Pali Canon Commentaries7. Account of the Discourse to Jāliya
7. Jāliyasuttavaṇṇanā
7. Jāliyasuttavaṇṇanā
Account of Two Ascetic Cases
Dve pabbajitavatthuvaṇṇanā
Dve pabbajitavatthuvaṇṇanā
378. Thus I have heard…on…at Kosambī in the discourse to Jāliya. Herein is the explanation of the words not [mentioned] before. In Ghosita’s Park: in the park made by the merchant Ghosita. Formerly, it is said, there was a country named Allakappa. Then a poor man named Kotūhalika, being afraid of famine, was going to the Avanti country with his wife and children. Being unable to carry his son, he abandoned him and went on. The mother turned back, took him, and went on. They entered a certain cowherd village. And at that time, much rice pudding had been prepared by the cowherd, and they obtained rice pudding from him and ate it. Then that man, having eaten strong rice pudding, being unable to digest it, passed away during the night. Taking rebirth in the womb of a bitch there, he was born as a dog, and he became dear to the cowherd. And the cowherd attended upon a Paccekabuddha. The Paccekabuddha also, at the end of his meal, gave a lump [of food] to the dog. He developed affection for the Paccekabuddha and went with the cowherd to the leaf-hut. When the cowherd was not present, at mealtime, he himself went and barked at the door of the leaf-hut to announce the time, and in the middle of the road, seeing wild animals, he barked and drove them away. Having passed away with a gentle mind towards the Paccekabuddha, he was reborn in the deva-world. There, his name was Ghosaka-devaputta. He, having passed away from the deva-world, was reborn in the house of a certain family in Kosambī. A childless merchant, having given wealth to his parents, adopted him as a son. Then, when his own sons were born, he attempted to kill him seven times. Due to his merit, not meeting death in seven places, at last, through the service of a certain merchant’s daughter, he gained life. In the latter part, after his father’s death, attaining the position of a merchant, he became known as the merchant Ghosaka. There were also two other merchants in Kosambī, Kukkuṭa-seṭṭhi and Pāvāriya-seṭṭhi. Together with this one, there were three.
378. “Tôi nghe như vầy… (như trên)… tại Kosambi” là Kinh Jāliya. Ở đây, phần chú giải các từ chưa xuất hiện trước đó là: Tại Ghositārāma, trong khu vườn do trưởng giả Ghosita xây dựng. Nghe nói, trước kia có xứ Allakappa. Từ đó, một người nghèo khổ tên Kotūhalika vì sợ đói kém, cùng vợ con đi đến xứ Avanti, không thể bế con theo, bỏ lại rồi đi. Người mẹ quay lại bế đứa bé đi, họ đi vào một làng của người chăn bò. Người chăn bò khi ấy vừa chuẩn bị rất nhiều cơm sữa, họ nhận cơm sữa từ đó và ăn. Sau đó, người đàn ông kia ăn quá nhiều cơm sữa đặc, không thể tiêu hóa, đến canh đêm thì chết, ngay tại đó thọ thai vào bụng của một con chó cái, sinh ra làm chó con. Chú chó ấy được người chăn bò yêu quý. Người chăn bò ấy lại hầu hạ vị Phật Độc Giác. Vị Phật Độc Giác sau khi xong việc thọ thực, cho chó con mỗi thứ một viên cơm, chú chó sinh tâm yêu mến vị Phật Độc Giác, cùng người chăn bò đi đến tịnh thất lá. Khi người chăn bò không có mặt, đến giờ thọ thực, chú chó tự mình đi đến, sủa ở cửa tịnh thất để báo giờ. Trên đường đi, nếu thấy thú dữ, chú chó sủa đuổi đi. Chú chó với tâm nhu hòa với vị Phật Độc Giác, sau khi chết, tái sinh lên cõi trời. Ở đó, ngài có tên là Ghosaka-devaputta (Thiên tử Ghosaka). Ngài từ cõi trời đó chết đi, tái sinh trong một gia đình tại Kosambi. Vị trưởng giả không có con đã cho cha mẹ ngài tài sản, nhận ngài làm con. Sau đó, khi con ruột của ông ta được sinh ra, ông ta đã bảy lần tìm cách giết ngài. Vì ngài có phước đức, ở cả bảy nơi đều không bị chết. Cuối cùng, nhờ sự khéo léo của con gái một vị trưởng giả, ngài được sống. Về sau, sau khi cha mất, ngài thừa kế địa vị trưởng giả, có tên là trưởng giả Ghosaka. Ở Kosambi cũng có hai vị trưởng giả khác là trưởng giả Kukkuṭa và trưởng giả Pāvāriya, cùng với ngài này là ba vị.
378.Evaṃme sutaṃ…pe… kosambiyanti jāliyasuttaṃ. Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā. Ghositārāmeti ghositena seṭṭhinā kate ārāme. Pubbe kira allakapparaṭṭhaṃ nāma ahosi. Tato kotūhaliko nāma daliddo chātakabhayena saputtadāro avantiraṭṭhaṃ gacchanto puttaṃ vahituṃ asakkonto chaḍḍetvā agamāsi, mātā nivattitvā taṃ gahetvā gatā, te ekaṃ gopālakagāmaṃ pavisiṃsu. Gopālakena ca tadā bahupāyāso paṭiyatto hoti, te tato pāyāsaṃ labhitvā bhuñjiṃsu. Atha so puriso balavapāyāsaṃ bhutto jīrāpetuṃ asakkonto rattibhāge kālaṃ katvā tattheva sunakhiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā kukkuro jāto, so gopālakassa piyo ahosi. Gopālako ca paccekabuddhaṃ upaṭṭhahati. Paccekabuddhopi bhattakiccapariyosāne kukkurassa ekekaṃ piṇḍaṃ deti, so paccekabuddhe sinehaṃ uppādetvā gopālakena saddhiṃ paṇṇasālampi gacchati. Gopālake asannihite bhattavelāyaṃ sayameva gantvā kālārocanatthaṃ paṇṇasāladvāre bhussati, antarāmaggepi caṇḍamige disvā bhussitvā palāpeti. So paccekabuddhe mudukena cittena kālaṃkatvā devaloke nibbatti . Tatrassa ghosakadevaputto tveva nāmaṃ ahosi. So devalokato cavitvā kosambiyaṃ ekassa kulassa ghare nibbatti. Taṃ aputtako seṭṭhi tassa mātāpitūnaṃ dhanaṃ datvā puttaṃ katvā aggahesi. Atha attano putte jāte sattakkhattuṃ ghātāpetuṃ upakkami. So puññavantatāya sattasupi ṭhānesu maraṇaṃ appatvā avasāne ekāya seṭṭhidhītāya veyyattiyena laddhajīvito aparabhāge pituaccayena seṭṭhiṭṭhānaṃ patvā ghosakaseṭṭhi nāma jāto. Aññepi kosambiyaṃ kukkuṭaseṭṭhi , pāvāriyaseṭṭhīti dve seṭṭhino atthi, iminā saddhiṃ tayo ahesuṃ.
At that time, five hundred ascetics from the Himalayas came to Kosambī from time to time to warm their bodies. These three merchants, having made leaf-huts in their own parks, attended upon them. Then one day, those ascetics, coming from the Himalayas, thirsty and weary in a great wilderness, reached a large banyan tree and sat down, hoping for hospitality from the deity dwelling there. The deity, extending her hand adorned with all ornaments, gave them water, drinks, and so on, and relieved their fatigue. These, amazed by the deity’s power, asked, “What deed, O deity, did you do to obtain this attainment?” The deity said, “In the world, the Blessed One called Buddha has arisen. He now dwells at Sāvatthī. The householder Anāthapiṇḍika attends upon him. He, on the Uposatha days, gave only the usual meal allowance to his workers and made them observe the Uposatha. Then one day, at noon, I came for the morning meal and saw someone not doing any worker’s work. I asked, ‘Why are people not working today?’ They explained that matter to me. Then I said, ‘Now half the day has passed, is it possible to observe half the Uposatha?’ Then, having informed the merchant, he said, ‘It is possible to do.’ Then I, having undertaken half the Uposatha for half the day, passed away at that very time and obtained this attainment.”
Vào thời đó, năm trăm đạo sĩ từ Tuyết Sơn (Himalaya), vì mục đích sưởi ấm cơ thể, thỉnh thoảng đi đến Kosambi. Ba vị trưởng giả này, ở tại các khu vườn của mình, dựng những tịnh thất lá và hầu hạ các vị ấy. Rồi một ngày nọ, các vị đạo sĩ ấy đi từ Tuyết Sơn đến, trên đường lớn, vì khát nước và mệt mỏi, đi đến một cây bàng lớn, ngồi nghỉ ở đó, mong được sự giúp đỡ từ vị thiên nữ trú ngụ. Vị thiên nữ xòe bàn tay trang hoàng đầy đủ mọi trang sức, ban cho họ nước uống và các loại thức uống, làm tiêu tan sự mệt mỏi. Họ, kinh ngạc bởi thần lực của thiên nữ, hỏi – “Này Thiên nữ, ngài đã làm nghiệp gì mà có được sự thành tựu này?” Vị Thiên nữ nói – “Ở đời, Đức Thế Tôn tên là Phật đã xuất hiện, hiện nay Ngài đang trú tại Sāvatthi (Xá Vệ), cư sĩ Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc) hầu hạ Ngài. Vào những ngày Bát Quan Trai, ông ấy chỉ trả lương thực như thường lệ cho những người làm công của mình, và bảo họ giữ Bát Quan Trai. Rồi một ngày nọ, vào giữa trưa, tôi đến để chuẩn bị bữa sáng, thấy một người không làm công việc gì, tôi hỏi: ‘Hôm nay vì sao mọi người không làm việc?’ Họ thuật lại cho tôi việc ấy. Lúc ấy, tôi nói thế này: ‘Bây giờ đã qua nửa ngày, liệu có thể giữ nửa ngày Bát Quan Trai được không?’ Sau đó, báo cho vị trưởng giả, ông ấy nói ‘có thể làm được’. Tôi thọ trì nửa ngày Bát Quan Trai trong nửa ngày, ngay sau đó chết đi, đạt được sự thành tựu này”.
Tena ca samayena himavantato pañcasatatāpasā sarīrasantappanatthaṃ antarantarākosambiṃ āgacchanti , tesaṃ ete tayo seṭṭhī attano attano uyyānesu paṇṇakuṭiyo katvā upaṭṭhānaṃ karonti. Athekadivasaṃ te tāpasā himavantato āgacchantā mahākantāre tasitā kilantā ekaṃ mahantaṃ vaṭarukkhaṃ patvā tattha adhivatthāya devatāya santikā saṅgahaṃ paccāsisantā nisīdiṃsu. Devatā sabbālaṅkāravibhūsitaṃ hatthaṃ pasāretvā tesaṃ pānīyapānakādīni datvā kilamathaṃ paṭivinodesi, ete devatāyānubhāvena vimhitā pucchiṃsu – ‘‘kiṃ nu kho, devate, kammaṃ katvā tayā ayaṃ sampatti laddhā’’ti? Devatā āha – ‘‘loke buddho nāma bhagavā uppanno, so etarahi sāvatthiyaṃ viharati, anāthapiṇḍiko gahapati taṃ upaṭṭhahati. So uposathadivasesu attano bhatakānaṃ pakatibhattavetanameva datvā uposathaṃ kārāpesi. Athāhaṃ ekadivasaṃ majjhanhike pātarāsatthāya āgato kañci bhatakakammaṃ akarontaṃ disvā – ‘ajja manussā kasmā kammaṃ na karontī’ti pucchiṃ. Tassa me tamatthaṃ ārocesuṃ. Athāhaṃ etadavocaṃ – ‘idāni upaḍḍhadivaso gato, sakkā nu kho upaḍḍhuposathaṃ kātu’nti. Tato seṭṭhissa paṭivedetvā ‘‘sakkā kātu’’nti āha. Svāhaṃ upaḍḍhadivasaṃ upaḍḍhuposathaṃ samādiyitvā tadaheva kālaṃ katvā imaṃ sampattiṃ paṭilabhi’’nti.
Then those ascetics, having become joyful and delighted, thinking, “The Buddha, it is said, has arisen,” although desiring to go to Sāvatthī from there, [said,] “The merchant supporters are very helpful to us. We will inform them of this matter also.” Going to Kosambī, honored and respected by the merchants, they said, “We are going at once.” “Why, venerable sirs, are you in a hurry? Did you not formerly stay for four or five months and then go?” And being asked thus, they related that matter. “Then, venerable sirs, let us go together.” And being asked thus, “We are going; you come slowly,” they went to Sāvatthī, and having gone forth in the presence of the Blessed One, they attained Arahantship. Those merchants too, with five hundred, five hundred cartloads of followers, went to Sāvatthī, and having given gifts and so on, they requested the Blessed One to return to Kosambī. They made three monasteries. Among them, the one made by Kukkuṭa-seṭṭhi was named Kukkuṭārāma, the one made by Pāvāriya-seṭṭhi was named Pāvārikambavana, and the one made by Ghosita-seṭṭhi was named Ghositārāma. With reference to that, it is said, “He dwells at Kosambī in Ghosita’s Park.”
Bấy giờ, các đạo sĩ kia, “Nghe nói Đức Phật đã xuất hiện”, sinh khởi hoan hỷ, ngay từ đó muốn đi đến Sāvatthi, nhưng lại nghĩ – “Những vị trưởng giả, người bảo trợ của chúng ta đã làm nhiều việc, chúng ta cũng sẽ thuật lại việc này cho họ”, đi đến Kosambi, được các vị trưởng giả cung kính cúng dường, nói “Chúng tôi sẽ đi ngay bây giờ”. “Thưa Tôn giả, sao lại vội vàng, chẳng phải trước đây các ngài ở lại bốn năm tháng rồi mới đi sao”, khi được hỏi như vậy, họ thuật lại sự việc. “Vậy, thưa Tôn giả, chúng ta hãy cùng đi”, khi được nói như vậy, “Chúng tôi sẽ đi, các ngài hãy đi từ từ sau”, họ đi đến Sāvatthi, xuất gia ở chỗ Đức Thế Tôn, đắc quả A-la-hán. Các vị trưởng giả kia cũng với năm trăm cỗ xe, năm trăm đoàn tùy tùng, đi đến Sāvatthi, cúng dường và các việc khác, thỉnh cầu Đức Thế Tôn về việc đi đến Kosambi, sau đó quay về, xây dựng ba ngôi Tịnh xá. Trong đó, ngôi Tịnh xá do trưởng giả Kukkuṭa xây dựng có tên là Kukkuṭārāma, ngôi Tịnh xá do trưởng giả Pāvāriya xây dựng có tên là Pāvārikambavana, ngôi Tịnh xá do trưởng giả Ghosita xây dựng có tên là Ghositārāma. Nói về điều đó, “trú tại Kosambi, tại Ghositārāma”.
Atha te tāpasā ‘‘buddho kira uppanno’’ti sañjātapītipāmojjā tatova sāvatthiṃ gantukāmā hutvāpi – ‘‘bahukārā no upaṭṭhākaseṭṭhino tesampi imamatthamārocessāmā’’ti kosambiṃ gantvā seṭṭhīhi katasakkārabahumānā ‘‘tadaheva mayaṃ gacchāmā’’ti āhaṃsu. ‘‘Kiṃ, bhante, turitāttha, nanu tumhe pubbe cattāro pañca māse vasitvā gacchathā’’ti ca vutte taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. ‘‘Tena hi, bhante, saheva gacchāmā’’ti ca vutte ‘‘gacchāma mayaṃ, tumhe saṇikaṃ āgacchathā’’ti sāvatthiṃ gantvā bhagavato santike pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Tepi seṭṭhino pañcasatapañcasatasakaṭaparivārā sāvatthiṃ gantvā dānādīni datvā kosambiṃ āgamanatthāya bhagavantaṃ yācitvā paccāgamma tayo vihāre kāresuṃ. Tesu kukkuṭaseṭṭhinā kato kukkuṭārāmo nāma, pāvāriyaseṭṭhinā kato pāvārikambavanaṃ nāma, ghositaseṭṭhinā kato ghositārāmo nāma ahosi. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘kosambiyaṃ viharati ghositārāme’’ti.
Muṇḍiya, this is his name. Jāliya, this also is the name of the other. But since his preceptor goes for alms with a bowl made of wood, he is called the pupil of the wooden-bowl user. They said this: desiring to raise a debate with the intention of reproach, they said this. Thus, it is said, it occurred to them: if the ascetic Gotama says, “That is the life, that is the body,” then we will raise this debate against him: “O Gotama, according to your doctrine, the being is destroyed right here; therefore, your doctrine is annihilationism.” But if he says, “The life is one thing, the body is another,” then we will raise this debate against him: “According to your doctrine, the form is destroyed, not the being. Therefore, according to your doctrine, the being becomes eternal.” Then the Blessed One, thinking, “These are asking a question to raise a debate; they do not know that in my teaching, avoiding these two extremes, there is the middle way. Now, without answering their question, I will teach the Dhamma for the purpose of revealing that very path,” said, “Therefore, friends,” and so on.
Muṇḍiya, đây là tên của vị ấy. Jāliya, đây cũng là tên của vị kia. Nhưng vì vị thầy tế độ của ngài đi khất thực với bát làm bằng gỗ, nên được gọi là vị đệ tử của vị Đạo sư Dārupattika (Dārupattika-antevāsī). Họ đã nói như thế này, có ý muốn công kích, muốn bắt đầu tranh luận. Nghe nói, họ nghĩ như thế này, nếu Sa-môn Gotama (Cù Đàm) nói “Mạng sống ấy, thân thể ấy”, thì chúng ta sẽ công kích ngài thế này – “Này Gotama, theo học thuyết của ngài, ngay tại đây chúng sinh bị hủy diệt, vì thế chủ trương của ngài là chủ trương đoạn diệt”. Nếu nói “Mạng sống khác, thân thể khác”, thì chúng ta sẽ công kích ngài thế này: “Theo chủ trương của ngài, sắc thân bị hủy diệt, không phải chúng sinh. Vì thế, theo chủ trương của ngài, chúng sinh là thường còn”. Bấy giờ Đức Thế Tôn nghĩ: “Họ hỏi câu hỏi này vì mục đích công kích, trong giáo pháp của ta, có con đường Trung đạo không liên quan đến hai cực đoan này, họ không biết, thôi được, ta không trả lời câu hỏi của họ, vì mục đích làm hiển lộ con đường ấy, ta sẽ thuyết pháp”, nghĩ như vậy, Ngài nói: “Này các hiền giả, vậy thì…”.
Muṇḍiyoti idaṃ tassa nāmaṃ. Jāliyoti idampi itarassa nāmameva. Yasmā panassa upajjhāyo dārumayena pattena piṇḍāya carati, tasmā dārupattikantevāsīti vuccati. Etadavocunti upārambhādhippāyena vādaṃ āropetukāmā hutvā etadavocuṃ. Iti kira nesaṃ ahosi, sace samaṇo gotamo ‘‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti vakkhati, athassa mayaṃ etaṃ vādaṃ āropessāma – ‘‘bho gotama, tumhākaṃ laddhiyā idheva satto bhijjati, tena vo vādo ucchedavādo hotī’’ti. Sace pana ‘‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti vakkhati, athassetaṃ vādaṃ āropessāma ‘‘tumhākaṃ vāde rūpaṃ bhijjati, na satto bhijjati. Tena vo vāde satto sassato āpajjatī’’ti. Atha bhagavā ‘‘ime vādāropanatthāya pañhaṃ pucchanti, mama sāsane ime dve ante anupagamma majjhimā paṭipadā atthīti na jānanti, handa nesaṃ pañhaṃ avissajjetvā tassāyeva paṭipadāya āvibhāvatthaṃ dhammaṃ desemī’’ti cintetvā ‘‘tena hāvuso’’tiādimāha.
379-380. Herein, is that statement proper for him: the meaning is, for that one who has gone forth out of faith, having fulfilled the threefold virtue and attained the first jhāna, is it proper for him to say that? Hearing that, the wanderers, thinking that a worldling, since he is not free from doubt, might sometimes speak thus, said, “That statement is proper for him.” But I do not say: I know this thus, but I do not say thus; but I have established the perception that the great state of mind has arisen through the power of knowledge for one who has made the preliminary work of the kasiṇa and is developing it. That is not proper for him: this, those wanderers, thinking, “Since the one with destroyed influxes is free from delusion and has overcome doubt, it is not proper for him to say that,” say. The rest herein has a clear meaning.
379-380.Ở đây, “Như vậy, có hợp lý không khi nói như vậy?”, nghĩa là: “Đối với vị đã xuất gia theo Chánh Pháp này, sau khi thành tựu ba loại giới, chứng Sơ thiền, việc nói như vậy có thích hợp không?”. Nghe vậy, các vị du sĩ ngoại đạo, vì phàm phu không thoát khỏi nghi ngờ, đôi khi có thể nói như vậy, suy nghĩ “Có hợp lý khi nói như vậy”, nói như vậy. “Còn ta không nói như vậy”, ta biết rõ điều này như vậy, nhưng ta không nói như vậy, mà ta đã an trú ý nghĩ, “Tâm đại hành này, sinh ra do năng lực của tuệ, đối với vị tu tập biến xứ”. “Việc ấy không hợp lý”, các vị du sĩ ngoại đạo ấy, “Vì vị A-la-hán đã đoạn tận các lậu hoặc, đã thoát khỏi vô minh, đã vượt qua nghi ngờ, vì thế không thích hợp khi nói như vậy”, suy nghĩ như vậy, nói như vậy. Phần còn lại ở đây, nghĩa đã rõ ràng.
379-380. Tattha kallaṃ nu kho tassetaṃ vacanāyāti tassetaṃ saddhāpabbajitassa tividhaṃ sīlaṃ paripūretvā paṭhamajjhānaṃ pattassa yuttaṃ nu kho etaṃ vattunti attho. Taṃ sutvā paribbājakā puthujjano nāma yasmā nibbicikiccho na hoti, tasmā kadāci evaṃ vadeyyāti maññamānā – ‘‘kallaṃ tassetaṃ vacanāyā’’ti āhaṃsu. Atha ca panāhaṃ na vadāmīti ahaṃ etamevaṃ jānāmi, no ca evaṃ vadāmi, atha kho kasiṇaparikammaṃ katvā bhāventassa paññābalena uppannaṃ mahaggatacittametanti saññaṃ ṭhapesiṃ. Nakallaṃ tassetanti idaṃ te paribbājakā – ‘‘yasmā khīṇāsavo vigatasammoho tiṇṇavicikiccho, tasmā na yuttaṃ tassetaṃ vattu’’nti maññamānā vadanti. Sesamettha uttānatthamevāti.
Thus, in the Sumaṅgalavilāsinī, the commentary on the Dīgha Nikāya,
Như vậy, trong Sumaṅgalavilāsinī, Chú giải Trường Bộ Kinh,
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ
The account of the Discourse to Jāliya is concluded.
Jāliyasuttavaṇṇanā (Phần Chú giải Kinh Jāliya) đã hoàn tất.
Jāliyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.