịnh của tâm, đây là một tên gọi của tâm chứng quả A-la-hán, thoát khỏi mọi sự ràng buộc của phiền não. Giải thoát nhờ tuệ (Paññāvimuttinti) ở đây cũng vậy, phải hiểu rằng tuệ chứng quả A-la-hán thoát khỏi mọi sự ràng buộc của phiền não chính là giải thoát nhờ tuệ. Ngay trong đời sống này (Diṭṭheva dhamme) nghĩa là ngay trong chính thân này. Tự mình (Sayanti) nghĩa là chính mình. Với thắng trí (Abhiññāti) nghĩa là sau khi biết một cách đặc biệt. Sau khi chứng ngộ (Sacchikatvāti) nghĩa là sau khi làm cho hiện thực. Hoặc nghĩa là, sau khi chứng ngộ với thắng trí (abhiññā sacchikatvāti), sau khi chứng ngộ bằng trí tuệ thù thắng. Sau khi chứng đắc (Upasampajjāti) nghĩa là sau khi đạt được, sau khi chứng được. Sau khi nghe điều này, vua Licchavi nghĩ – "Pháp này không thể lãnh hội được bằng cách bay lên như chim, cũng không thể bò trên bụng như kỳ đà, chắc chắn là người lãnh hội pháp này phải có sự thực hành phần trước, ta hãy hỏi đã".
Tanuttāti pariyuṭṭhānamandatāya ca kadāci karahaci uppattiyā ca tanubhāvā. Orambhāgiyānanti heṭṭhābhāgiyānaṃ, ye hi baddho upari suddhāvāsabhūmiyaṃ nibbattituṃ na sakkoti. Opapātikoti sesayonipaṭikkhepavacanametaṃ. Tattha parinibbāyīti tasmiṃ uparibhaveyeva parinibbānadhammo. Anāvattidhammoti tato brahmalokā puna paṭisandhivasena anāvattanadhammo. Cetovimuttinti cittavisuddhiṃ, sabbakilesabandhanavimuttassa arahattaphalacittassetaṃ adhivacanaṃ. Paññāvimuttinti etthāpi sabbakilesabandhanavimuttā arahattaphalapaññāva paññāvimuttīti veditabbā. Diṭṭheva dhammeti imasmiṃyeva attabhāve. Sayanti sāmaṃ. Abhiññāti abhijānitvā. Sacchikatvāti paccakkhaṃ katvā. Atha vā abhiññā sacchikatvāti abhiññāya abhivisiṭṭhena ñāṇena sacchikaritvātipi attho. Upasampajjāti patvā paṭilabhitvā. Idaṃ sutvā licchavirājā cintesi – ‘‘ayaṃ pana dhammo na sakuṇena viya uppatitvā, nāpi godhāya viya urena gantvā sakkā paṭivijjhituṃ , addhā pana imaṃ paṭivijjhantassa pubbabhāgappaṭipadāya bhavitabbaṃ, pucchāmi tāva na’’nti.
Description of the Noble Eightfold Path
Giải thích về Bát Chánh Đạo
Ariyaaṭṭhaṅgikamaggavaṇṇanā
374-375. Then, questioning the Blessed One, he said, "But is there, venerable sir?" and so forth. Eightfold, meaning like a five-factored musical instrument, like an eight-factored village, it is just eightfold, being just eight factors, there is no other path besides the factors. Therefore, he said, "That is to say, right view... right concentration." Herein, right view has the characteristic of right seeing. Right intention has the characteristic of right directing. Right speech has the characteristic of right undertaking. Right action has the characteristic of right establishing. Right livelihood has the characteristic of right purifying. Right effort has the characteristic of right exertion. Right mindfulness has the characteristic of right attending. Right concentration has the characteristic of right composing. Each of these has three functions. That is to say, right view, for its part, abandons wrong view along with the other defilements opposed to it, it makes cessation its object, and it sees the associated states, through the dispelling of delusion that covers them, on account of not-being-deluded. Right intention and the others similarly abandon wrong intention and so forth, and they make cessation their object; but in particular, here, right intention directs the co-existent states. Right speech rightly undertakes. Right action rightly establishes. Right livelihood rightly purifies. Right effort rightly exerts. Right mindfulness rightly attends. Right concentration rightly composes.
374-375. Sau đó, ông hỏi Đức Thế Tôn, bắt đầu bằng câu "Bạch Thế Tôn, có chăng". Bát Chánh (Aṭṭhaṅgiko) nghĩa là chỉ có tám chi, giống như dàn nhạc năm chi, giống như làng tám chi vậy, không có đạo (maggo) nào khác ngoài các chi. Vì vậy, Ngài nói – "Đó là, Chánh kiến…v.v… Chánh định". Ở đây, Chánh kiến có đặc tính thấy đúng. Chánh tư duy có đặc tính hướng tâm đúng. Chánh ngữ có đặc tính chấp trì đúng. Chánh nghiệp có đặc tính khởi sự đúng. Chánh mạng có đặc tính làm cho thanh tịnh đúng. Chánh tinh tấn có đặc tính tinh cần đúng. Chánh niệm có đặc tính an trú đúng. Chánh định có đặc tính định tâm đúng. Mỗi chi này có ba phận sự. Đó là, Chánh kiến trừ diệt tà kiến cùng với các phiền não đối nghịch khác, lấy Niết Bàn làm đối tượng, và thấy các pháp tương ưng bằng cách không mê lầm nhờ đoạn trừ vô minh che đậy chúng. Chánh tư duy v.v… cũng vậy, trừ diệt tà tư duy v.v…, và lấy Niết Bàn làm đối tượng, ở đây Chánh tư duy hướng tâm các pháp đồng sinh một cách đặc biệt. Chánh ngữ chấp trì đúng. Chánh nghiệp khởi sự đúng. Chánh mạng làm cho thanh tịnh đúng. Chánh tinh tấn tinh cần đúng. Chánh niệm an trú đúng. Chánh định định tâm đúng.
374-375. Tato bhagavantaṃ pucchanto ‘‘atthi pana bhante’’tiādimāha. Aṭṭhaṅgikoti pañcaṅgikaṃ turiyaṃ viya aṭṭhaṅgiko gāmo viya ca aṭṭhaṅgamattoyeva hutvā aṭṭhaṅgiko, na aṅgato añño maggo nāma atthi. Tenevāha – ‘‘seyyathidaṃ, sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhī’’ti. Tattha sammādassanalakkhaṇā sammādiṭṭhi. Sammā abhiniropanalakkhaṇo sammāsaṅkappo. Sammā pariggahaṇalakkhaṇā sammāvācā. Sammā samuṭṭhāpanalakkhaṇo sammākammanto. Sammā vodāpanalakkhaṇo sammāājīvo. Sammā paggahalakkhaṇo sammāvāyāmo. Sammā upaṭṭhānalakkhaṇā sammāsati. Sammā samādhānalakkhaṇo sammāsamādhi. Etesu ekekassa tīṇi tīṇi kiccāni honti. Seyyathidaṃ, sammādiṭṭhi tāva aññehipi attano paccanīkakilesehi saddhiṃ micchādiṭṭhiṃ pajahati, nirodhaṃ ārammaṇaṃ karoti, sampayuttadhamme ca passati tappaṭicchādakamohavidhamanavasena asammohato. Sammāsaṅkappādayopi tatheva micchāsaṅkappādīni pajahanti, nirodhañca ārammaṇaṃ karonti, visesato panettha sammāsaṅkappo sahajātadhamme abhiniropeti. Sammāvācā sammā pariggaṇhati. Sammākammanto sammā samuṭṭhāpeti. Sammāājīvo sammā vodāpeti. Sammāvāyāmo sammā paggaṇhati. Sammāsati sammā upaṭṭhāpeti. Sammāsamādhi sammā padahati.
Furthermore, this right view, in the preliminary part, has various moments and various objects, at the moment of the path, it has one moment and one object. But in terms of function, it receives four names, such as "knowledge in suffering." Right intention and the others, also in the preliminary part, have various moments and various objects. At the moment of the path, they have one moment and one object. Of these, right intention, in terms of function, receives three names, such as "intention of renunciation." Right speech and the others, they are both the three abstinences and volitions, at the moment of the path, however, they are only abstinences. This pair, right effort and right mindfulness, in terms of function, receives four names, on account of right endeavors and establishments of mindfulness. Right concentration, however, both in the preliminary part and at the moment of the path, is only right concentration.
Và Chánh kiến này ở phần trước thì có nhiều sát-na, nhiều đối tượng, trong sát-na đạo thì chỉ có một sát-na, một đối tượng. Về phận sự thì có bốn tên gọi như "trí về Khổ" v.v... Chánh tư duy v.v… ở phần trước thì có nhiều sát-na, nhiều đối tượng. Trong sát-na đạo thì chỉ có một sát-na, một đối tượng. Trong đó, Chánh tư duy, về phận sự, có ba tên gọi như "tư duy về xuất ly", v.v... Chánh ngữ v.v… ba chi này vừa là sự chế ngự (virati), vừa là tư (cetanā) v.v..., nhưng trong sát-na đạo thì chỉ là sự chế ngự. Chánh tinh tấn và Chánh niệm, hai chi này, về phận sự, có bốn tên gọi theo nghĩa Tứ Chánh Cần và Tứ Niệm Xứ. Còn Chánh định thì cả phần trước và sát-na đạo đều là Chánh định.
Api cesā sammādiṭṭhi nāma pubbabhāge nānākkhaṇā nānārammaṇā hoti, maggakkhaṇe ekakkhaṇā ekārammaṇā. Kiccato pana ‘‘dukkhe ñāṇa’’ntiādīni cattāri nāmāni labhati. Sammāsaṅkappādayopi pubbabhāge nānākkhaṇā nānārammaṇā honti. Maggakkhaṇe ekakkhaṇā ekārammaṇā. Tesu sammāsaṅkappo kiccato ‘‘nekkhammasaṅkappo’’tiādīni tīṇi nāmāni labhati. Sammā vācādayo tisso viratiyopi honti, cetanādayopi honti, maggakkhaṇe pana viratiyeva. Sammāvāyāmo sammāsatīti idampi dvayaṃ kiccato sammappadhānasatipaṭṭhānavasena cattāri nāmāni labhati. Sammāsamādhi pana pubbabhāgepi maggakkhaṇepi sammāsamādhiyeva.
Thus, among these eight states, right view is taught first by the Blessed One because of its great helpfulness to the practitioner who is striving for the attainment of Nibbāna. For this is said, "Wisdom is a light, wisdom is a weapon." Therefore, having dispelled the darkness of ignorance with this right view, which in the preliminary stage is the knowledge of insight, and slaying the thieves of defilement, the meditator safely reaches Nibbāna. Hence, it is said, "Right view is taught first because of its great helpfulness to the practitioner who is striving for the attainment of Nibbāna."
Như vậy, trong tám pháp này, Đức Thế Tôn thuyết giảng Chánh kiến trước tiên, vì nó rất hữu ích cho vị hành giả tu tập để chứng đạt Niết Bàn. Chánh kiến này được gọi là "ngọn đèn trí tuệ, là con dao trí tuệ" (Dhs. 20). Vì vậy, với Chánh kiến này, tức là minh sát tuệ ở phần trước, hành giả tu tập, đoạn trừ bóng tối vô minh, diệt trừ giặc phiền não, đạt đến Niết Bàn một cách an toàn. Vì vậy, nói rằng – "Đức Thế Tôn thuyết giảng Chánh kiến trước tiên, vì nó rất hữu ích cho vị hành giả tu tập để chứng đạt Niết Bàn".
Iti imesu aṭṭhasu dhammesu bhagavatā nibbānādhigamāya paṭipannassa yogino bahukārattā paṭhamaṃ sammādiṭṭhi desitā. Ayañhi ‘‘paññāpajjoto paññāsattha’’nti (dha. sa. 20) ca vuttā. Tasmā etāya pubbabhāge vipassanāñāṇasaṅkhātāya sammādiṭṭhiyā avijjandhakāraṃ vidhamitvā kilesacore ghātento khemena yogāvacaro nibbānaṃ pāpuṇāti. Tena vuttaṃ – ‘‘nibbānādhigamāya paṭipannassa yogino bahukārattā paṭhamaṃ sammādiṭṭhi desitā’’ti.
Right intention, however, is very helpful to that, therefore it is said next. For just as a money changer, turning a coin over and over with his hand, looking at it with his eye, knows, "This one is genuine, this one is counterfeit." In the same way, the meditator, in the preliminary part, having considered with thought, contemplating with insight-wisdom, knows, "These states are sense-sphere, these states are fine-material-sphere and so forth." Or else, just as a carpenter, having a large tree given to him, turned over and over on the turning point by a man, cuts it with an adze, and brings it into use, in the same way, the meditator, having the states given to him by considering with thought over and over, brings them into use by discriminating, by means of wisdom, "These are sense-sphere, these are fine-material-sphere," and so on. Hence, it is said, "Right intention, however, is very helpful to that, therefore it is said next." This right intention is helpful to right speech, just as it is to right view. As it is said, "First, Visākha, having thought and considered, afterwards one breaks into speech," therefore, after that, right speech is mentioned.
Chánh tư duy thì rất hữu ích cho Chánh kiến, vì vậy nó được nói đến tiếp theo. Giống như người thợ kim hoàn xoay đi xoay lại đồng tiền bằng tay, rồi nhìn bằng mắt, biết rằng – "Đồng này thật, đồng này giả". Cũng vậy, vị hành giả tu tập, ở phần trước, suy tư bằng tầm (vitakka), rồi quán sát bằng minh sát tuệ, biết rằng – "Những pháp này thuộc Dục giới, những pháp này thuộc Sắc giới v.v...". Hoặc như, người thợ mộc đẽo cây cổ thụ lớn, được đưa đến bằng cách người khác cầm ở đầu ngọn, xoay đi xoay lại, bằng cái rìu, rồi đưa vào sử dụng, cũng vậy, vị hành giả tu tập, đối với các pháp được đưa đến bằng cách suy tư với tầm, phân định bằng tuệ theo cách – "Những pháp này thuộc Dục giới, những pháp này thuộc Sắc giới", v.v..., rồi đưa vào sử dụng. Vì vậy, nói rằng – "Chánh tư duy thì rất hữu ích cho Chánh kiến, vì vậy nó được nói đến tiếp theo". Và Chánh tư duy này, giống như nó hữu ích cho Chánh kiến, cũng vậy đối với Chánh ngữ. Như đã nói – "Này Visākha, trước hết suy tư suy xét (vitakketvā vicāretvā), sau đó mới phát ra lời nói", (MN. 1.463) vì vậy Chánh ngữ được nói đến tiếp theo.
Sammāsaṅkappo pana tassā bahukāro, tasmā tadanantaraṃ vutto. Yathā hi heraññiko hatthena parivaṭṭetvā parivaṭṭetvā cakkhunā kahāpaṇaṃ olokento – ‘‘ayaṃ cheko, ayaṃ kūṭo’’ti jānāti. Evaṃ yogāvacaropi pubbabhāge vitakkena vitakketvā vipassanāpaññāya olokayamāno – ‘‘ime dhammā kāmāvacarā, ime dhammā rūpāvacarādayo’’ti pajānāti. Yathā vā pana purisena koṭiyaṃ gahetvā parivaṭṭetvā parivaṭṭetvā dinnaṃ mahārukkhaṃ tacchako vāsiyā tacchetvā kamme upaneti, evaṃ vitakkena vitakketvā vitakketvā dinne dhamme yogāvacaro paññāya – ‘‘ime kāmāvacarā, ime rūpāvacarā’’tiādinā nayena paricchinditvā kamme upaneti . Tena vuttaṃ – ‘‘sammāsaṅkappo pana tassā bahukāro, tasmā tadanantaraṃ vutto’’ti. Svāyaṃ yathā sammādiṭṭhiyā evaṃ sammāvācāyapi upakārako. Yathāha – ‘‘pubbe kho, visākha, vitakketvā vicāretvā pacchā vācaṃ bhindatī’’ti, (ma. ni. 1.463) tasmā tadanantaraṃ sammāvācā vuttā.
Because in the world, people first make arrangements with speech, "We will do this and this," and then engage in actions, therefore, speech is helpful to bodily action, so right action is mentioned after right speech. But it is only for one who has abandoned the fourfold bad conduct of speech and the threefold bad conduct of body, and who fulfills good conduct in both, that the moral precepts consisting of right livelihood are fulfilled, not for another, therefore, after both of those, right livelihood is mentioned. However, one with thus purified livelihood should not be content with just this, thinking, "My livelihood is purified," and dwell heedless, lying down, but to show that "this effort should be undertaken in all pure postures," right effort is mentioned after that. Then, to show that "even for one who has aroused effort, mindfulness should be well established in the four objects, such as the body," right mindfulness is taught after that. Because one who has thus well-established mindfulness, having examined the ways of states that are helpful and unhelpful to concentration, is able to concentrate the mind on a single object, therefore, right concentration is taught after right mindfulness, this should be understood. For making manifest these states, meaning for the purpose of making directly perceptible these states, such as the fruit of stream-entry and so forth.
Vì trong đời, người ta sắp xếp bằng lời nói trước, "Chúng ta sẽ làm việc này và việc kia", rồi mới bắt tay vào công việc; vì vậy lời nói hữu ích cho hành động của thân, nên Chánh nghiệp được nói đến sau Chánh ngữ. Vì, sau khi đoạn trừ bốn loại khẩu ác hạnh và ba loại thân ác hạnh, và làm cho cả hai loại thiện hạnh được viên mãn, thì giới nuôi mạng (ājīvaṭṭhamakaṃ sīlaṃ) mới được viên mãn, không phải trường hợp khác, vì vậy Chánh mạng được nói đến sau cả hai điều đó. Còn với người có sinh mạng thanh tịnh như vậy, không nên chỉ hài lòng với việc "sinh mạng của ta đã thanh tịnh", rồi sống buông lung ngủ nghỉ, mà phải khởi lên tinh tấn trong tất cả các oai nghi, để chỉ ra điều đó, Chánh tinh tấn được nói đến tiếp theo. Sau đó, để chỉ ra rằng "ngay cả khi đã khởi lên tinh tấn, cũng phải an trú niệm một cách vững chắc trong bốn đối tượng là thân v.v...", Chánh niệm được thuyết giảng tiếp theo. Vì, khi đã an trú niệm một cách vững chắc như vậy, sau khi tìm hiểu đường đi của các pháp có ích và không có ích cho định, mới có thể định tâm vào một đối tượng duy nhất, vì vậy Chánh định được thuyết giảng sau Chánh niệm. Sự chứng ngộ các pháp này (Etesaṃ dhammānaṃ sacchikiriyāyāti) nghĩa là để làm cho hiện thực các quả vị như Tu-đà-hoàn, v.v...
Yasmā pana – ‘‘idañcidañca karissāmā’’ti paṭhamaṃ vācāya saṃvidahitvā loke kammante payojenti; tasmā vācā kāyakammassa upakārikāti sammāvācāya anantaraṃ sammākammanto vutto. Catubbidhaṃ pana vacīduccaritaṃ, tividhañca kāyaduccaritaṃ pahāya ubhayaṃ sucaritaṃ pūrentasseva yasmā ājīvaṭṭhamakaṃ sīlaṃ pūreti, na itarassa, tasmā tadubhayānantaraṃ sammāājīvo vutto. Evaṃ visuddhājīvena pana ‘‘parisuddho me ājīvo’’ti ettāvatā ca paritosaṃ katvā suttapamattena viharituṃ na yuttaṃ, atha kho ‘‘sabbiriyāpathesu idaṃ vīriyaṃ samārabhitabba’’nti dassetuṃ tadanantaraṃ sammāvāyāmo vutto. Tato ‘‘āraddhavīriyenapi kāyādīsu catūsu vatthūsu sati sūpaṭṭhitā kātabbā’’ti dassanatthaṃ tadanantaraṃ sammāsati desitā. Yasmā panevaṃ sūpaṭṭhitā sati samādhissupakārānupakārānaṃ dhammānaṃ gatiyo samannesitvā pahoti ekattārammaṇe cittaṃ samādhātuṃ, tasmā sammāsatiyā anantaraṃ sammāsamādhi desitoti veditabbo. Etesaṃ dhammānaṃ sacchikiriyāyāti etesaṃ sotāpattiphalādīnaṃ paccakkhakiriyatthāya.
Description of the Two Ascetics
Giải thích về hai câu chuyện du sĩ
Dve pabbajitavatthuvaṇṇanā
376-377. Why is this "on one occasion" introduced? This king was of the view, "Form is self," thus his mind was not inclined towards the teaching. Then, in order to bring forth a reason for revealing his view, the Blessed One introduced this. Here is the summary: "On one occasion I was dwelling at Ghositārāma, and while I was dwelling there, those two ascetics questioned me thus. Then I, showing them the arising of a Buddha, explaining the Dhamma-tradition, said this, 'Friends, a son of a good family, endowed with faith, having gone forth in the dispensation of a Teacher such as this, having fulfilled the threefold virtue thus, having attained the first jhāna and so forth, standing firm, if he were to say, "That is the soul," and so forth, would this be fitting for him?' Then, when they said, 'It would be fitting,' I said, 'I, friends, know this thus, I see this thus, but yet I do not say so,' rejecting that view, showing the one who is with taints destroyed beyond that, I said, 'For him to speak thus is not fitting.' Hearing my words, they were delighted." When this was said, he too was delighted. Therefore, he said, "The Blessed One said this. Delighted, Oṭṭhaddha the Licchavi rejoiced in the Blessed One's words."
Thus ends the commentary on the Mahāli Sutta in the Sumaṅgalavilāsinī, the commentary on the Dīgha Nikāya.
376-377. Vì sao câu chuyện "Một thời nọ" (Ekamidāhanti) này được bắt đầu? Vị vua này có tà kiến cho rằng "sắc là ngã", vì vậy tâm ông không tin vào bài pháp. Sau đó, để đưa ra một lý do cho việc hiển lộ tà kiến của ông, Đức Thế Tôn bắt đầu câu chuyện này. Đây là ý nghĩa tóm tắt: "Ta một thời ở tại Ghositārāma, khi ta trú ở đó, hai du sĩ này đã hỏi ta như vậy. Rồi ta, chỉ ra sự xuất hiện của một vị Phật, thuyết giảng pháp môn (tantidhammaṃ nāma), đã nói như vầy – "Này các Hiền giả, một thiện nam tử đầy đủ lòng tin, xuất gia trong giáo pháp của một vị Đạo Sư như vậy, làm cho ba loại giới được viên mãn, chứng đắc Sơ thiền v.v..., rồi nói 'sự sống ấy' (taṃ jīvaṃ) v.v..., có thích hợp cho vị ấy không?". Sau đó, khi họ trả lời 'thích hợp', ta bác bỏ quan điểm đó, 'Này các Hiền giả, ta biết điều này như vậy, thấy điều này như vậy, tuy nhiên ta không nói', chỉ ra bậc Lậu Tận ở phía trên, và nói 'nói như vậy là không thích hợp cho vị ấy'. Họ nghe lời ta nói, hoan hỷ". Sau khi nói như vậy, ông ấy cũng hoan hỷ. Vì vậy, nói rằng – "Đức Thế Tôn nói như vậy. Vua Licchavi Oṭṭhaddha hoan hỷ với lời Đức Thế Tôn nói".
Như vậy, phẩm chú giải Kinh Mahāli đã hoàn tất trong Sumaṅgalavilāsinī, bộ Chú giải Trường Bộ Kinh.
376-377.Ekamidāhanti idaṃ kasmā āraddhaṃ? Ayaṃ kira rājā – ‘‘rūpaṃ attā’’ti evaṃladdhiko, tenassa desanāya cittaṃ nādhimuccati. Atha bhagavatā tassa laddhiyā āvikaraṇatthaṃ ekaṃ kāraṇaṃ āharituṃ idamāraddhaṃ. Tatrāyaṃ saṅkhepattho – ‘‘ahaṃ ekaṃ samayaṃ ghositārāme viharāmi, tatra vasantaṃ maṃ te dve pabbajitā evaṃ pucchiṃsu. Athāhaṃ tesaṃ buddhuppādaṃ dassetvā tantidhammaṃ nāma kathento idamavocaṃ – ‘‘āvuso, saddhāsampanno nāma kulaputto evarūpassa satthu sāsane pabbajito, evaṃ tividhaṃ sīlaṃ pūretvā paṭhamajjhānādīni patvā ṭhito ‘taṃ jīva’ntiādīni vadeyya, yuttaṃ nu kho etamassā’’ti? Tato tehi ‘‘yutta’’nti vutte ‘‘ahaṃ kho panetaṃ, āvuso, evaṃ jānāmi, evaṃ passāmi, atha ca panāhaṃ na vadāmī’’ti taṃ vādaṃ paṭikkhipitvā uttari khīṇāsavaṃ dassetvā ‘‘imassa evaṃ vattuṃ na yutta’’nti avocaṃ. Te mama vacanaṃ sutvā attamanā ahesunti. Evaṃ vutte sopi attamano ahosi . Tenāha – ‘‘idamavoca bhagavā. Attamano oṭṭhaddho licchavī bhagavato bhāsitaṃ abhinandī’’ti.
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ
Mahālisuttavaṇṇanā niṭṭhitā.