Pali Canon Commentaries4. Commentary on the Soṇadaṇḍa Sutta
4. Chú giải Kinh Soṇadaṇḍa (Chủng Ðức)
4. Soṇadaṇḍasuttavaṇṇanā
300. Thus I have heard… in Aṅga is the Soṇadaṇḍa Sutta. Here is the explanation of the unprecedented words. In Aṅga: Aṅga is the name of the noble princes, thus called because of their delightful features. Their residence, though a single region, is conventionally called Aṅga due to a well-established term. In that region of Aṅga. Wandering: here also, both unhurried wandering and regular wandering are intended. At that time, as the Blessed One was surveying the ten-thousandfold world-system, the brahmin Soṇadaṇḍa appeared within the net of his knowledge. Then the Blessed One, seeing that this brahmin had appeared in the net of his knowledge, reflected: ‘Is there a supporting condition for him?’ Investigating, he saw: ‘When I go there, his disciples will not allow me to approach, having spoken the brahmin's praise with twelve similes. But he, breaking through their arguments, will praise me with twenty-nine similes, approach me, and ask a question. At the conclusion of answering his question, he will go for refuge.’ Seeing this, accompanied by a retinue of five hundred monks, he set out for that region. Therefore, it is said: “Wandering in Aṅga… he arrived at Campā.”
300. *Tôi nghe như vầy… (như trong kinh)* … tại nước Aṅga (Ương Già) là kinh Soṇadaṇḍa. Ở đây là phần giải thích các từ chưa được giải thích trước đó. Tại nước Aṅga (Ương Già): Aṅga (Ương Già) là tên gọi của những người dân trong xứ, những vương tử được gọi như vậy vì sự hoàn hảo của xứ Aṅga (Ương Già), sự cư trú của họ cũng là một xứ, theo tập quán được gọi là Aṅga (Ương Già), tại xứ Aṅga (Ương Già) ấy. Du hành: ở đây bao gồm cả du hành không vội vã và du hành thường xuyên. Khi ấy, Bà La Môn Soṇadaṇḍa (Chủng Đức) xuất hiện trong lưới trí tuệ của Đức Thế Tôn khi Ngài quan sát mười ngàn thế giới. Rồi Đức Thế Tôn thấy Bà La Môn này xuất hiện trong lưới trí tuệ của Ngài. Ngài suy xét: ‘Liệu có nhân duyên gì cho người này không?’ Khi suy xét, Ngài thấy: ‘Khi ta đến đó, những người đệ tử của người này sẽ không cho phép ta gặp mặt bằng cách ca ngợi Bà La Môn với mười hai lý do. Nhưng người ấy sẽ phá vỡ luận điểm của họ, ca ngợi ta với hai mươi chín lý do, đến gặp ta và hỏi một câu hỏi. Sau khi trả lời xong câu hỏi, người ấy sẽ quy y’. Thấy vậy, với chúng Tỳ kheo năm trăm vị, Ngài đi đến xứ ấy. Do đó, nói rằng – du hành tại xứ Aṅga (Ương Già)… (như trong kinh)… đến Campā (Chiêm Bà).
300. Evaṃ me sutaṃ…pe… aṅgesūti soṇadaṇḍasuttaṃ. Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā. Aṅgesūti aṅgā nāma aṅgapāsādikatāya evaṃ laddhavohārā jānapadino rājakumārā, tesaṃ nivāso ekopi janapado rūḷhisaddena aṅgāti vuccati, tasmiṃ aṅgesu janapade. Cārikanti idhāpi aturitacārikā ceva nibaddhacārikā ca adhippetā. Tadā kira bhagavato dasasahassilokadhātuṃ olokentassa soṇadaṇḍo brāhmaṇo ñāṇajālassa anto paññāyittha. Atha bhagavā ayaṃ brāhmaṇo mayhaṃ ñāṇajāle paññāyati. ‘Atthi nu khvassupanissayo’ti vīmaṃsanto addasa. ‘Mayi tattha gate etassa antevāsino dvādasahākārehi brāhmaṇassa vaṇṇaṃ bhāsitvā mama santike āgantuṃ na dassanti. So pana tesaṃ vādaṃ bhinditvā ekūnatiṃsa ākārehi mama vaṇṇaṃ bhāsitvā maṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchissati. So pañhavissajjanapariyosāne saraṇaṃ gamissatī’ti, disvā pañcasatabhikkhuparivāro taṃ janapadaṃ paṭipanno. Tena vuttaṃ – aṅgesu cārikaṃ caramāno…pe… yena campā tadavasarīti.
By the shore of Lake Gaggarā: not far from that city of Campā, there is a lake conventionally called Gaggarā, because it was dug by the chief queen named Gaggarā. On its shore, there is a great campaka grove adorned all around with flowers of five colors, such as blue and others. There, the Blessed One dwells in the campaka grove, fragrant with the scent of flowers. With reference to this, it is said: “By the shore of Lake Gaggarā.” By Bimbisāra, the Seniyan king of Magadha: here, that king is called Māgadha because he is the lord of the Magadhans. He is called Seniya because he is accompanied by a great army. Bimbī means gold. Therefore, he is called Bimbisāra because his complexion is like pure gold.
Bên bờ hồ Gaggarā (Găng-ga-ra): Không xa thành phố Campā (Chiêm Bà) ấy, có một hồ nước được gọi là Gaggarā (Găng-ga-ra) vì nó được hoàng hậu Gaggarā (Găng-ga-ra) cho đào. Bên bờ hồ ấy, có một khu rừng chiêm-bà rộng lớn, được trang hoàng bằng năm loại hoa màu xanh và các màu khác. Đức Thế Tôn trú trong khu rừng chiêm-bà thơm ngát hương hoa ấy. Vì vậy nói rằng, bên bờ hồ Gaggarā (Găng-ga-ra). Bởi vua Bimbisāra (Bình Sa) xứ Magadha (Ma-kiệt-đà): Ở đây, vị vua ấy là Māgadha (Ma-kiệt-đà) vì là chủ của xứ Magadha (Ma-kiệt-đà). Là Seniya (Xê-ni-a) vì có một đội quân hùng mạnh. Bimbī nghĩa là vàng. Vì vậy, được gọi là Bimbisāra (Bình Sa) vì có màu sắc giống như vàng ròng.
Gaggarāya pokkharaṇiyā tīreti tassa campānagarassa avidūre gaggarāya nāma rājaggamahesiyā khaṇitattā gaggarāti laddhavohārā pokkharaṇī atthi. Tassā tīre samantato nīlādipañcavaṇṇakusumapaṭimaṇḍitaṃ mahantaṃ campakavanaṃ. Tasmiṃ bhagavā kusumagandhasugandhe campakavane viharati. Taṃ sandhāya gaggarāya pokkharaṇiyā tīreti vuttaṃ. Māgadhena seniyena bimbisārenāti ettha so rājā magadhānaṃ issarattā māgadho. Mahatiyā senāya samannāgatattā seniyo. Bimbīti suvaṇṇaṃ. Tasmā sārasuvaṇṇasadisavaṇṇatāya bimbisāroti vuccati.
301-302. Having become many, many, they formed groups: they were assemblies. Because they had an assembly in each direction, they were called assembly-possessors. Having previously assembled inside the city, they went outside and became a group, thus they were called group-possessors. He addressed the treasurer. Khattā, refers to the chief minister capable of answering asked questions. To address him is said to be 'wait a moment, let them wait, do not let them go'.
301-302. Rất đông hợp lại: là các nhóm. Mỗi hướng đều có nhóm của họ, nên gọi là có nhóm. Trước kia, họ không có nhóm trong thành phố, sau khi ra khỏi thành, đạt đến trạng thái có nhóm, nên trở thành có nhóm. Ông gọi người truyền lệnh: Khattā (người truyền lệnh) là vị đại thần có khả năng trả lời các câu hỏi được hỏi, ông gọi vị ấy, ý nói là hãy đợi một lát, đừng đi.
301-302. Bahū bahū hutvā saṃhatāti saṅghā. Ekekissāya disāya saṅgho etesaṃ atthīti saṅghī. Pubbe nagarassa anto agaṇā bahi nikkhamitvā gaṇataṃ pattāti gaṇībhūtā. Khattaṃ āmantesīti. Khattā vuccati pucchitapañhe byākaraṇasamattho mahāmatto, taṃ āmantesi āgamentūti muhuttaṃ paṭimānentu, mā gacchantūti vuttaṃ hoti.
The Story of Soṇadaṇḍa’s Virtues
Câu chuyện về phẩm hạnh của Soṇadaṇḍa (Chủng Đức)
Soṇadaṇḍaguṇakathā
303. Of various kingdoms: born in various realms, in different realms such as Kāsi, Kosala, and others; or those were their residences, or they came from there; thus, they were from various realms. With some business: in that city, brahmins gather for two reasons: either to enjoy a sacrifice or to recite the mantras. And at that time, there was no sacrifice in that city. But these had gathered at Soṇadaṇḍa's place to recite the mantras. With reference to this, it is said: "With some business." Having heard of his departure, they thought: "This Soṇadaṇḍa is a prominent brahmin, and many other brahmins have gone for refuge to the ascetic Gotama, but he alone has not gone. If he goes there, surely, captivated by the captivating magic of the ascetic Gotama, he will go for refuge to him. Then, at the gate of his house too, there will be no gathering of brahmins." Thinking, "Let us create an obstacle to his departure," they agreed and went there. With reference to this, it is said: "Then those brahmins," and so on.
303. Từ nhiều quốc gia khác nhau: sinh ra ở nhiều quốc gia khác nhau, ở các quốc gia khác nhau như Kāsi (Ca-thi) và Kosala (Câu-tát-la), hoặc những nơi ấy là nơi cư trú của họ, hoặc họ đến từ đó, là từ nhiều quốc gia khác nhau, của những người từ nhiều quốc gia khác nhau ấy. Vì có việc cần làm: Ở thành phố ấy, các Bà La Môn tụ họp vì hai việc – hoặc để hưởng thụ lễ tế, hoặc để tụng niệm các bài chú. Và lúc ấy, không có lễ tế nào trong thành phố ấy. Những người này tụ họp tại chỗ của Soṇadaṇḍa (Chủng Đức) để tụng niệm các bài chú. Vì vậy, nói rằng – “Vì có việc cần làm”. Nghe tin ông ấy đi, họ suy nghĩ – “Soṇadaṇḍa (Chủng Đức) này là một Bà La Môn uyên bác và phần lớn các Bà La Môn khác đã quy y Sa Môn Gotama (Cù-đàm), chỉ có ông này là chưa. Nếu ông này đến đó, chắc chắn sẽ bị cuốn hút bởi pháp thuật quyến rũ của Sa Môn Gotama (Cù-đàm), và sẽ quy y ông ấy. Sau đó, sẽ không còn sự tụ họp của các Bà La Môn tại cổng nhà của ông ấy nữa”. Họ bàn bạc: “Nào, chúng ta hãy ngăn cản việc ông ấy đi”, rồi đi đến đó. Vì vậy, nói rằng – rồi các Bà La Môn ấy… (như trong kinh)
303.Nānāverajjakānanti nānāvidhesu rajjesu, aññesu aññesu kāsikosalādīsu rajjesu jātā, tāni vā tesaṃ nivāsā, tato vā āgatāti nānāverajjakā, tesaṃ nānāverajjakānaṃ. Kenacideva karaṇīyenāti tasmiṃ kira nagare dvīhi karaṇīyehi brāhmaṇā sannipatanti – yaññānubhavanatthaṃ vā mantasajjhāyanatthaṃ vā. Tadā ca tasmiṃ nagare yamaññā natthi. Soṇadaṇḍassa pana santike mantasajjhāyanatthaṃ ete sannipatitā. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘kenacideva karaṇīyenā’’ti. Te tassa gamanaṃ sutvā cintesuṃ – ‘‘ayaṃ soṇadaṇḍo uggatabrāhmaṇo yebhuyyena ca aññe brāhmaṇā samaṇaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gatā, ayameva na gato. Svāyaṃ sace tattha gamissati, addhā samaṇassa gotamassa āvaṭṭaniyā māyāya āvaṭṭito, taṃ saraṇaṃ gamissati. Tato etassāpi gehadvāre brāhmaṇānaṃ sannipāto na bhavissatī’’ti. ‘‘Handassa gamanantarāyaṃ karomā’’ti sammantayitvā tattha agamaṃsu. Taṃ sandhāya – atha kho te brāhmaṇātiādi vuttaṃ.
Here, by this reason: also by this reason. Having stated this reason, again they said, "There is no one capable of not being pleased when his own praise is being spoken. Come, let us prevent his departure by speaking his praise." Thinking thus, they uttered the reasons beginning with, "The honorable Soṇadaṇḍa is well-born on both sides," and so on.
Ở đây, vì lý do này: vì lý do này. Nói lý do này như vậy, rồi lại – “Không có ai không bất mãn khi phẩm hạnh của mình bị chê bai. Nào, chúng ta hãy ngăn cản việc ông ấy đi bằng cách ca ngợi phẩm hạnh”, suy nghĩ như vậy, họ đưa ra các lý do, bắt đầu bằng ‘Ngài Soṇadaṇḍa (Chủng Đức) có dòng dõi thanh tịnh từ cả hai phía’… (như trong kinh).
Tattha imināpaṅgenāti imināpi kāraṇena. Evaṃ etaṃ kāraṇaṃ vatvā puna – ‘‘attano vaṇṇe bhaññamāne atussanakasatto nāma natthi. Handassa vaṇṇaṃ bhaṇanena gamanaṃ nivāressāmā’’ti cintetvā bhavañhi soṇadaṇḍo ubhato sujātotiādīni kāraṇāni āhaṃsu.
On both sides: on two sides. On the mother's side and on the father's side: the honorable one's mother is a brahmin lady, his mother's mother is a brahmin lady, and her mother is also a brahmin lady; his father is a brahmin, his father's father is a brahmin, and his father is also a brahmin. Thus, the honorable one is well-born on both sides, on the mother's side and on the father's side. Of pure conception: the meaning is that your mother's womb is pure. Here, in 'with equally-maturing conception,' the element of heat born of kamma is called 'conception.'
Từ cả hai phía: từ hai phía. Từ phía mẹ và từ phía cha: mẹ của ngài là Bà La Môn, bà ngoại của ngài là Bà La Môn, mẹ của bà ấy cũng là Bà La Môn; cha của ngài là Bà La Môn, ông nội của ngài là Bà La Môn, cha của ông ấy cũng là Bà La Môn; như vậy, ngài có dòng dõi thanh tịnh từ cả hai phía, từ phía mẹ và từ phía cha. Dòng dõi sinh sản trong sạch: ý nói là tử cung của mẹ ngài trong sạch. Ở đây, trong câu ‘có sự tiêu hóa đồng đều’, yếu tố lửa do nghiệp sinh ra được gọi là ‘sự tiêu hóa’.
Ubhatoti dvīhi pakkhehi. Mātito ca pitito cāti bhoto mātā brāhmaṇī, mātumātā brāhmaṇī, tassāpi mātā brāhmaṇī; pitā brāhmaṇo, pitupitā brāhmaṇo, tassāpi pitā brāhmaṇoti, evaṃ bhavaṃ ubhato sujāto mātito ca pitito ca. Saṃsuddhagahaṇikoti saṃsuddhā te mātugahaṇī kucchīti attho. Samavepākiniyā gahaṇiyāti ettha pana kammajatejodhātu ‘‘gahaṇī’’ti vuccati.
Up to the seventh generation of ancestors: here, the father's father is the grandfather, the generation of the grandfather is the generation of ancestors. Generation is said to be the span of life. This is merely an expression. In essence, the grandfather himself is the generation of ancestors. Beyond that, all the ancestors are included in the term 'grandfather.' Thus, up to the seventh person, he is of pure conception. Or else, it is shown as unimpeachable and unassailable in terms of birth. Unimpeachable: dismissed, as in, "Remove this, what is the use of this?", thus dismissed, not dismissed. Unassailable: not assailed, not having previously received insult or blame. For what reason? In terms of birth. Thus, the meaning is by a statement such as, "He is of low birth."
Cho đến bảy đời tổ phụ: ở đây, cha của cha là tổ phụ, thời kỳ của tổ phụ là thời kỳ tổ phụ. Thời kỳ nghĩa là tuổi thọ. Và đây chỉ là cách nói. Về mặt ý nghĩa, tổ phụ chính là thời kỳ tổ phụ. Từ đó trở đi, tất cả tổ tiên đều được bao gồm trong cách gọi tổ phụ. Như vậy, cho đến người thứ bảy, dòng dõi sinh sản trong sạch. Hoặc, không bị chỉ trích, không bị chê bai bởi sự chê bai dòng dõi. Không bị chỉ trích: – ‘Hãy loại bỏ cái này, có ích gì cái này’, như vậy, không bị chỉ trích, không bị gạt bỏ. Không bị chê bai: không bị chê bai, không từng bị chửi rủa hay sỉ nhục. Vì lý do gì? Bởi sự chê bai dòng dõi. Ý nói là, với lời nói như ‘người này thuộc dòng dõi thấp hèn’.
Yāva sattamā pitāmahayugāti ettha pitupitā pitāmaho, pitāmahassa yugaṃ pitāmahayugaṃ. Yuganti āyuppamāṇaṃ vuccati. Abhilāpamattameva cetaṃ. Atthato pana pitāmahoyeva pitāmahayugaṃ. Tato uddhaṃ sabbepi pubbapurisā pitāmahaggahaṇeneva gahitā. Evaṃ yāva sattamo puriso , tāva saṃsuddhagahaṇiko. Atha vā akkhitto anupakuṭṭho jātivādenāti dassenti. Akkhittoti – ‘‘apanetha etaṃ, kiṃ iminā’’ti evaṃ akkhitto anavakkhitto. Anupakuṭṭhoti na upakuṭṭho, na akkosaṃ vā nindaṃ vā laddhapubbo. Kena kāraṇenāti? Jātivādena. Itipi – ‘‘hīnajātiko eso’’ti evarūpena vacanenāti attho.
Wealthy: a lord. Of great wealth: possessed of great wealth. Indeed, in the honorable one's house, there is much wealth, like dust and sand on the ground, but the ascetic Gotama is poor, making a living by filling his belly with almsfood, they show. Of great enjoyment: great enjoyment by way of the five sense pleasures. Thus, whatever virtue they mention, thinking to show the opposite demerit of the Blessed One, they speak accordingly.
Giàu có: là người có quyền lực. Đại phú: có rất nhiều của cải. Ý họ nói rằng, trong nhà ngài có rất nhiều của cải, giống như cát bụi trên mặt đất, còn Sa Môn Gotama (Cù-đàm) nghèo khó, sống bằng cách khất thực để lấp đầy bụng. Đại tài sản: có sự hưởng thụ lớn nhờ năm dục. Như vậy, họ nói bất cứ phẩm hạnh nào, thì đều có ý nói phẩm hạnh đối nghịch, chỉ ra khuyết điểm của Đức Thế Tôn.
Aḍḍhoti issaro. Mahaddhanoti mahatā dhanena samannāgato. Bhavato hi gehe pathaviyaṃ paṃsuvālikā viya bahudhanaṃ, samaṇo pana gotamo adhano bhikkhāya udaraṃ pūretvā yāpetīti dassenti. Mahābhogoti pañcakāmaguṇavasena mahāupabhogo. Evaṃ yaṃ yaṃ guṇaṃ vadanti, tassa tassa paṭipakkhavasena bhagavato aguṇaṃyeva dassemāti maññamānā vadanti.
Handsome: more handsome than other humans, of superior beauty. Pleasing to the sight: worthy of being seen because he does not cause satiation even for those who see him every day. Agreeable: causing mental delight merely by being seen. Here, loveliness is said to be beauty, the loveliness of complexion is complexion-loveliness. The meaning is that he is endowed with that perfection of complexion. The ancients, however, say: "Loveliness refers to the body, complexion is simply complexion." According to their opinion, complexion and loveliness are complexion-loveliness. The state of that is complexion-loveliness. Thus, with supreme complexion-loveliness: the meaning is with excellent, pure complexion and perfection of bodily form. Of Brahma-like complexion: of superior complexion. The meaning is that he is endowed with a golden complexion, superior even among those of pure complexion. With Brahma-like presence: endowed with a body similar to the body of the Great Brahma. There is no small space for seeing in the body: they indicate, "In the honorable one's body, there is no small space for seeing, it is large; all your limbs and minor limbs are indeed pleasing to the sight, and they are also large."
Đẹp trai: đẹp hơn những người khác. Đáng nhìn: đáng được nhìn ngắm, không thấy chán dù nhìn cả ngày. Đáng hoan hỷ: làm cho tâm hoan hỷ ngay khi nhìn thấy. Pokkharatā (tính chất đáng mến) nghĩa là sự xinh đẹp, vẻ đẹp của sắc là vaṇṇapokkharatā (sắc đẹp), ý nói là có được vẻ đẹp ấy. Các vị cổ xưa nói – “Pokkhara (đáng mến) nghĩa là thân thể, sắc nghĩa là sắc”. Theo ý kiến của họ, sắc và đáng mến là vaṇṇapokkharāni (sắc đẹp). Trạng thái của chúng là vaṇṇapokkharatā (sắc đẹp). Như vậy, có sắc đẹp tối thượng: ý nói là có được vẻ đẹp và sự hoàn hảo của hình dáng thân thể trong sạch, tối thượng. Có sắc như Phạm thiên: có sắc thù thắng. Ý nói là có được sắc vàng, thù thắng trong các sắc trong sạch. Có vóc dáng như Phạm thiên: có được thân thể giống như thân thể của Đại Phạm Thiên. Ít có chỗ nào trên thân thể không đáng nhìn: ý nói là, ‘trên thân thể ngài, không có chỗ nào không đáng nhìn, tất cả các bộ phận lớn nhỏ của ngài đều đáng nhìn, và chúng cũng rất lớn’.
Abhirūpoti aññehi manussehi abhirūpo adhikarūpo. Dassanīyoti divasampi passantānaṃ atittikaraṇato dassanayoggo. Dassaneneva cittapasādajananato pāsādiko. Pokkharatā vuccati sundarabhāvo, vaṇṇassa pokkharatā vaṇṇapokkharatā, tāya vaṇṇasampattiyā yuttoti attho. Porāṇā panāhu – ‘‘pokkharanti sarīraṃ vadanti, vaṇṇaṃ vaṇṇamevā’’ti. Tesaṃ matena vaṇṇañca pokkharañca vaṇṇapokkharāni. Tesaṃ bhāvo vaṇṇapokkharatā. Iti paramāya vaṇṇapokkharatāyāti uttamena parisuddhena vaṇṇena ceva sarīrasaṇṭhānasampattiyā cāti attho. Brahmavaṇṇīti seṭṭhavaṇṇī. Parisuddhavaṇṇesupi seṭṭhena suvaṇṇavaṇṇena samannāgatoti attho. Brahmavacchasīti mahābrahmuno sarīrasadiseneva sarīrena samannāgato. Akhuddāvakāso dassanāyāti ‘‘bhoto sarīre dassanassa okāso na khuddako mahā, sabbāneva te aṅgapaccaṅgāni dassanīyāneva, tāni cāpi mahantānevā’’ti dīpenti.
Virtuous: he possesses virtue. Of matured virtue: he possesses developed virtue. Endowed with matured virtue: endowed with matured, developed virtue. This is a synonym for the word 'of matured virtue.' All this they say with reference only to the five precepts.
Giới hạnh: có giới, nên là người có giới. Có giới tăng trưởng: có giới tăng trưởng. Có được giới tăng trưởng: có được giới tăng trưởng. Đây là một từ đồng nghĩa của từ ‘có giới tăng trưởng’. Họ nói tất cả điều này chỉ liên quan đến năm giới.
Sīlamassa atthīti sīlavā. Vuddhaṃ vaddhitaṃ sīlamassāti vuddhasīlī. Vuddhasīlenāti vuddhena vaddhitena sīlena. Samannāgatoti yutto. Idaṃ vuddhasīlīpadasseva vevacanaṃ. Sabbametaṃ pañcasīlamattameva sandhāya vadanti.
Of beautiful speech and so on: he has beautiful, lovely, complete speech in words and syllables, thus he is of beautiful speech. He has beautiful, sweet utterance, thus he is of beautiful utterance. Utterance is the sound of expression. Because of completeness in qualities, it is of the city. Or, because it arises in the city, it is of the city. Similar to the delicacy of a city woman of the city, thus, of the city. Distinct: not obstructed, without defects such as indistinctness or slowness. Not gurgling: without the gurgling of saliva. Indeed, for anyone speaking, saliva gurgles, or spittle flows, or specks of phlegm come out; his speech is called gurgling of saliva. The meaning is that it is the opposite of that. Capable of making the meaning known: capable of making the spoken meaning clear from beginning, middle, and end.
Có lời nói tốt đẹp… (như trong kinh): trong các câu này, có lời nói tốt đẹp, hoàn hảo về từ và âm, nên là người có lời nói tốt đẹp. Có cách nói tốt đẹp, dịu dàng, nên là người có cách nói tốt đẹp. Cách nói: là âm thanh phát ra. Vì sự hoàn hảo về phẩm hạnh nên là porī (tinh tế). Vì ở trong thành nên là porī (tinh tế). Porī (tinh tế) giống như sự dịu dàng của người phụ nữ thành thị, với porī (tinh tế) ấy. Rõ ràng: không bị vướng mắc, không có các lỗi như nói vội, nói chậm. Không lắp bắp: không có sự lắp bắp. Vì người nào nói lắp bắp, nước bọt chảy ra, hoặc có đờm, lời nói của người ấy gọi là lắp bắp, ý nói là ngược lại với điều đó. Làm cho ý nghĩa được hiểu rõ: có khả năng làm cho ý nghĩa của lời nói được rõ ràng từ đầu, giữa và cuối.
Kalyāṇavācotiādīsu kalyāṇā sundarā parimaṇḍalapadabyañjanā vācā assāti kalyāṇavāco. Kalyāṇaṃ madhuraṃ vākkaraṇaṃ assāti kalyāṇavākkaraṇo. Vākkaraṇanti udāharaṇaghoso. Guṇaparipuṇṇabhāvena pure bhavāti porī. Pure vā bhavattā porī. Poriyā nāgarikitthiyā sukhumālattanena sadisāti porī, tāya poriyā. Vissaṭṭhāyāti apalibuddhāya sandiṭṭhavilambitādidosarahitāya. Anelagalāyāti elagaḷenavirahitāya. Yassa kassaci hi kathentassa elā gaḷanti, lālā vā paggharanti, kheḷaphusitāni vā nikkhamanti, tassa vācā elagaḷaṃ nāma hoti, tabbiparitāyāti attho. Atthassa viññāpaniyāti ādimajjhapariyosānaṃ pākaṭaṃ katvā bhāsitatthassa viññāpanasamatthāya.
Aged: aged due to old age. Mature: having reached the limit of growth of limbs and minor limbs. Elderly: possessed of the quality of being an elder by birth. It is said to be 'one who has passed a long time.' One who has traversed the path: the meaning is that he has passed two or three royal cycles. One who has reached the end of life: having reached the final stage of life. The final stage of life is the last third of a hundred years.
Già: già vì sự suy yếu của tuổi già. Trưởng thành: đạt đến giới hạn của sự trưởng thành của các bộ phận lớn nhỏ. Lớn tuổi: có được sự lớn tuổi do tuổi tác. Đã sống lâu: ý nói là đã trải qua hai, ba vòng đời vua. Đã đi đến cuối đường: đã qua, ý nói là đã trải qua hai, ba triều đại vua. Đã đến tuổi già: đã đến tuổi già, tuổi già nghĩa là phần cuối cùng, phần thứ ba của một trăm năm.
Jiṇṇoti jarājiṇṇatāya jiṇṇo. Vuddhoti aṅgapaccaṅgānaṃ vuddhibhāvamariyādappatto. Mahallakoti jātimahallakatāya samannāgato. Cirakālappasutoti vuttaṃ hoti. Addhagatoti addhānaṃ gato, dve tayo rājaparivaṭṭe atītoti adhippāyo. Vayoanuppattoti pacchimavayaṃ sampatto, pacchimavayo nāma vassasatassa pacchimo tatiyabhāgo.
Moreover, "old" means of ancient, long-standing lineage. "Advanced in years" means endowed with the increase of virtuous qualities such as morality and good conduct. "Aged" means possessed of great wealth. "Gone forth" means one who has entered the path, one who conducts himself without transgressing the Brahmin's duties, practices, and standards. "Reached the final stage of life" means having reached the last stage of life, also being advanced in years from birth.
Và hơn nữa, *jiṇṇa* có nghĩa là cổ xưa, dòng dõi gia tộc đã được duy trì từ lâu. *Vuddha* có nghĩa là đầy đủ các đức hạnh như giới hạnh và phẩm hạnh tốt. *Mahallaka* có nghĩa là đầy đủ sự giàu có và uy thế lớn. *Addhagata* có nghĩa là người đã bước vào con đường, thực hành giới hạnh và bổn phận theo truyền thống của Bà-la-môn, không vi phạm. *Vayo-anuppatta* có nghĩa là đã đến tuổi già, cũng là giai đoạn cuối của cuộc đời.
Api ca jiṇṇoti porāṇo, cirakālappavattakulanvayoti vuttaṃ hoti. Vuddhoti sīlācārādiguṇavuddhiyā yutto. Mahallakoti vibhavamahantāya samannāgato. Addhagatoti maggappaṭipanno brāhmaṇānaṃ vatacariyādimariyādaṃ avītikkamma caraṇasīlo. Vayoanuppattoti jātivuddhabhāvampi antimavayaṃ anuppatto.
The Discourse on the Qualities of the Buddha
Lời Khen Ngợi Đức Phật
Buddhaguṇakathā
304.Having been spoken to thus, when the Brahmins had thus spoken. Soṇadaṇḍa thought: "These Brahmins are speaking in praise of me in terms of birth and so on, but it is not fitting for me to delight in praise of myself. Now, I shall break their argument and, having made known the greatness of the ascetic Gotama, I shall make them go there," and so he said, "Then, sirs, listen to me as well." Therein, those who are "well-born on both sides," and so on, are qualities similar to his own qualities; thinking, "What am I and what are the qualities such as the perfection of birth of the ascetic Gotama?" he considers his own qualities to be inferior, but declares the others solely for the purpose of indicating the greatness of the Blessed One.
304. *Evaṃ vutte* có nghĩa là khi các Bà-la-môn nói như vậy. Soṇadaṇḍa – “Những Bà-la-môn này ca ngợi ta về dòng dõi và những thứ khác, nhưng ta không nên thỏa mãn với sự ca ngợi bản thân. Này, ta hãy phá tan lời của họ, cho thấy sự vĩ đại của Sa-môn Gotama, và khiến họ đi đến đó” – suy nghĩ như vậy, bèn nói “Vậy, xin các ngài hãy lắng nghe tôi,” vân vân. Ở đó, những phẩm chất tương tự như *yepi ubhato sujātoti* (từ cả hai phía cha và mẹ đều thuộc dòng dõi thanh tịnh); [ông nghĩ,] “Ta là gì và phẩm chất dòng dõi cao quý của Sa-môn Gotama là gì?” cho rằng [những phẩm chất của Đức Phật] vượt trội hơn phẩm chất của chính mình, nhưng những phẩm chất khác được tuyên bố hoàn toàn chỉ để làm nổi bật sự vĩ đại của Đức Thế Tôn.
304.Evaṃ vutteti evaṃ tehi brāhmaṇehi vutte. Soṇadaṇḍo – ‘‘ime brāhmaṇā jātiādīhi mama vaṇṇaṃ vadanti, na kho pana metaṃ yuttaṃ attano vaṇṇe rajjituṃ. Handāhaṃ etesaṃ vādaṃ bhinditvā samaṇassa gotamassa mahantabhāvaṃ ñāpetvā etesaṃ tattha gamanaṃ karomī’’ti cintetvā tena hi – bho mamapi suṇāthātiādimāha. Tattha yepi ubhato sujātoti ādayo attano guṇehi sadisā guṇā tepi ; ‘‘ko cāhaṃ ke ca samaṇassa gotamassa jātisampattiādayo guṇā’’ti attano guṇehi uttaritareyeva maññamāno, itare pana ekanteneva bhagavato mahantabhāvadīpanatthaṃ pakāseti.
We ourselves are worthy: having established it thus, he shows this here – "If one should be approached on account of the greatness of qualities. Just as, in comparison to Mount Sineru, a mustard seed; in comparison to the great ocean, a cow's footprint; and in comparison to the water in the seven great lakes, a dewdrop is small and insignificant. In the same way, in comparison to the qualities of the ascetic Gotama, such as his perfect birth, our qualities are small and insignificant; therefore, we ourselves are worthy of approaching that Blessed Gotama for an audience."
*Mayameva arahāma* (chính chúng ta mới xứng đáng) khi sắp xếp như vậy, ở đây cho thấy điều này – “Nếu ai đó nên được viếng thăm vì sự vĩ đại của các phẩm chất. Giống như hạt cải so với núi Tu-di, dấu chân bò so với đại dương, một giọt sương so với lượng nước trong bảy hồ lớn, thật nhỏ bé và tầm thường. Tương tự như vậy, so với phẩm chất dòng dõi cao quý của Sa-môn Gotama, thì phẩm chất của chúng ta thật nhỏ bé và tầm thường; vì vậy, chính chúng ta mới xứng đáng đi đến yết kiến tôn giả Gotama ấy.”
Mayameva arahāmāti evaṃ niyāmentovettha idaṃ dīpeti – ‘‘yadi guṇamahantatāya upasaṅkamitabbo nāma hoti. Yathā hi sineruṃ upanidhāya sāsapo, mahāsamuddaṃ upanidhāya gopadakaṃ, sattasu mahāsaresu udakaṃ upanidhāya ussāvabindu paritto lāmako. Evameva samaṇassa gotamassa jātisampattiādayopi guṇe upanidhāya amhākaṃ guṇā parittā lāmakā; tasmā mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
Having abandoned a great circle of relatives means that he renounced eighty thousand families on his mother's side and eighty thousand families on his father's side, thus abandoning one hundred and sixty thousand families.
*Mahantaṃñātisaṃghaṃ ohāya* (từ bỏ đại gia tộc) nghĩa là xuất gia, từ bỏ tám mươi ngàn gia đình bên ngoại, và tám mươi ngàn gia đình bên nội, tổng cộng là một trăm sáu mươi ngàn gia đình.
Mahantaṃñātisaṃghaṃ ohāyāti mātipakkhe asītikulasahassāni , pitipakkhe asītikulasahassānīti evaṃ saṭṭhikulasatasahassaṃ ohāya pabbajito.
"Both what is stored below ground and what is stored above": Here, "what is stored below ground" means wealth that has been placed in the royal courtyard, in the gardens, and in the lotus ponds filled with the seven treasures. "What is stored above" means wealth that has been placed to fill the palaces and avenues, and so forth. This has come down through the family lineage. But for the Thus Gone One, on the very day of his birth, four treasure troves arose: Saṅkha, Ela, Uppala, and Puṇḍarīka. Of these, Saṅkha was a league in size, Ela was half a league, Uppala was three leagues, and Puṇḍarīka was a league. Whatever was taken from them, they became full again, thus it should be understood that the Blessed One renounced abundant gold and silver when he went forth.
*Bhūmigatañca vehāsaṭṭhañca* (tài sản dưới đất và trên trời) ở đây, *bhūmigata* (dưới đất) là kho báu được cất giữ dưới đất, đổ đầy bảy báu vật vào các hồ sen có lát đá quý ở sân vua và trong vườn thượng uyển. *Vehāsaṭṭha* (trên trời) là kho báu được cất giữ trên các lâu đài và các công trình kiến trúc, làm cho chúng đầy đủ. Đây là theo trình tự gia tộc. Nhưng đối với Như Lai, bốn kho báu là Saṅkha, Ela, Uppala, và Puṇḍarīka đã xuất hiện ngay trong ngày Ngài đản sinh. Trong số đó, Saṅkha rộng một *gāvuta* (khoảng 3 dặm), Ela rộng nửa *yojana* (khoảng 6 dặm), Uppala rộng ba *gāvuta*, và Puṇḍarīka rộng một *yojana*. Dù có lấy bao nhiêu từ chúng, chúng vẫn đầy ắp, như vậy, Đức Thế Tôn đã xuất gia, từ bỏ rất nhiều vàng bạc, cần phải hiểu như vậy.
Bhūmigatañca vehāsaṭṭhañcāti ettha rājaṅgaṇe ceva uyyāne ca sudhāmaṭṭhapokkharaṇiyo sattaratanānaṃ pūretvā bhūmiyaṃ ṭhapitaṃ dhanaṃ bhūmigataṃ nāma. Pāsādaniyūhādayo paripūretvā ṭhapitaṃ vehāsaṭṭhaṃ nāma. Etaṃ tāva kulapariyāyena āgataṃ. Tathāgatassa pana jātadivaseyeva saṅkho, elo, uppalo, puṇḍarīkoti cattāro nidhayo uggatā. Tesu saṅkho gāvutiko, elo aḍḍhayojaniko, uppalo tigāvutiko, puṇḍarīko yojaniko. Tesupi gahitaṃ gahitaṃ pūratiyeva, iti bhagavā pahūtaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ ohāya pabbajitoti veditabbo.
"While still young": while still a youth. "With beautiful black hair" means having very black hair, having hair the color of collyrium. "In the prime of life": in the first of the three stages of life. "Against their will": unwilling. "Tearful faces" is an instrumental case used to indicate a lack of respect. Those whose faces are full of tears, meaning those whose faces are stained with tears. "Weeping": crying and lamenting. "Unobstructed vision": Here, it should be understood that the opportunity to see the Blessed One is indeed immeasurable.
*Daharova samāno* (khi còn trẻ) có nghĩa là khi còn thanh xuân. *Susukāḷakeso* (tóc đen nhánh) có nghĩa là tóc rất đen, giống như màu của mực Tàu. *Bhadrena* (với sự tốt lành) nghĩa là với tuổi trẻ tốt lành. *Paṭhamena vayasā* (với tuổi trẻ đầu tiên) nghĩa là với tuổi trẻ đầu tiên trong ba giai đoạn của cuộc đời. *Akāmakānaṃ* (không mong muốn) là cách nói sở hữu cách (sāmivacana) theo nghĩa không tôn kính. *Assūni mukhe etesan'ti assumukhā, tesaṃ assumukhānaṃ* (nước mắt trên mặt họ), có nghĩa là những khuôn mặt ướt đẫm nước mắt của họ. *Rudantānaṃ* (khóc lóc) nghĩa là khóc than, than khóc. *Akhuddāvakāso* (không có cơ hội nhỏ bé) ở đây cần phải hiểu là cơ hội được nhìn thấy Đức Thế Tôn là vô lượng.
Daharova samānoti taruṇova samāno. Susukāḷakesoti suṭṭhu kāḷakeso, añjanavaṇṇasadisakeso hutvā vāti attho. Bhadrenāti bhaddakena. Paṭhamena vayasāti tiṇṇaṃ vayānaṃ paṭhamavayena. Akāmakānanti anicchamānānaṃ. Anādaratthe sāmivacanaṃ. Assūni mukhe etesanti assumukhā, tesaṃ assumukhānaṃ, assūhi kilinnamukhānanti attho. Rudantānanti kanditvā rodamānānaṃ. Akhuddāvakāsoti ettha bhagavato aparimāṇoyeva dassanāya okāsoti veditabbo.
Here is a story – In Rājagaha, a certain Brahmin, having heard that it was impossible to measure the size of the ascetic Gotama, took a sixty-hand bamboo pole at the time the Blessed One entered for alms. He stood outside the city gate and, when the Blessed One arrived, he stood near him, holding the bamboo pole. The bamboo pole reached only to the Blessed One's knees. On another day, he joined two bamboo poles together and stood near him. The Blessed One, appearing only up to the waist above the two bamboo poles, said, "Brahmin, what are you doing?" "I am measuring your size." "Brahmin, even if you were to come joining together bamboo poles that filled the entire cosmic sphere, you would not be able to measure my size. For I have not fulfilled the perfections for four incalculable eons and a hundred thousand eons in such a way that another could measure my size, the Thus Gone One is incomparable, Brahmin, immeasurable." Having said this, he spoke a verse in the Dhammapada:
"To those such ones who are to be revered, the extinguished ones, free from all fear;
One cannot calculate their merit, even so much, by any means." (Dhp. 36);
At the conclusion of the verse, eighty-four thousand beings drank the nectar of immortality.
Ở đây, câu chuyện này là – Nghe nói ở Rājagaha (Vương Xá), có một Bà-la-môn không thể đo được kích thước của Sa-môn Gotama, nên vào thời điểm Đức Thế Tôn đi khất thực, ông ta cầm một cây tre dài sáu mươi *hattha* (đơn vị đo) và đứng bên ngoài cổng thành. Khi Đức Thế Tôn đến, ông ta cầm cây tre và đứng gần đó. Cây tre chỉ cao đến đầu gối của Đức Thế Tôn. Ngày hôm sau, ông ta nối hai cây tre và đứng gần đó. Đức Thế Tôn, cao hơn hai cây tre, chỉ thấy đến thắt lưng, bèn hỏi: “Này Bà-la-môn, ông đang làm gì?” [Ông ta đáp,] “Tôi đang đo kích thước của Ngài.” “Này Bà-la-môn, cho dù ông có lấp đầy toàn bộ vũ trụ bằng những cây tre được nối lại và đến đây, ông cũng sẽ không thể đo được kích thước của Ta. Vì Ta đã không viên mãn các Ba-la-mật trong bốn A-tăng-kỳ và một trăm ngàn kiếp để người khác có thể đo được kích thước của Ta. Này Bà-la-môn, Như Lai là vô song, không thể đo lường được,” nói xong, Ngài đọc bài kệ trong Pháp Cú:
“Với những người như vậy,
Đáng kính, đã Niết-bàn,
Không sợ hãi từ đâu,
Không thể tính công đức,
Dù chỉ một chút nào.” (Pháp Cú. 36);
Khi bài kệ kết thúc, tám mươi bốn ngàn chúng sinh đã uống được nước cam lồ.
Tatridaṃ vatthu – rājagahe kira aññataro brāhmaṇo samaṇassa gotamassa pamāṇaṃ gahetuṃ na sakkotīti sutvā bhagavato piṇḍāya pavisanakāle saṭṭhihatthaṃ veḷuṃ gahetvā nagaradvārassa bahi ṭhatvā sampatte bhagavati veḷuṃ gahetvā samīpe aṭṭhāsi. Veḷu bhagavato jāṇukamattaṃ pāpuṇi. Puna divase dve veḷū ghaṭetvā samīpe aṭṭhāsi. Bhagavāpi dvinnaṃ veḷūnaṃ upari kaṭimattameva paññāyamāno – ‘‘brāhmaṇa, kiṃ karosī’’ti āha. Tumhākaṃ pamāṇaṃ gaṇhāmīti. ‘‘Brāhmaṇa, sacepi tvaṃ sakalacakkavāḷagabbhaṃ pūretvā ṭhite veḷū ghaṭetvā āgamissasi, neva me pamāṇaṃ gahetuṃ sakkhissasi. Na hi mayā cattāri asaṅkhyeyāni kappasatasahassañca tathā pāramiyo pūritā, yathā me paro pamāṇaṃ gaṇheyya, atulo, brāhmaṇa, tathāgato appameyyo’’ti vatvā dhammapade gāthamāha –
‘‘Te tādise pūjayato, nibbute akutobhaye;
Na sakkā puññaṃ saṅkhātuṃ, imettamapi kenacī’’ti. (dha. pa. 36);
Gāthāpariyosāne caturāsītipāṇasahassāni amataṃ piviṃsu.
Another story – Rāhu, the lord of the Asuras, is four thousand eight hundred leagues tall. The distance between his arms is one thousand two hundred leagues. His breadth is six hundred leagues. The width of his palms and soles is three hundred leagues. His finger joints are fifty leagues. The distance between his eyebrows is fifty leagues. His mouth is two hundred leagues, three hundred leagues deep, and three hundred leagues in circumference. His neck is three hundred leagues. His forehead is three hundred leagues. His head is nine hundred leagues. He thought, "I am so tall, I will not be able to look at the Teacher bending down," and did not go. One day, he heard praise of the Blessed One and thought, "Somehow or other, I will look," and came.
Một câu chuyện khác – Nghe nói, vua A-tu-la Rāhu cao bốn ngàn tám trăm *yojana*. Khoảng cách giữa hai cánh tay là một ngàn hai trăm *yojana*. Bề dày là sáu trăm *yojana*. Bề rộng của lòng bàn tay và lòng bàn chân là ba trăm *yojana*. Các đốt ngón tay dài năm mươi *yojana*. Khoảng cách giữa hai lông mày là năm mươi *yojana*. Miệng rộng hai trăm *yojana*, sâu ba trăm *yojana* và chu vi ba trăm *yojana*. Cổ cao ba trăm *yojana*. Trán cao ba trăm *yojana*. Đầu cao chín trăm *yojana*. “Ta cao lớn, sẽ không thể cúi đầu nhìn Đức Thế Tôn,” nghĩ như vậy, nên không đến. Một ngày nọ, nghe ca ngợi Đức Thế Tôn, [ông nghĩ,] “Dù thế nào, ta cũng sẽ nhìn,” rồi đến.
Aparampi vatthu – rāhu kira asurindo cattāri yojanasahassāni aṭṭha ca yojanasatāni ucco. Bāhantaramassa dvādasayojanasatāni. Bahalantarena cha yojanasatāni. Hatthatalapādatalānaṃ puthulato tīṇi yojanasatāni. Aṅgulipabbāni paṇṇāsayojanāni. Bhamukantaraṃ paṇṇāsayojanaṃ. Mukhaṃ dviyojanasataṃ tiyojanasatagambhīraṃ tiyojanasataparimaṇḍalaṃ. Gīvā tiyojanasataṃ. Nalāṭaṃ tiyojanasataṃ. Sīsaṃ navayojanasataṃ. ‘‘So ahaṃ uccosmi, satthāraṃ onamitvā oloketuṃ na sakkhissāmī’’ti cintetvā nāgacchi. So ekadivasaṃ bhagavato vaṇṇaṃ sutvā – ‘‘yathākathañca olokessāmī’’ti āgato.
Then, the Blessed One, knowing his inclination, thought, "In which of the four postures shall I show myself to him?" He considered, "A standing one, even though low, appears as if tall. I will show myself to him lying down." He said, "Ānanda, prepare a couch in the Perfumed Chamber enclosure," and there he assumed the lion's posture. Rāhu came and, seeing the Blessed One lying down, he raised his neck and looked up, like the full moon in the middle of the sky. When asked, "What is this, Lord of Asuras?" he replied, "I did not come, thinking I would not be able to look at the Blessed One bending down." "Rāhu, I did not fulfill the perfections with my face down. I gave gifts with my head raised." That day, Rāhu took refuge. Thus, the Blessed One is unobstructed to view.
Lúc ấy, Đức Thế Tôn biết được ý định của ông – “Trong bốn oai nghi, ta sẽ thị hiện bằng oai nghi nào?” suy nghĩ xong, “Người đứng, dù thấp, cũng có vẻ cao. Ta sẽ thị hiện bản thân cho ông ta khi nằm” – bèn nói: “Này Ānanda, hãy trải giường trong hương thất.” Ngài bèn nằm xuống theo tư thế sư tử. Rāhu đến, nhìn thấy Đức Thế Tôn đang nằm, ngẩng cổ lên nhìn như nhìn trăng tròn giữa bầu trời. Khi được hỏi, “Đây là gì, vua A-tu-la?” [ông đáp,] “Tôi không thể cúi đầu nhìn Đức Thế Tôn nên đã không đến.” “Này vua A-tu-la, Ta đã không viên mãn các Ba-la-mật bằng cách cúi đầu xuống. Ta đã bố thí bằng cách ngẩng đầu lên.” Ngày hôm đó, Rāhu đã quy y. Như vậy, Đức Thế Tôn không có cơ hội nhỏ bé để được nhìn thấy.
Atha bhagavā tassajjhāsayaṃ viditvā – ‘‘catūsu iriyāpathesu katarena dassessāmī’’ti cintetvā ‘‘ṭhitako nāma nīcopi ucco viya paññāyati. Nipannovassa attānaṃ dassessāmī’’ti ‘‘ānanda, gandhakuṭipariveṇe mañcakaṃ paññāpehī’’ti vatvā tattha sīhaseyyaṃ kappesi. Rāhu āgantvā nipannaṃ bhagavantaṃ gīvaṃ unnāmetvā nabhamajjhe puṇṇacandaṃ viya ullokesi. Kimidaṃ asurindāti ca vutte – ‘‘bhagavā onamitvā oloketuṃ na sakkhissāmī’’ti nāgacchinti. Na mayā, asurinda, adhomukhena pāramiyo pūritā. Uddhaggameva katvā dānaṃ dinnanti. Taṃ divasaṃ rāhu saraṇaṃ agamāsi. Evaṃ bhagavā akhuddāvakāso dassanāya.
Endowed with the fourfold purity of morality, "virtuous," that morality being noble, supreme, pure. Therefore he says: "of noble morality". This is wholesome in the sense of being blameless. Therefore he says: "of wholesome morality". "Of wholesome morality" is a synonym for this.
*Catupārisuddhisīlena sīlavā* (giới hạnh với bốn loại giới thanh tịnh), ở đây, giới ấy là thánh thiện, tối thượng, thanh tịnh. Vì vậy, nói rằng – *ariyasīlī* (thánh giới). Điều này là thiện, không có lỗi lầm. Vì vậy, nói rằng – *kusalasīlī* (thiện giới). *Kusalasīlenā* (với thiện giới) là cách nói đồng nghĩa của nó.
Catupārisuddhisīlena sīlavā, taṃ pana sīlaṃ ariyaṃ uttamaṃ parisuddhaṃ. Tenāha – ‘‘ariyasīlī’’ti. Tadetaṃ anavajjaṭṭhena kusalaṃ. Tenāha – ‘‘kusalasīlī’’ti. Kusalasīlenāti idamassa vevacanaṃ.
The teacher and preceptor of many: With each teaching of the Dhamma by the Blessed One, eighty-four thousand beings and countless gods and humans drink the nectar of the path and fruit, therefore he is the teacher of many. And he is the preceptor of the disciples and those to be trained.
*Bahūnaṃ ācariyapācariyo* (bậc thầy và thầy của nhiều người) vì với mỗi bài pháp của Đức Thế Tôn, tám mươi bốn ngàn chúng sinh, và vô số chư thiên và loài người khác, uống được nước cam lồ của Đạo và Quả, vì vậy Ngài là bậc thầy của nhiều người. Và là bậc thầy của các đệ tử và những người cần được dạy dỗ.
Bahūnaṃ ācariyapācariyoti bhagavato ekekāya dhammadesanāya caturāsītipāṇasahassāni aparimāṇāpi devamanussā maggaphalāmataṃ pivanti, tasmā bahūnaṃ ācariyo. Sāvakaveneyyānaṃ pana pācariyoti.
Whose lust for sensual pleasures is extinguished: Here, although all the defilements of the Blessed One are extinguished, the Brahmin does not know that. He speaks of the qualities within his own knowledge. Devoid of fickleness: "Adorning the bowl, adorning the robes, adorning the dwelling, this foul body...playing, jesting," (Vibhanga. 854) thus he is devoid of fickleness as mentioned.
*Khīṇakāmarāgo* (đã đoạn tận tham dục) ở đây, tham dục và tất cả các phiền não của Đức Thế Tôn đều đã đoạn tận. Nhưng Bà-la-môn không biết điều đó. Ông ta chỉ nói về những phẩm chất trong phạm vi hiểu biết của mình. *Vigatacāpallo* (thoát khỏi sự dao động) – “trang điểm bát, trang điểm y, trang điểm chỗ ở, hoặc trang điểm thân thể bất tịnh này… vân vân… đùa giỡn, bất tịnh” (Vibha. 854) thoát khỏi sự dao động được nói đến như vậy.
Khīṇakāmarāgoti ettha kāmaṃ bhagavato sabbepi kilesā khīṇā. Brāhmaṇo pana te na jānāti. Attano jānanaṭṭhāneyeva guṇaṃ katheti. Vigatacāpalloti – ‘‘pattamaṇḍanā cīvaramaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa…pe… kelanā paṭikelanā’’ti (vibha. 854) evaṃ vuttacāpallā virahito.
With unwholesome intentions abandoned: he dwells having placed the nine supramundane qualities in front. "For the Brahmin generation": For the Brahmin generation comprising Sāriputta, Moggallāna, Mahākassapa, and others, and for this generation, he is the one who goes before. This generation goes forth having placed the ascetic Gotama before them, that is the meaning. Moreover, with unwholesome intentions abandoned means that he does not intend unwholesome things, he does not place unwholesome things before him, he does not desire unwholesome things. For whom? For the Brahmin generation. It is said that he is not opposed, but desires the welfare and happiness even of the Brahmin generation, which is opposed to him.
*Apāpapurekkhāro* (không lấy ác làm đầu) nghĩa là đi trước với chín pháp siêu thế không ác. *Brahmaññāya pajāya* (với dòng dõi Bà-la-môn) nghĩa là với dòng dõi Bà-la-môn khác biệt như Sāriputta (Xá-lợi-phất), Moggallāna (Mục-kiền-liên), Mahākassapa (Ma-ha Ca-diếp), vân vân, và với dòng dõi này [hiện tại], Ngài là người đi trước. Dòng dõi này đi theo, tôn kính Sa-môn Gotama. Hơn nữa, *apāpapurekkhāro* nghĩa là không lấy ác làm đầu, không đi trước với ác, không mong muốn ác. Của ai? *Brahmaññāya pajāya*. Có nghĩa là, ngay cả với dòng dõi Bà-la-môn trái ngược với mình, Ngài cũng không chống đối, mà chỉ mong muốn điều tốt lành và an lạc cho họ.
Apāpapurekkhāroti apāpe nava lokuttaradhamme purato katvā vicarati. Brahmaññāya pajāyāti sāriputtamoggallānamahākassapādibhedāya brāhmaṇapajāya, etissāya ca pajāya purekkhāro. Ayañhi pajā samaṇaṃ gotamaṃ purakkhatvā caratīti attho. Api ca apāpapurekkhāroti na pāpaṃ purekkhāro na pāpaṃ purato katvā carati, na pāpaṃ icchatīti attho. Kassa? Brahmaññāya pajāya. Attanā saddhiṃ paṭiviruddhāyapi brāhmaṇapajāya aviruddho hitasukhatthiko yevāti vuttaṃ hoti.
From beyond the kingdom: from another kingdom. From beyond the territory: from another territory. Coming to ask questions: Brahmin scholars and others, as well as gods, Brahmas, Nāgas, and Gandhabbas, and others, come thinking, "We will prepare questions and ask." There, some, recognizing their inability either in the question or in the acceptance of the answer, sit silently without asking. Some ask. For some, the Blessed One generates enthusiasm for the question and answers. Thus, having reached the shore of their doubts, they break like the waves of the great ocean upon reaching the Blessed One.
*Tiroraṭṭhā* (từ vương quốc khác). *Tirojanapadā* (từ lãnh thổ khác). *Pañhaṃ pucchituṃ āgacchanti* (đến để hỏi câu hỏi) nghĩa là các vị thông thái dòng Sát-đế-lỵ, vân vân, và chư thiên, Phạm thiên, Long vương, Càn-thát-bà, vân vân – đến với ý định “sẽ đặt ra các câu hỏi và hỏi.” Ở đó, một số người nhận thấy sự thiếu khả năng trong việc trả lời câu hỏi hoặc chấp nhận câu trả lời, nên không hỏi gì cả, chỉ ngồi im lặng. Một số người hỏi. Đối với một số người, Đức Thế Tôn khơi dậy sự hứng thú với câu hỏi và trả lời. Như vậy, đối với tất cả bọn họ, những nghi ngờ của họ đến được bờ, giống như sóng của đại dương, đến với Đức Thế Tôn và tan vỡ.
Tiroraṭṭhāti pararaṭṭhato. Tirojanapadāti parajanapadato. Pañhaṃ pucchituṃ āgacchantīti khattiyapaṇḍitādayo ceva devabrahmanāgagandhabbādayo ca – ‘‘pañhe abhisaṅkharitvā pucchissāmā’’ti āgacchanti. Tattha keci pucchāya vā dosaṃ vissajjanasampaṭicchane vā asamatthataṃ sallakkhetvā apucchitvāva tuṇhī nisīdanti. Keci pucchanti. Kesañci bhagavā pucchāya ussāhaṃ janetvā vissajjeti. Evaṃ sabbesampi tesaṃ vimatiyo tīraṃ patvā mahāsamuddassa ūmiyo viya bhagavantaṃ patvā bhijjanti.
By saying “Welcome”, he means that he speaks in such a way to those who have come to see him, be they gods, humans, ascetics, or householders, saying, "Come, welcome." By “affable”, what is affability? It means being gentle in speech, endowed with the affability as described in the passage, "that speech which is faultless, pleasing to the ear." By “courteous” is meant skilled in polite conversation. To the four assemblies who come and go, he speaks first, making pleasant conversation, just like refreshing the whole road-weariness with the phrase, “Is everything well with you, monks? Is it bearable?” and so on. By “not frowning” is meant that he is not like some who, upon meeting an assembly, become stiff-faced and constricted in their expression. Instead, at the sight of an assembly, his face blossoms like a lotus blooming in the early sunlight and becomes as radiant as the full moon. By “open-faced” is meant that he is not like some who, like those with their faces covered, do not say anything to the assembly that has arrived, and whose words are very hard to come by. Instead, the recluse Gotama is easy to converse with. Those who come and go to him do not have any remorse, thinking, "Why did we come here?" Rather, having heard the Dhamma, they are delighted, and that is what he shows. By “speaking first,” he means that when speaking, he speaks first, and that too is timely, measured, and connected to the purpose, not meaningless chatter.
Người nói lời ái ngữ (Ehisvāgata-vādī) nghĩa là người nói với những vị xuất gia hay cư sĩ, chư Thiên hay nhân loại đến với mình rằng: "Hãy đến, (ehi) thiện lai (svāgata)". Hòa nhã (Sakhila) ở đây nghĩa là gì? Nghĩa là người có lời nói hòa nhã, dịu dàng như đã nói trong kinh rằng: "Lời nói nhu hòa, êm tai". Lời nói dịu dàng (Mudu-vacana) có nghĩa là vậy. Vui vẻ (Sammodaka) nghĩa là khéo léo tiếp đón, như làm tiêu tan mọi mệt mỏi trên đường đi của bốn chúng đệ tử đến viếng bằng những lời như: "Này các Tỳ kheo, có khỏe không? Có sống an lạc không?", trước hết nói những lời vui vẻ. Không nhăn mặt (Abbhākuṭika) nghĩa là, không giống như một số người khi gặp chúng hội thì mặt mày cau có, khó đăm đăm, mà trái lại, khi thấy chúng hội, mặt Ngài liền hoan hỉ như đóa hoa sen nở ra khi ánh mặt trời vừa ló dạng, dung mạo sáng như trăng rằm. Mặt mày cởi mở (Uttānamukha) nghĩa là, không giống như một số người khi gặp chúng hội thì cúi gầm mặt xuống, không nói năng gì, rất khó mở lời, mà trái lại, Thế Tôn Gotama rất dễ nói chuyện. Những ai đến chỗ Ngài không hề hối tiếc rằng: "Tại sao ta lại đến đây?", mà trái lại, sau khi nghe pháp đều hoan hỷ. Nói trước (Pubbabhāsī) nghĩa là khi nói, Ngài luôn mở lời trước, lời nói ấy luôn đúng thời, đúng lượng, luôn liên hệ đến nghĩa lý, không phải lời vô ích.
Ehisvāgatavādīti devamanussapabbajitagahaṭṭhesu taṃ taṃ attano santikaṃ āgataṃ – ‘‘ehi svāgata’’nti evaṃ vadatīti attho. Sakhiloti tattha katamaṃ sākhalyaṃ? ‘‘Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā’’tiādinā nayena vuttasākhalyena samannāgato, muduvacanoti attho. Sammodakoti paṭisanthārakusalo, āgatāgatānaṃ catunnaṃ parisānaṃ – ‘‘kacci, bhikkhave, khamanīyaṃ, kacci yāpanīya’’ntiādinā nayena sabbaṃ addhānadarathaṃ vūpasamento viya paṭhamataraṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kattāti attho. Abbhākuṭikoti yathā ekacce parisaṃ patvā thaddhamukhā saṅkuṭitamukhā honti, na ediso, parisadassanena panassa bālātapasamphassena viya padumaṃ mukhapadumaṃ vikasati puṇṇacandasassirikaṃ hoti. Uttānamukhoti yathā ekacce nikujjitamukhā viya sampattāya parisāya na kiñci kathenti, atidullabhakathā honti, na evarūpo. Samaṇo pana gotamo sulabhakatho. Na tassa santikaṃ āgatāgatānaṃ – ‘‘kasmā mayaṃ idhāgatā’’ti vippaṭisāro uppajjati dhammaṃ pana sutvā attamanāva hontīti dasseti. Pubbabhāsīti bhāsanto ca paṭhamataraṃ bhāsati, tañca kho kālayuttaṃ pamāṇayuttaṃ atthanissitameva bhāsati, na niratthakakathaṃ.
And in whatever village he dwells, the mighty deities keep guard. Due to that, people do not experience distress, for it is only flesh-eating ghouls and the like that harass people, and by the power of those deities, they stay far away. Moreover, due to the power of the Blessed One’s loving-kindness, even non-humans do not harm people.
Ở làng nọ (Natasmiṃ gāme vā), nghe nói, chư Thiên có uy lực lớn thường bảo hộ ở nơi Thế Tôn trú ngụ, nhờ vậy mà người dân không bị nguy hại, vì chính loài quỷ hút máu và các loài khác thường làm hại người, nhưng do uy lực của chư Thiên mà chúng phải tránh xa. Hơn nữa, nhờ vào sức mạnh từ bi của Thế Tôn mà các loài phi nhân không làm hại con người.
Natasmiṃ gāme vāti yattha kira bhagavā paṭivasati, tattha mahesakkhā devatā ārakkhaṃ gaṇhanti, taṃ nissāya manussānaṃ upaddavo na hoti, paṃsupisācakādayoyeva hi manusse viheṭhenti, te tāsaṃ ānubhāvena dūraṃ apakkamanti. Api ca bhagavato mettābalenapi na amanussā manusse viheṭhenti.
By “having a Sangha,” and so on, it means that he has an established Sangha to instruct, or one that he himself has established. And he has such a following is meant by “having a following.” Or this is an alternative word for the earlier phrase. By “teacher of a following,” it means that he is the teacher of a following by way of instructing in proper conduct and training. By “of many founders of sects,” it means of numerous founders of sects. Whether it is justified or not, for whatever reason, such as being merely naked ascetics, he gathers, completely approaches, and increases.
Có chúng (Saṅghī), v.v... nghĩa là có chúng hội (saṅgha) do tự mình tạo lập, cần được giáo huấn. Có đồ chúng (Gaṇī) nghĩa là có đồ chúng như vậy. Có chúng (Saṅghī) cũng là một cách nói khác của từ đứng trước (Có đồ chúng - Gaṇī). Bậc thầy của đồ chúng (Gaṇācariyo) nghĩa là bậc thầy dạy dỗ đồ chúng về giới luật và sự tu tập. Của nhiều người sáng lập giáo phái (Puthutitthakarānaṃ) nghĩa là của nhiều người sáng lập ra các chủ thuyết. Như vầy hay như vầy (Yathāvā tathā vā) nghĩa là bằng lý do này hay lý do khác, dù chỉ là một kẻ lõa thể, v.v... Phát triển (Samudāgacchati) nghĩa là tăng trưởng, lớn mạnh từ mọi phía.
Saṅghītiādīsu anusāsitabbo sayaṃ vā uppādito saṅgho assa atthīti saṅghī. Tādiso cassa gaṇo atthīti gaṇī. Purimapadasseva vā vevacanametaṃ. Ācārasikkhāpanavasena gaṇassa ācariyoti gaṇācariyo. Puthutitthakarānanti bahūnaṃ titthakarānaṃ. Yathāvā tathā vāti yena vā tena vā acelakādimattakenāpi kāraṇena. Samudāgacchatīti samantato upagacchati abhivaḍḍhati.
By “they will be our guests,” it means they are our visitors, new, and honored guests. By “I know,” it means I understand. By “of immeasurable renown,” it means that even an all-knowing one could not measure such renown – let alone someone like me. It has also been said:
Họ sẽ là khách của chúng ta (Atithi no te hontī) nghĩa là, họ là những người khách, những người mới đến, những người mang quà đến thăm chúng ta. Hiểu biết (Pariyāpuṇāmi) nghĩa là biết. Đức hạnh vô lượng (Aparimāṇavaṇṇa) nghĩa là, ngay cả bậc Toàn Giác cũng không thể đo lường được đức hạnh ấy – "huống chi là người như ta" ý nói như vậy. Cũng đã được nói đến như vầy:
Atithi no te hontīti te amhākaṃ āgantukā, navakā pāhunakā hontīti attho. Pariyāpuṇāmīti jānāmi. Aparimāṇavaṇṇoti tathārūpeneva sabbaññunāpi appameyyavaṇṇo – ‘‘pageva mādisenā’’ti dasseti. Vuttampi cettaṃ –
“Even a Buddha, speaking of a Buddha’s renown,
"Dù Đức Phật nói đức hạnh của Phật,
‘‘Buddhopi buddhassa bhaṇeyya vaṇṇaṃ,
For an entire eon, and saying nothing else;
Suốt cả kiếp, không nói điều gì khác;
Kappampi ce aññamabhāsamāno;
The eon would end in the long, distant future,
Kiếp lâu dài kia có thể tàn,
Khīyetha kappo ciradīghamantare,
But the Tathāgata’s renown would not be exhausted.”
Đức Như Lai không bao giờ cạn".
Vaṇṇo na khīyetha tathāgatassā’’ti.
305. Having heard this account of the Teacher's qualities, those brahmins thought: As the brahmin Soṇadaṇḍa speaks of the recluse Gotama's renown, the Blessed Gotama is of excellent qualities. Indeed, such an understanding teacher, knowing his qualities, has waited too long. Let us now follow him. Thus, when this was said, it was stated: "Those brahmins," and so on. “Quite so” means it is appropriate. “Even with a bundle” means it is appropriate to go even carrying provisions. There is also the reading “with a bundle on his shoulder,” the meaning of which is, he who has a bundle on his shoulder, with that bundle on his shoulder. Indeed, it is said that even one carrying a bundle of provisions on his shoulder is meant.
305. Nhưng khi nghe nói về đức hạnh của Thế Tôn như vậy, các Bà-la-môn suy nghĩ – như Bà-la-môn Soṇadaṇḍa ca ngợi đức hạnh của Sa-môn Gotama, Thế Tôn Gotama ấy quả thật có đức hạnh vô song; nhưng vị đạo sư này biết rõ đức hạnh của Ngài mà đã ở lại quá lâu, vậy chúng ta hãy đi theo vị ấy. Vì vậy, sau khi nói như vậy, kinh nói "Các Bà-la-môn ấy", v.v... Ở đây, thật xứng đáng (Alameva) nghĩa là thật thích hợp. Dù mang theo lễ vật (Api puṭosenā) nghĩa là, dù có mang theo lễ vật (pātheyyaṃ, được gọi là puṭosaṃ) đi chăng nữa thì cũng thật xứng đáng. Cũng có bản đọc là Puṭaṃsenātipi, nghĩa là, puṭaṃso nghĩa là có gói (puṭa) trên vai (aṃsa), dù có mang gói lễ vật trên vai đi chăng nữa, ý nói là vậy.
305. Imaṃ pana satthu guṇakathaṃ sutvā te brāhmaṇā cintayiṃsu – yathā soṇadaṇḍo brāhmaṇo samaṇassa gotamassa vaṇṇe bhaṇati, anomaguṇo so bhavaṃ gotamo; evaṃ tassa guṇe jānamānena kho pana ācariyena aticiraṃ adhivāsitaṃ, handa naṃ anuvattāmāti anuvattiṃsu. Tasmā evaṃ vutte ‘‘te brāhmaṇā’’tiādi vuttaṃ. Tattha alamevāti yuttameva. Api puṭosenāti puṭosaṃ vuccati pātheyyaṃ, taṃ gahetvāpi upasaṅkamituṃ yuttamevāti attho. Puṭaṃsenātipi pāṭho, tassattho, puṭo aṃse assāti puṭaṃso, tena puṭaṃsena. Aṃsena hi pātheyyapuṭaṃ vahantenāpīti vuttaṃ hoti.
Explanation of Soṇadaṇḍa’s Deliberations
Soṇadaṇḍaparivitakkavaṇṇanā (Phần Chú giải về sự suy tư của Soṇadaṇḍa)
Soṇadaṇḍaparivitakkavaṇṇanā
306-308. By "gone into the forest grove," it means having entered the inner forest grove, entered the interior of the monastery. By "having made a salutation," it means these were of both parties, they thought thus: "If those of wrong view should accuse us, saying, 'Why did you pay homage to the recluse Gotama?' We will say to them, 'Is homage not done even by the mere act of salutation?' If those of right view should accuse us, saying, 'Why did you not pay homage to the Blessed One?' We will say, 'Is homage only done by striking the ground with one's head? Indeed, is not even the act of salutation a form of homage?'" By "name and clan," those saying, "Oh, Gotama, I am the son of so-and-so, named Datta, named Mitta, and have come here," are declaring their name. Those saying, "Oh, Gotama, I am named Vaseṭṭha, named Kaccāna, and have come here," are declaring their clan. Indeed, these poor, aged young men of good families thought, "We will become known by our name and clan in the midst of the assembly." But those who sat in silence were both deceivers and blind fools. Among them, the deceivers sit silently, having escaped, thinking, "One becomes trustworthy by engaging in even one or two conversations, and when there is trust, it is not proper to not give one or two alms." The blind fools, due to their ignorance, sit silently wherever they are, like a lump of unworked clay.
306-308. Ở trong khu rừng (Tirovanasaṇḍagatassa) nghĩa là, đã đi vào trong khu rừng, đã đi vào trong tịnh xá. chắp tay (Añjaliṃ paṇāmetvā) những người này thuộc cả hai phía, họ suy nghĩ như vầy – "Nếu những kẻ tà kiến chất vấn chúng ta – 'Tại sao các ông đảnh lễ Sa-môn Gotama?' Chúng ta sẽ nói với họ – 'Há chỉ chắp tay thôi cũng gọi là đảnh lễ sao?' Nếu những người chánh kiến chất vấn chúng ta – 'Tại sao các ông không đảnh lễ Thế Tôn?' 'Há chỉ cúi đầu sát đất mới gọi là đảnh lễ sao, chắp tay cũng là đảnh lễ vậy' chúng ta sẽ nói như vậy". Xưng danh tánh (Nāmagotta) xưng danh (nāma) là nói rằng "Thưa Tôn giả Gotama, tôi là con của người kia, tên là Datta, tên là Mitta, đến đây". Xưng dòng họ (gotta) là nói rằng "Thưa Tôn giả Gotama, tôi thuộc dòng Vāseṭṭha, dòng Kaccāna, đến đây". Nghe nói, những người này là con nhà nghèo khó, đã có tuổi, họ làm như vậy vì nghĩ rằng "Giữa hội chúng, chúng ta sẽ được biết đến qua danh tánh và dòng họ". Những người im lặng ngồi xuống là những kẻ xảo trá và ngu si. Trong số đó, những kẻ xảo trá (kerāṭikā) – "Chỉ cần trao đổi một vài câu chuyện thì sẽ trở nên thân thiết, khi đã thân thiết thì không nên cho một hai đồng tiền" nghĩ vậy rồi im lặng ngồi xuống để khỏi phải cho. Những kẻ ngu si (andhabālā) thì do không hiểu biết gì, như một cục đất sét vô tri, ngồi im lặng ở bất cứ chỗ nào.
306-308.Tirovanasaṇḍagatassāti antovanasaṇḍe gatassa, vihārabbhantaraṃ paviṭṭhassāti attho. Añjaliṃ paṇāmetvāti ete ubhatopakkhikā, te evaṃ cintayiṃsu – ‘‘sace no micchādiṭṭhikā codessanti – ‘kasmā tumhe samaṇaṃ gotamaṃ vanditthā’ti? Tesaṃ – ‘kiṃ añjalimattakaraṇenāpi vandanaṃ nāma hotī’ti vakkhāma. Sace no sammādiṭṭhikā codessanti – ‘kasmā tumhe bhagavantaṃ na vanditthā’ti. ‘Kiṃ sīsena bhūmiyaṃ paharanteneva vandanaṃ nāma hoti, nanu añjalikammampi vandanaṃ evā’ti vakkhāmā’’ti. Nāmagottanti ‘‘bho, gotama, ahaṃ asukassa putto datto nāma, mitto nāma, idhāgato’’ti vadantā nāmaṃ sāventi nāma. ‘‘Bho, gotama, ahaṃ vāseṭṭho nāma, kaccāno nāma, idhāgato’’ti vadantā gottaṃ sāventi nāma. Ete kira daliddā jiṇṇā kulaputtā ‘‘parisamajjhe nāmagottavasena pākaṭā bhavissāmā’’ti evamakaṃsu. Ye pana tuṇhībhūtā nisīdiṃsu, te kerāṭikā ceva andhabālā ca. Tattha kerāṭikā – ‘‘ekaṃ dve kathāsallāpepi karonto vissāsiko hoti, atha vissāse sati ekaṃ dve bhikkhā adātuṃ na yutta’’nti tato attānaṃ mocetvā tuṇhī nisīdanti. Andhabālā aññāṇatāyeva avakkhittamattikāpiṇḍo viya yattha katthaci tuṇhībhūtā nisīdanti.
Explanation of the Brahmin Concept
Brāhmaṇapaññattivaṇṇanā (Phần Chú giải về sự trình bày của Bà-la-môn)
Brāhmaṇapaññattivaṇṇanā
309-310. "With his mind knowing their thoughts with his mind," the Blessed One thought, "This brahmin, from the time he arrived, has been sitting with his head down, stiff-necked, pondering something. What indeed is he pondering?" Pondering, he knew the brahmin's mind with his own mind. Thus it is said: "With his mind knowing their thoughts with his mind." By "is being afflicted," it means he is experiencing distress. Having looked around at the assembly, the Blessed One, as if lifted up and placed on dry land who was drowning in the water by the question-asking in his own doctrine, having become with body and mind tranquil, as if saying, "May you, sirs, consider my words," for the sake of gathering the assembly with mere understanding of the views, having looked around at the assembly, said this to the Blessed One.
309-310. Với tâm, biết tâm tư người khác (Cetasā cetoparivitakkanti) Thế Tôn – "Vị Bà-la-môn này từ khi đến đây đã ngồi cúi đầu, ủ rũ, không biết đang suy nghĩ điều gì", quán xét như vậy, với tâm của mình, Ngài biết được tâm tư của vị ấy. Vì vậy, nói rằng – "Với tâm, biết tâm tư người khác". Bị bức bách (Vihaññatī) nghĩa là bị rơi vào tình trạng khốn khổ. Sau khi nhìn quanh hội chúng (Anuviloketvā parisaṃ) vì muốn trấn an hội chúng, khi thấy cách hỏi về giáo lý của Thế Tôn làm cho người ta như chết đuối dưới nước được vớt lên đặt trên cạn, thân tâm đều được an tịnh, Bà la môn Soṇadaṇḍa với ý định thu nhiếp hội chúng, chỉ bằng cái nhìn biểu lộ ý muốn "Xin quý vị hãy lắng nghe lời tôi nói", ngó quanh hội chúng, rồi bạch Thế Tôn.
309-310.Cetasā cetoparivitakkanti bhagavā – ‘‘ayaṃ brāhmaṇo āgatakālato paṭṭhāya adhomukho thaddhagatto kiṃ cintayamāno nisinno, kiṃ nu kho cintetī’’ti āvajjanto attano cetasā tassa cittaṃ aññāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘cetasā cetoparivitakkamaññāyā’’ti. Vihaññatīti vighātaṃ āpajjati. Anuviloketvā parisanti bhagavato sakasamaye pañhapucchanena udake miyamāno ukkhipitvā thale ṭhapito viya samapassaddhakāyacitto hutvā parisaṃ saṅgaṇhanatthaṃ diṭṭhisañjāneneva ‘‘upadhārentu me bhonto vacana’’nti vadanto viya anuviloketvā parisaṃ bhagavantaṃ etadavoca.
311-313. By "those taking up the ladle," it means either the first or second among the brahmins taking up the ladle for performing the sacrifice. The ancients say "those receiving the great sacrifice being offered with the ladle." Thus, the brahmin answered the question correctly according to his own doctrine. But the Blessed One, in order to show the superior brahmin in particular, said: "But of these," and so on. By "said this," they thought, if a brahmin endowed with birth, caste, and mantras is not a brahmin, then who in the world will be a brahmin? This Soṇadaṇḍa is ruining us. Let us refute his statement. Thus, they said this. By "refutes," it means he rejects. By "intrudes upon," it means he enters into. They said this with the intention, "If you, due to faith, wish to go for refuge to the recluse Gotama, go; do not break the brahmin's doctrine."
311-313. Trong số những Bà-la-môn cầm bình sái thủy (Sujaṃ paggaṇhantānaṃ) nghĩa là, người thứ nhất hay thứ hai trong số những Bà-la-môn cầm bình sái thủy để tế tự. Những vị cổ xưa (porāṇā) nói rằng những người thọ nhận vật cúng tế lớn được tưới bằng bình sái thủy. Như vậy, vị Bà-la-môn trả lời câu hỏi theo đúng giáo lý của mình. Nhưng Thế Tôn, vì muốn chỉ rõ Bà-la-môn tối thượng một cách đặc biệt, nên nói – "Nhưng đối với những vị này", v.v... Đã nói những lời này (Etadavocunti) nếu người có đầy đủ dòng dõi, dung sắc và thần chú mà không phải là Bà-la-môn, vậy thì ai trên đời này sẽ là Bà-la-môn? Người này muốn phá hoại chúng ta, vậy hãy bác bỏ lời của ông ta, suy nghĩ như vậy rồi nói những lời này. Bác bỏ (Apavadatī) nghĩa là phủ nhận. Theo sau (Anupakkhandatī) nghĩa là đi theo. Nói những lời này (Idaṃ) – "Nếu ông muốn nương nhờ Sa-môn Gotama vì lòng tin, thì hãy đi đi; đừng phá hoại giáo lý của Bà-la-môn" với ý như vậy, họ nói.
311-313.Sujaṃ paggaṇhantānanti yaññayajanatthāya sujaṃ gaṇhantesu brāhmaṇesu paṭhamo vā dutiyo vāti attho. Sujāya diyyamānaṃ mahāyāgaṃ paṭiggaṇhantānanti porāṇā. Iti brāhmaṇo sakasamayavasena sammadeva pañhaṃ vissajjesi. Bhagavā pana visesato uttamabrāhmaṇassa dassanatthaṃ – ‘‘imesaṃ panā’’tiādimāha. Etadavocunti sace jātivaṇṇamantasampanno brāhmaṇo na hoti, atha ko carahi loke brāhmaṇo bhavissati? Nāseti no ayaṃ soṇadaṇḍo, handassa vādaṃ paṭikkhipissāmāti cintetvā etadavocuṃ. Apavadatīti paṭikkhipati. Anupakkhandatīti anupavisati. Idaṃ – ‘‘sace tvaṃ pasādavasena samaṇaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gantukāmo, gaccha; mā brāhmaṇassa samayaṃ bhindī’’ti adhippāyena āhaṃsu.
314. By "said this," when these brahmins fell silent all at once, the Blessed One thought, "This discussion will not come to a conclusion. Let me make them silent and speak with Soṇadaṇḍa alone." He said the words beginning with, "If this is yours," and so on.
314.Đã nói những lời này (Etadavocāti) khi các Bà-la-môn này đồng loạt la lên như vậy, Thế Tôn suy nghĩ "Cuộc nói chuyện này sẽ không đi đến hồi kết, vậy hãy làm cho họ im lặng rồi nói chuyện với Soṇadaṇḍa", rồi nói những lời như – "Nếu các ông", v.v...
314.Etadavocāti imesu brāhmaṇesu evaṃ ekappahāreneva viravantesu ‘‘ayaṃ kathā pariyosānaṃ na gamissati, handa ne nissadde katvā soṇadaṇḍeneva saddhiṃ kathemī’’ti cintetvā – ‘‘etaṃ sace kho tumhāka’’ntiādikaṃ vacanaṃ avoca.
315-316. By "with reason," it means with a cause. By "equal," having set aside a portion of equality, he is equal by way of equality, equal in all respects. By "I know his mother and father," what will the sister's son not know about his mother and father? He speaks referring only to revealing the peak of the family. By "he might speak a falsehood," he might tell a falsehood that destroys the purpose. "What will caste do?" means what will it do if there is no inner quality? Will it be able to protect his brahminhood? But again, it might be that "they establish the brahminhood of one established in natural virtue." Even so, virtue alone will establish it, for without that, there would be no brahminhood, and caste and so on are merely delusion. Having heard this, those brahmins thought, "The teacher has spoken the truth. We were foolishly complaining without reason." They became silent.
315-316. Theo đúng pháp (Sahadhammenā) nghĩa là có lý do. Ngang bằng (Samasamo) nghĩa là, trừ một phần tương đồng, còn lại đều ngang bằng, ngang bằng về mọi phương diện. Ta biết cha mẹ của người này (Ahamassa mātāpitaro jānāmī) sao dì lại không biết cha mẹ của cháu mình, chỉ nói để làm nổi bật dòng tộc mà thôi. Có thể nói lời nói dối (Musāvādampi bhaṇeyya) nghĩa là, có thể nói lời nói dối làm tổn hại đến nghĩa lý. Dung sắc có ích gì (Kiṃ vaṇṇo karissatī) nếu không có đức hạnh bên trong thì có ích gì? Làm sao có thể giữ được phẩm chất Bà-la-môn của người này? Nghĩa là vậy. Dù có thể (Athāpi siyā) lại nữa – "Giữ gìn phẩm chất Bà-la-môn của người an trú trong giới hạnh tự nhiên" dù như vậy thì cũng chỉ giữ gìn giới hạnh mà thôi, vì nếu không có giới hạnh thì không có phẩm chất Bà-la-môn, dung sắc, v.v... chỉ là sự mê mờ mà thôi. Nhưng sau khi nghe điều này, các Bà-la-môn – "Đạo sư nói đúng sự thật, chúng ta đã trách lầm một cách vô cớ" rồi im lặng.
315-316.Sahadhammenāti sakāraṇena. Samasamoti ṭhapetvā ekadesasamattaṃ samabhāvena samo, sabbākārena samoti attho. Ahamassa mātāpitaro jānāmīti bhaginiyā puttassa mātāpitaro kiṃ na jānissati, kulakoṭiparidīpanaṃ sandhāyeva vadati. Musāvādampi bhaṇeyyāti atthabhañjanakaṃ musāvādaṃ katheyya. Kiṃ vaṇṇo karissatīti abbhantare guṇe asati kiṃ karissati? Kimassa brāhmaṇabhāvaṃ rakkhituṃ sakkhissatīti attho. Athāpi siyā puna – ‘‘pakatisīle ṭhitassa brāhmaṇabhāvaṃ sādhentī’’ti evampi sīlameva sādhessati, tasmiṃ hissa asati brāhmaṇabhāvo nāhosīti sammohamattaṃ vaṇṇādayo. Idaṃ pana sutvā te brāhmaṇā – ‘‘sabhāvaṃ ācariyo āha, akāraṇāva mayaṃ ujjhāyimhā’’ti tuṇhī ahesuṃ.
Explanation of the Discourse on Virtue and Wisdom
Sīlapaññākathāvaṇṇanā (Phần Chú giải về Giới và Tuệ)
Sīlapaññākathāvaṇṇanā
317. Then the Blessed One, thinking, ‘The question has been stated by the Brahmin. Will he be able to hold his ground here, or will he not be able?’ For the sake of examining him, he said: ‘But of these Brahmins,’ and so on. By ‘purified by virtue’, it is purified. “Where there is virtue, there is wisdom”, in whichever person there is virtue, right there is wisdom. How can there be wisdom in one who is immoral? Or in a senseless, mute, foolish person devoid of wisdom, how can there be virtue? By ‘of virtue and wisdom’, it means both virtue and wisdom. By ‘wisdom’, it is just wisdom. By “So it is, Brahmin”, the Blessed One said, agreeing with the Brahmin’s statement. There, ‘virtue-purified wisdom’ is washed by the virtue of the four purities. But how does one wash wisdom with virtue? He whose virtue as a worldling is unbroken for sixty or eighty years, even at the time of death, having destroyed all defilements, he washes wisdom with virtue and attains arahatship, like the elder Mahāsaṭṭhivassatthera in the Kandarasāla grove. When the elder, having laid down on his deathbed, was moaning due to severe pain, King Tissa, thinking, ‘I will see the elder’, having gone and stood at the entrance of the grove, heard that sound and asked: ‘Whose sound is this?’ It is the sound of the elder moaning. ‘Having been ordained for sixty years, he has not even been able to grasp the pain. Now, I will not pay homage to him’, and having turned back, he went to pay homage to the Great Bodhi Tree. Then the attendant novice said to the elder: ‘Why, venerable sir, are you shaming us? Even the faithful king, being remorseful, has gone thinking, “I will not pay homage”’. ‘Why, friend?’ ‘Having heard the sound of your moaning.’ ‘Then make an opportunity for me’, and having suppressed the pain, he attained arahatship and gave a sign to the novice: ‘Go, friend, now have the king pay homage to us.’ The novice went and said: ‘Now, it is said, pay homage to the elder.’ The king, paying homage to the elder, who had fallen down like a crocodile, said: ‘I do not pay homage to the venerable one’s arahatship. But, having remained on the level of a worldling, I pay homage only to the protected virtue’, thus one washes wisdom with virtue. But he, in whom there is no inner restraint of virtue, but by the wisdom at the end of a four-line verse, due to having uprooted ignorance, washes virtue with wisdom and attains arahatship together with the analytical insights. This is called washing virtue with wisdom. Just like the minister Santati.
317. Rồi Thế Tôn 'Câu hỏi đã được Bà-la-môn nói ra, liệu ông ta có thể đứng vững ở đây hay không?' Vì muốn thử thách ông ta, nên nói – "Nhưng đối với những Bà-la-môn này", v.v... Được gột rửa bằng giới (Sīlaparidhotā) nghĩa là được làm cho thanh tịnh bằng giới. Ở đâu có giới, ở đó có tuệ (Yattha sīlaṃ tattha paññā) nghĩa là, ở người nào có giới, thì ở đó có tuệ, làm sao có tuệ ở người phá giới? Hoặc ở kẻ ngu si, câm điếc không có tuệ thì làm sao có giới? Giới và tuệ (Sīlapaññāṇaṃ) nghĩa là giới và tuệ. Paññāṇaṃ (Tuệ) chính là tuệ vậy. Đúng là như vậy, thưa Bà-la-môn (Evametaṃ brāhmaṇā) Thế Tôn tán đồng lời của Bà-la-môn. Ở đây, được gột rửa bằng giới là tuệ (Sīlaparidhotā paññā) nghĩa là được gột rửa bằng bốn thứ giới thanh tịnh. Nhưng làm thế nào mà giới gột rửa được tuệ? Người phàm phu nào giữ giới trọn vẹn trong sáu mươi, tám mươi năm, đến lúc lâm chung, vị ấy diệt trừ tất cả phiền não, dùng giới gột rửa tuệ, chứng đắc quả A-la-hán. Giống như vị trưởng lão sáu mươi tuổi ở Kandarasālapariveṇa. Nghe nói, khi trưởng lão nằm trên giường bệnh, rên rỉ vì đau đớn, vua Tissa Đại Vương đến "Ta sẽ thăm trưởng lão" đứng ở cửa tịnh xá, nghe tiếng rên rỉ ấy, hỏi – "Tiếng của ai vậy?". Tiếng rên rỉ của trưởng lão. "Xuất gia sáu mươi năm mà ngay cả sự chịu đựng đau đớn cũng không làm được, ta không đảnh lễ vị ấy nữa" rồi quay về đảnh lễ cây Đại Bồ Đề. Rồi vị tiểu tỳ kheo hầu hạ nói với trưởng lão – "Sao Ngài lại làm chúng con xấu hổ, ngay cả vị vua sùng đạo cũng hối hận, nói rằng 'Ta sẽ không đảnh lễ'" rồi đi. Tại sao vậy, này hiền giả? Nghe tiếng rên rỉ của ông. "Vậy hãy cho ta cơ hội" nói xong, chế ngự cơn đau, chứng đắc A-la-hán, ra hiệu cho vị tiểu tỳ kheo – "Hãy đi, này hiền giả, bây giờ hãy bảo vua đảnh lễ chúng ta". Vị tiểu tỳ kheo đi, nói – "Bây giờ, nghe nói, hãy đảnh lễ trưởng lão". Vua đảnh lễ trưởng lão đang nằm như sư tử nằm, nói – "Tôi không đảnh lễ quả vị A-la-hán của ngài, mà đảnh lễ giới hạnh được gìn giữ khi còn là phàm phu" nói vậy, như vậy gọi là dùng giới gột rửa tuệ. Nhưng người nào không có sự phòng hộ giới bên trong, do có trí tuệ lanh lợi, khi nghe xong bài kệ bốn câu, liền dùng tuệ gột rửa giới, chứng đắc A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Đây gọi là dùng tuệ gột rửa giới. Như vị đại thần Santati.
317. Tato bhagavā ‘kathito brāhmaṇena pañho, kiṃ panettha patiṭṭhātuṃ sakkhissati, na sakkhissatī’ti? Tassa vīmaṃsanatthaṃ – ‘‘imesaṃ pana brāhmaṇā’’tiādimāha. Sīlaparidhotāti sīlaparisuddhā. Yattha sīlaṃ tattha paññāti yasmiṃ puggale sīlaṃ, tattheva paññā, kuto dussīle paññā? Paññārahite vā jaḷe eḷamūge kuto sīlanti? Sīlapaññāṇanti sīlañca paññāṇañca sīlapaññāṇaṃ. Paññāṇanti paññāyeva. Evametaṃ brāhmaṇāti bhagavā brāhmaṇassa vacanaṃ anujānanto āha. Tattha sīlaparidhotā paññāti catupārisuddhisīlena dhotā. Kathaṃ pana sīlena paññaṃ dhovatīti? Yassa puthujjanassa sīlaṃ saṭṭhiasītivassāni akhaṇḍaṃ hoti, so maraṇakālepi sabbakilese ghātetvā sīlena paññaṃ dhovitvā arahattaṃ gaṇhāti. Kandarasālapariveṇe mahāsaṭṭhivassatthero viya. There kira maraṇamañce nipajjitvā balavavedanāya nitthunante , tissamahārājā ‘‘theraṃ passissāmī’’ti gantvā pariveṇadvāre ṭhito taṃ saddaṃ sutvā pucchi – ‘‘kassa saddo aya’’nti? Therassa nitthunanasaddoti. ‘‘Pabbajjāya saṭṭhivassena vedanāpariggahamattampi na kataṃ, na dāni naṃ vandissāmī’’ti nivattitvā mahābodhiṃ vandituṃ gato. Tato upaṭṭhākadaharo theraṃ āha – ‘‘kiṃ no, bhante, lajjāpetha, saddhopi rājā vippaṭisārī hutvā na vandissāmī’’ti gatoti. Kasmā āvusoti? Tumhākaṃ nitthunanasaddaṃ sutvāti. ‘‘Tena hi me okāsaṃ karothā’’ti vatvā vedanaṃ vikkhambhitvā arahattaṃ patvā daharassa saññaṃ adāsi – ‘‘gacchāvuso, idāni rājānaṃ amhe vandāpehī’’ti. Daharo gantvā – ‘‘idāni kira theraṃ, vandathā’’ti āha. Rājā saṃsumārapatitena theraṃ vandanto – ‘‘nāhaṃ ayyassa arahattaṃ vandāmi, puthujjanabhūmiyaṃ pana ṭhatvā rakkhitasīlameva vandāmī’’ti āha, evaṃ sīlena paññaṃ dhovati nāma. Yassa pana abbhantare sīlasaṃvaro natthi, ugghāṭitaññutāya pana catuppadikagāthāpariyosāne paññāya sīlaṃ dhovitvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇāti. Ayaṃ paññāya sīlaṃ dhovati nāma. Seyyathāpi santatimahāmatto.
318.But why did he ask, "What, brahmin, is that"? The Blessed One, indeed, thought – “Brahmins, in the brahmin tradition, define the five precepts as 'virtue', and the understanding arising from the mastery of the three Vedas as wisdom. They do not know anything higher. What if I, showing the brahmin the path-virtue and the fruit-virtue, the path-wisdom and the fruit-wisdom, which are something higher, should bring the teaching to a close with the culmination of Arahatship?” Then, desiring to prompt him to speak, he asked, "What, brahmin, is that virtue, and what is that wisdom?" The brahmin then thought – “I answered the question according to my own tradition. But the ascetic Gotama asks me again, turning back. Now, will I or will I not be able to answer in a way that satisfies his mind? If I am not able, even the shame that I initially felt will be shattered. But if I am unable to, there is no fault in saying, ‘I am not able.’” So, turning back and placing the burden on the Blessed One himself, he said, “We are limited to this,” and so forth. Here, “We are limited to this” means, this statement of “virtue and wisdom” is the limit for us, we are limited to this; we do not know the meaning of this statement beyond this.
318. "Này Bà-la-môn, vậy giới ấy là thế nào?" — tại sao Ngài lại hỏi như vậy? Đức Thế Tôn suy nghĩ — "Các Bà-la-môn, trong hội chúng Bà-la-môn, chế định năm giới là 'giới', hiểu rõ ba tập Vệ-đà (वेद) là trí tuệ. Họ không biết điều đặc biệt vượt trội hơn. Vậy, ta hãy chỉ cho Bà-la-môn giới của Đạo, giới của Quả, tuệ của Đạo, tuệ của Quả là những điều đặc biệt vượt trội, và chấm dứt bài thuyết giảng bằng Niết Bàn tối thượng của A-la-hán." Sau đó, với ý muốn hỏi để [Bà-la-môn] nói ra, Ngài hỏi — "Này Bà-la-môn, vậy giới ấy là thế nào, trí tuệ ấy là thế nào?". Bấy giờ Bà-la-môn [suy nghĩ] — "Ta đã trả lời câu hỏi theo hội chúng của ta. Nhưng Sa-môn Gotama lại quay lại hỏi ta, giờ đây ta có thể trả lời làm thỏa mãn tâm của vị ấy hay không? Nếu ta không thể, thì nỗi hổ thẹn ban đầu của ta cũng sẽ tan vỡ. Nhưng đối với người không thể, nói rằng 'tôi không thể' thì không có lỗi". Vì vậy, [Bà-la-môn] quay lại, giao phó trách nhiệm cho Đức Thế Tôn, nói rằng "Chúng tôi chỉ đến mức ấy thôi" v.v... Ở đây, *đến mức ấy thôi* nghĩa là chừng mực về giới và tuệ như vậy thôi là tối đa của chúng tôi, chúng tôi chỉ đến mức ấy, từ đó trở đi chúng tôi không biết nghĩa của lời nói này.
318.Katamaṃ pana taṃ brāhmaṇāti kasmā āha? Bhagavā kira cintesi – ‘‘brāhmaṇā brāhmaṇasamaye pañcasīlāni ‘sīla’nti paññāpenti, vedattayauggahaṇapaññā paññāti. Uparivisesaṃ na jānanti. Yaṃnūnāhaṃ brāhmaṇassa uttarivisesabhūtaṃ maggasīlaṃ, phalasīlaṃ, maggapaññaṃ, phalapaññañca dassetvā arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhapeyya’’nti. Atha naṃ kathetukamyatāya pucchanto – ‘‘katamaṃ pana taṃ, brāhmaṇa, sīlaṃ katamā sā paññā’’ti āha. Atha brāhmaṇo – ‘‘mayā sakasamayavasena pañho vissajjito. Samaṇo pana maṃ gotamo puna nivattitvā pucchati, idānissāhaṃ cittaṃ paritosetvā vissajjituṃ sakkuṇeyyaṃ vā na vā? Sace na sakkhissaṃ paṭhamaṃ uppannāpi me lajjā bhijjissati. Asakkontassa pana na sakkomīti vacane doso natthī’’ti puna nivattitvā bhagavatoyeva bhāraṃ karonto ‘‘ettakaparamāva maya’’ntiādimāha. Tattha ettakaparamāti ettakaṃ sīlapaññāṇanti vacanameva paramaṃ amhākaṃ, te mayaṃ ettakaparamā, ito paraṃ etassa bhāsitassa atthaṃ na jānāmāti attho.
Then, in order to show him virtue and wisdom from the very arising of the Tathāgata, who is the root of virtue and wisdom, the Blessed One said, “Here, brahmin, the Tathāgata” and so on. Its meaning should be understood in the same way as stated in the Sāmaññaphala Sutta. But this is the difference: here, even the threefold virtue – “This also belongs to his virtue” – is thus defined as only virtue; the four jhānas, starting with the first jhāna, are, in essence, the accomplishment of wisdom. Thus, it is not defined in terms of wisdom, but shown as merely the proximate cause for insight-wisdom; and from insight-wisdom onwards, it is defined as wisdom.
Sau đó, để chỉ ra giới và tuệ, bắt đầu từ sự xuất hiện của Như Lai là nền tảng của giới và tuệ, Đức Thế Tôn nói — "Ở đây, này Bà-la-môn, Như Lai..." v.v... Ý nghĩa của nó nên được hiểu theo cách đã nói trong Kinh Sāmaññaphala (Sa-môn Quả), nhưng đây là điểm đặc biệt, ở đây ba loại giới — được nói tóm gọn là "giới" như trong câu "đây cũng là giới của vị ấy", bốn thiền chứng từ sơ thiền trở lên, theo nghĩa, là sự thành tựu tuệ. Như vậy, [Đức Thế Tôn] không nói tóm gọn theo phương diện tuệ, mà chỉ ra bằng phương diện là nền tảng của tuệ minh sát, và từ tuệ minh sát trở đi, tuệ được nói tóm gọn.
Athassa bhagavā sīlapaññāya mūlabhūtassa tathāgatassa uppādato pabhuti sīlapaññāṇaṃ dassetuṃ – ‘‘idha brāhmaṇa, tathāgato’’tiādimāha. Tassattho sāmaññaphale vuttanayeneva veditabbo, ayaṃ pana viseso, idha tividhampi sīlaṃ – ‘‘idampissa hoti sīlasmi’’nti evaṃ sīlamicceva niyyātitaṃ paṭhamajjhānādīni cattāri jhānāni atthato paññāsampadā. Evaṃ paññāvasena pana aniyyātetvā vipassanāpaññāya padaṭṭhānabhāvamattena dassetvā vipassanāpaññāto paṭṭhāya paññā niyyātitāti.
The Story of Soṇadaṇḍa's Declaration of Going for Refuge
Câu chuyện về sự bày tỏ là người cư sĩ của Soṇadaṇḍa (Chủng Đức)
Soṇadaṇḍaupāsakattapaṭivedanākathā
319-322.The meaning of the word “for tomorrow” should be understood in the same way as stated in the explanation of “for today”. “That assembly might find fault with me,” that assembly – seeing you from afar, the reason for rising from the seat – “This Soṇadaṇḍa is in his old age, elderly, while Gotama is young, a youth, he is not even his great-grandson’s equal, yet he rises from his seat for someone who has not even reached the status of his great-grandson” – might find fault with me. “Your rising to greet the Blessed Gotama from my seat,” there is no lack of respect for me in not rising, but I will not rise out of fear of losing my wealth and position, that should be known both by you and by me. Therefore, consider this as my rising to greet the Blessed Gotama from my seat. Indeed, it is hard to find a deceiver like this; but in fact, he has no disrespect for the Blessed One. Therefore, out of fear of losing his wealth and position, he speaks deceptively in this way. In other passages, the same method is to be applied. In “with a Dhamma talk” and so forth, with a Dhamma talk appropriate for that moment, clarifying the benefit in this life and in the life to come, encouraging and establishing them in wholesome states. Having encouraged him there, making him zealous, and by that zealousness, and by other existing qualities, delighting him, having rained down the rain of the Jewel of Dhamma, he rose from his seat and departed. The brahmin, however, because of his own deception, even though the Blessed One rained down the rain of Dhamma in this way, was not able to produce any special attainment. But all the preceding and following discourse became merely a contributing factor to his future liberation.
319-322. Nghĩa của từ *cho ngày mai* nên được hiểu theo cách đã nói trong phần giải thích *cho hôm nay*. *Hội chúng ấy sẽ khiển trách ta* — vì lý do ông thấy các ngươi từ xa và đứng dậy khỏi chỗ ngồi, hội chúng ấy sẽ khiển trách ta — "Soṇadaṇḍa (Chủng Đức) này đã ở tuổi xế chiều, già cả, còn Gotama thì trẻ tuổi, còn nhỏ, không xứng đáng là cháu của ông ta, vậy mà người ấy lại đứng dậy khỏi chỗ ngồi đối với người chưa đạt đến địa vị làm cháu của mình". *Đức Gotama, việc ấy là con đứng dậy khỏi chỗ ngồi để đón Ngài* — không có chuyện con không đứng dậy do bất kính đối với Ngài, mà vì sợ mất tài sản và chỗ ngồi nên con sẽ không đứng dậy, điều đó các ngươi và ta cần phải biết. Vì vậy, Đức Gotama, xin hãy xem việc ấy là con đứng dậy khỏi chỗ ngồi để đón Ngài — người lừa dối như vậy là khó tìm, nhưng đối với Đức Thế Tôn, ông ta không hề bất kính, vì vậy vì sợ mất tài sản và chỗ ngồi nên ông ta nói như vậy theo cách lừa dối. Trong các trường hợp khác cũng vậy. *Bằng pháp thoại tương xứng* v.v... — sau khi chỉ ra ý nghĩa lợi ích trong đời này và đời sau, khuyến khích và khiến cho nắm giữ các thiện pháp bằng pháp thoại hợp thời. Ở đây, sau khi làm cho vị ấy phấn chấn, làm cho hăng hái, và với sự hăng hái đó, và với những đức tính hiện có khác, làm cho hoan hỷ, sau khi mưa xuống trận mưa báu pháp, Ngài đứng dậy rời khỏi chỗ ngồi. Còn Bà-la-môn, do sự lừa dối của mình, ngay cả khi Đức Thế Tôn mưa xuống trận mưa pháp như vậy, đã không thể tạo ra sự đặc biệt nào. Chỉ có tất cả những lời nói trước và sau này trở thành phần [duyên] đưa đến sự gieo trồng hạt giống (vāsanā) cho Niết Bàn trong tương lai của ông ta.
319-322.Svātanāyāti padassa attho ajjatanāyāti ettha vuttanayeneva veditabbo. Tena maṃ sā parisā paribhaveyyāti tena tumhe dūratova disvā āsanā vuṭṭhitakāraṇena maṃ sā parisā – ‘‘ayaṃ soṇadaṇḍo pacchimavaye ṭhito mahallako, gotamo pana daharo yuvā nattāpissa nappahoti, so nāma attano nattumattabhāvampi appattassa āsanā vuṭṭhātī’’ti paribhaveyya. Āsanā me taṃ bhavaṃ gotamo paccuṭṭhānanti mama agāravena avuṭṭhānaṃ nāma natthi, bhoganāsanabhayena pana na vuṭṭhahissāmi, taṃ tumhe hi ceva mayā ca ñātuṃ vaṭṭati. Tasmā āsanā me etaṃ bhavaṃ gotamo paccuṭṭhānaṃ dhāretūti, iminā kira sadiso kuhako dullabho, bhagavati panassa agāravaṃ nāma natthi, tasmā bhoganāsanabhayā kuhanavasena evaṃ vadati. Parapadesupi eseva nayo. Dhammiyā kathāyātiādīsu taṅkhaṇānurūpāya dhammiyā kathāya diṭṭhadhammikasamparāyikaṃ atthaṃ sandassetvā kusale dhamme samādapetvā gaṇhāpetvā. Tattha naṃ samuttejetvā saussāhaṃ katvā tāya ca saussāhatāya aññehi ca vijjamānaguṇehi sampahaṃsetvā dhammaratanavassaṃ vassitvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Brāhmaṇo pana attano kuhakatāya evampi bhagavati dhammavassaṃ vassite visesaṃ nibbattetuṃ nāsakkhi. Kevalamassa āyatiṃ nibbānatthāya vāsanābhāgiyāya ca sabbā purimapacchimakathā ahosīti.
Thus ends the commentary on the Soṇadaṇḍa Sutta
Như vậy là phần Chú giải Kinh Soṇadaṇḍasutta (Kinh Soṇadaṇḍa (Chủng Ðức))
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ
in the Sumaṅgalavilāsinī, the commentary on the Dīgha Nikāya.
trong Sumaṅgalavilāsinī (Tác phẩm làm sáng tỏ ý nghĩa tốt đẹp), Chú giải Trường Bộ Kinh, đã hoàn tất.
Soṇadaṇḍasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.